Priča o državnim simbolima ponovo je podijelila vlast u Crnoj Gori - Demokratska narodna partija (DNP) Milana Kneževića napustila je vlast nakon što njihovi predlozi, da se srpski jezik uvede za službeni, trobojka normira kao “narodna zastava” i omogući dvojno državljanstvo sa Srbijom, nisu prošli na Vladi. Takođe, isticanje “trobojke” na institucijama opštine Žabljak na inicijativu Nove srpske demkratije pokrenulo je reakciju opozicionih partija i dijela javnosti.
Vlast i opozicija često nisu imali konsenzus po tom pitanju - tokom 90-ih, Liberalni savez Crne Gore (LSCG) i Socijaldemokratska partija (SDP) su bili protiv tadašnje zastave (trobojke), dok su u trenutu usvajajanja aktuelne protiv bile Socijalistička narodna partija (SNP), Srpska narodna stranka (SNS) i Narodna stranka (NS).
Ipak, tokom procesa usvajanja sadašnjih državnih simbola 2004. godine, i unutar tadašnje vlasti bilo je neslaganja između Demokratske partije socijalista (DPS) i SDP-a.
Aktuelna crnogorska zastava vijorila se na skupovima LSCG-a i SDP-a još devedesetih godina prošlog vijeka. Tek nakon raskola u DPS-u i ulaska SDP-a u vlast 1998. otvorio se put ka “zamjeni” trobojke crvenom zastavom, ali i taj proces je trajao, uz trzavice...
PRIPREME POČELE JOŠ 2001.
Prema pisanju “Vijesti” iz novembra 2001. godine, SDP kao dio vladajuće koalicije okupljene oko DPS u saradnji sa ekspertima iz oblasti istorijskih nauka, pripremila je radnu verziju teksta nacrta zakona o državnim simbolima Crne Gore.
Predsjednik Pravnog savjeta SDP-a Milan Filipović je u februaru naredne godine uputio potpredsjedniku Vlade Draganu Đuroviću predlog zakona o državnim simbolima na dalje procesuiranje.
Te godine SDP je organizovao i okrugli sto na ovu temu, na kom su akademici Radoslav Rotković, Radoje Pajović i profesor Manja Radulović u svojim uvodnim izlaganjima su istakli da zastava Crne Gore treba da bude “crvene boje sa državnim grbom na sredini, koji je u obliku dvoglavog zlatnog krunisanog orla u poletu, sa skiptrom u desnoj i šarom u lijevoj kandži. Na prsima mu je zlatni lav u prolazu na crvenom štitu sa zelenim postoljem”.
Zakon za sprovođenje Ustavne povelje državne zajednice Srbija i Crna Gora je u članu 23 naveo da se Zakon o grbu i himni državne zajednice Srbija i Crna Gora donosi do kraja 2003. godine. Iako se u julu 2003. nacrt zakona o državnim simbolima našao na dnevnom redu Skupštine, na zahtjev DPS-a vraćen je u nacrt.
“Crnoj Gori trebaju državni simboli koji će biti dugoročni, što ne može ako ih ne prihvate svi, od sjevera do juga”, govorio je tadašnji poslanik DPS-a Miodrag Vuković.
Ipak, prema pisanju “Vijesti” s početka juna 2004. godine, predsjednik tadašnje Skupštine državne zajednice Zoran Šami organizovao je neformalne konsultacije sa predstavnicima DPS-a i SDP-a u Beogradu u cilju hitnog usvajanja zakona o simbolima zajednice na zasjedanju parlamenta SCG 15. juna, ali dogovor o tome nije postignut.
Tom prilikom su šefovi poslaničkih grupa DPS-a i SDP-a u parlamentu zajednice Ivan Kalezić i Borislav Banović, prema informacijama “Vijesti”, prenijeli Šamiju da se simboli nekadašnje zajednice ne trebaju usvajati prije nego što u državama članicama budu definisani njihovi simboli.
Takođe, “Vijesti” su tada pisale da su simboli Crne Gore bili glavna tema sastanka najužih rukovodstava DPS i SDP 4. juna te godine, kada je, prema informacijama lista, dogovoreno da zakon o simbolima bude usvojen do kraja redovnog ljetnjeg zasjedanja 31. jula, ali da su u tom trenutku postojale razlike - DPS je tražio da zastava ostane trobojka, ali obogaćena grbom, dok se SDP zalagao crvenu zastavu sa zlatnim grbom u sredini.
JEDNI ZA CRNOJEVIĆE, DRUGI ZA PETROVIĆE
SDP je u junu predložio crvenu zastavu sa zlatnim orlom, dok je DPS insistirao su da zastava ostane trobojka, ali sa grbom u sredini.
Vlada je na sjednici održanoj 8. jula 2004. usvojila predlog zakona o državnim simbolima i danu državnosti sa rješenjem grba koje je zagovarao DPS, a u skupštinskoj proceduri se, u tom trenutku, nalazio i predlog SDP-a.
Prema vladinom predlogu zakona, grb bi bio “izvorni grb dinastije Petrovića”, što znači da bi na prsima zlatnog dvoglavog orla uzdignutih krila u poletu bio štit sa zlatnim lavom u prolazu, na zelenom polju sa plavom pozadinom, iznad orlovskih glava bila bi kraljevska kruna, u desnoj kandži skiptar sa krstom, a u lijevoj šara sa krstom.
SDP je, s druge strane, predložio da na grbu ne bude oznaka karakterističnih za države sa monarhističkim poretkom, odnosno da ne bude krune, skiptara i šare sa krstom kako bi grb odslikavao građanski koncept države (grb Crnojevića).
Ipak, i ministri iz SDP-a su na Vladi glasali za zakon. Tim predlogom je, takođe, predviđena zaštita i “istorijskih simbola i to državnih i vojnih simbola knjaževine, kraljevine, narodne republike i socijalističke republike Crne Gore”.
“Vijesti” su tada pisale da je inicijativu da se ovaj zakon usvoji SDP je pokrenuo nepune dvije godine ranije, ali da je tada “DPS blokirao sa obrazloženjem da je potrebno simbole usaglasiti sa opozicijom”.
“U većoj vladajućoj stranci preovladavalo je mišljenje da zastava treba da ostane trobojka sa aplikacijom grba, ali su na kraju popustili nakon što je i Svetozar Marović u razgovoru sa rukovodstvom SDP-a pristao da zastava bude crvene boje sa zlatnim grbom u sredini”, stoji u tekstu lista iz 2004.
U tom trenutku, Marović je već bio na poziciji predsjednika zajedničke države.
“Vijesti” su tada objavile i da ministri u Vladi nisu imali pred sobom “precizno definisan izgled zastave i grba”, iako su glasali za njih.
OPOZICIJA UGLAVNOM ZA TROBOJKU
Opozicioni poslanici su u trenutku glasanja ovog zakona bojkotovali parlament. Partije okupljene u koaliciji “Zajedno za promjene” (SNP, SNS, NS) su se zalagale za trobojku, dok je LSCG smatrao da je glasanje za simbole alibi za to što još nije raspisan referendum o nezavisnosti.
“Državni simboli ne smiju da budu kratkoročna stvar i da zavise od trenutne partijske većine, već treba da budu simbol svih građana i čitave Crne Gore”, kazao je tadašnji lider SNP-a Predrag Bulatović Tanjugu, dodajući da je “njegova partija za poštovanje onoga što predstavlja prošlost i istorijsko nasljeđe Crne Gore”.
Njegov partijski kolega i potpredsjednik stranke Zoran Žižić je tom prilikom kazao da “trobojka treba da ostane zastava Crne Gore”.
Portparol NS-a Budimir Dubak kazao je tada da je za njih “grb prihvatljiv”, ali da je stavljanje tog “starog grba Crne Gore koji potiče još od doba Vizantije, preko Nemanjića, Crnojevića, Petrovića, do naših dana” na crvenu zastavu predstavlja “prekrajanje istorije” i “spajanje nemogućeg”.
Tadašnji predsjednik Izvršnog odbora SNS-a Budimir Aleksić rekao je u odgovoru “Vijestima” da sadašnju zastavu ne prihvata pola države.
“Ne trebaju nam simboli koje neće prihvatati polovina Crne Gore i koji će trajati koliko i vlast”, saopštio je tom prilikom Aleksić, dodavši da je njegova partija tražila da zastava ostane trobojka, jer je “crvena zastava sa zlatnim grbom crnogorska ratna zastava - čime se očigledno javnosti stavlja do znanja da režim nastavlja militarističku politiku”.
Takođe, zamjerio je što su predstavnici srpskog naroda ignorisani prilikom utvrđivanja simbola.
LIBERALI SMATRALI DA SE ZASTAVOM “MAŽU OČI”
Funkcioner nekadašnjeg LSCG Džemal Perović je tom prilikom kazao da je nakon beogradskog sporazuma priča vladajuće koalicije o referendumu kao vic “ko o čemu, vojnik o skraćenju...”
“To je, dakle, svakodnevno ponavljanje priče o referendumu, evo sad će, samo što nije. Tu se uklapa i ovo zamajavanje oko državnih simbola”, rekao je Perović.
LSCG, koji je poslije parlamentarnih izbora u proljeće 2001. godine podržavao manjinsku vladu DPS-a i SDP-a premijera Filipa Vujanovića, 20. marta 2002. godine prestao je da joj pruža podršku. Na ovakav potez partija se odlučila nakon što su 14. marta 2002. godine, predstavnici Crne Gore i Srbije, uz posredovanje Evropske unije, potpisali Beogradski sporazum. Tim sporazumom je bilo predviđeno formiranje nove državne zajednice Srbija i Crna Gora, umjesto tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. Sporazum je podrazumijevao odlaganje referenduma o nezavisnosti, što je za Liberalni savez bilo neprihvatljivo.
Liberali su saopštili da je državni vrh Crne Gore, predvođen DPS-om, odstupio od politike pune državne samostalnosti i time iznevjerio dotadašnje političke dogovore. Usljed toga, došlo je do vanrednih izbora 2002. godine, na kojima je koalicija DPS-SDP osvojila apsolutnu vlast. Upravo je saziv Skupštine izglasan na tim izborima usvojio današnje državne simbole.
SDP SE LOMIO DO MINUT DO 12
Sjednica na kojoj se odluka donosila bila je zakazana za 12. jul, a SDP je tog dana, prije samog glasanja, zakazao sjednicu Predsjedništva u kabinetu tadašnjeg predsjednika Skupštine i te partije Ranka Krivokapića. Ipak, to zasjedanje je trajalo satima i preklapalo se sa onim u plenarnoj sali, pa je više puta prekidano.
Ovakvom izgledu zastave su se, prema pisanju “Vijesti”, protivili poslanici SDP-a Rifat Rastoder, Ervin Spahić i Džavid Šabović. Ipak, Rastoder i Spahić su glasali “za”, dok je “protiv” bio Šabović. Opozicioni poslanici nisu bili u sali, a “protiv” je bio i poslanik Demokratske unije Albanaca Ferhat Dinoša, dok je uzdržan bio predstavnik Demokratskog saveza u Crnoj Gori Mehmed Bardhi. Dinoša je bio protiv zbog himne - on je predlagao da drugi stih glasi “kućo naša Crna Goro”, dok je Bardhi govorio da “Crnogorci treba da odrede državne simbole jer Albanci imaju svoje simbole, bez obzira gdje žive”.
“Vijesti” su tada pisale da su većinu, po sopstvenom priznanju, nerado obezbijedili Rastoder i Spahić.
Oni su obrazložili da to čine kako Bošnjaci ne bi bili optuženi za blokiranje zakona i velikobošnjačke projekte, iako su smatrali da državni grb ne odražava tradiciju i biće Crne Gore.
SPAHIĆ: DPS-U TREBALO VREMENA DA PRIHVATI CRVENU ZASTAVU
Spahić je ocijenio da je najviše polemike bilo oko grba, te da su oni bili za grb Crnojevića, koji nema monarhistička obilježja, ali i da se oko toga vodila polemika.
“Mi smatramo da su oni osnivači Crne Gore. I nama je bilo obećano da će se o tome raspravljati kasnije, jer je bio cajtnot. Rasprava je bila 12. jula, a već je dan kasnije bila zakazana promocija zastave u Bijelom Polju. Već su zastave bile i nabavljene, a mi smo prihvatili da u nekim sređenijim vremenima - kad se dođe do nezavisnosti dođe i do razgovora o tome”, rekao je “Vijestima”.
On je istakao da DPS-u tada nije bio prihvatljiv grb Crnojevića, već da su insistirali na sadašnjem. Takođe, dodaje, tokom 90-ih i skupova nekadašnjeg Liberalnog saveza i SDP-a su se vijorile crvene zastave, dok su opozicione partije - SNP, SNS i NS bili za to da zastava ostane trobojka.
Odgovarajući na pitanje zašto se čekao određeni period da DPS pristane na ovu zastavu, Spahić ističe da je vjerovatno i tada bilo ljudi u DPS-u koji su za trobojku, te da je trebalo vremena da je prihvate.
“Teško je bilo govoriti o samostalnosti. Ljudi su imali rodbinske veze. Teško je bilo i u bošnjačkom narodu, velike su veze sa sunarodnicma sa druge strane granice”, poručio je, dodavši da je u kampanji građanima objašnjavano da je “savez sa Srbijom neodrživ usljed različite veličine, broja stanovnika i ekonomske moći”.
SIMONOVIĆ: GLASANJE BEZ OPOZICIJE PRODUBILO PODJELE
Tadašnji poslanik SNP-a Vuksan Simonović kazao je juče za “Vijesti” da su tim izglasavanjem simbola “produbljene podjele u Crnoj Gori”, te da su tom prilikom “poslanici DPS-a podlegli pritiscima SDP-a”, a sami čin donošenja zakona nazvao je “pravnim i političkim nasiljem”.
On podsjeća na bojkot opozicije, koji je trajao i nakon tog glasanja.
“Učinili su to sami, bez opozicionih poslanika, jer je tadašnja opozicija predvođena moćnom SNP-om, od 25. juna 2003. godine do 20. oktobra 2004. godine bojkotovala Skupštinu. Bojkot je uslijedio nakon odluke tadašnjeg poslušničkog Savjeta RTCG da ukine direktne prenose sjednica parlamenta. Bojkot je urodio plodom i nakon 16 mjeseci direktni prenosi sjednica su vraćeni i oni neprekidno traju i do dana današnjeg”, kazao je listu.
Ocijenio je da je usvajanje zakona daleko od očiju javnosti bio nedemokratski akt:
“Time je, po ko zna koji put od tadašnje SDP-DPS vlasti, povrijeđen pravni poredak Crne Gore i iz temelja promijenjeni državni simboli Crne Gore, oko kojih je u vrijeme njihovog donošenja 1993. godine bio postignut visok stepen saglasnosti. Da je bilo političke volje od strane SDP-a i DPS-a da se o tako važnom pitanju povede široki razgovor u Crnoj Gori, vjerujem da bi došlo do visokog stepena saglasnosti i do rješenja državnih simbola koji bi odražavali istorijsko, tradicionalno, državotvorno i ustavotvorno biće Crne Gore”.
On podsjeća da je njegova partija, tri godine kasnije, prilikom usvajaja Ustava, predlagala amandmane kojima bi se propisala, pored državne i “narodna” zastava (trobojka) na kojoj bi bio apliciran sadašnji grb, te njen način isticanja.
“Ovakav naš tadašnji predlog proisticao je iz nesporne istorijske činjenice da je kroz proces stvaranja moderne države Crne Gore, njenog formalnog međunarodno-pravnog priznanja 1878. godine, i nakon toga, bio u upotrebi vrhovni vojni crnogorski barjak - alaj barjak. Ranije barjak je bio crvene boje sa zlatnim obrubom i zlatnim krstom u sredini. Kasnije je na sredini barjaka umjesto krsta bio ‘grb zemaljski’, dvoglavi orao, koji od vremena razdvajanja svjetovne i duhovne vlasti u Crnoj Gori, za vrijeme knjaza Danila i potom knjaza i kralja Nikole postaje dinastički barjak”, objašnjava, dodavši da je, pored dinastičkog, u upotrebi bio i barjak koji je opisan kroz narodne boje u Ustavu za Knjaževinu Crnu Goru iz 1905. godine normom: “Narodne boje su crvena, plavetna i bijela”.
Takođe, podsjeća on, i u periodu od 1992. godine do 2004. godine, zvanična zastava Crne Gore je bila trobojka “crveno-plavetno-bijele boje bez apliciranog državnog grba”, što je, kako je istakao, takođe rješenje koje ima “uporište u istorijskom biću Crne Gore”.
EU PA ZASTAVA
Govoreći o najnovijoj inicijativi DNP-a, Simonović smatra da je “legitimna”, ali da je pitanje trenutka - da li sada, i na koji način treba otpočeti opsežan politički i stručni dijalog na tu temu između svih politićkih subjekata.
“Bez sumnje, sada je prioritet da svi uložimo maksimalne napore da Crna Gora dalje napreduje na putu prema Evropskoj uniji, da bi 2028. godine postala njen punopravni član. A to podrazumijeva nastavak dalje demokratizacije društva, jačanje ekonomske i socijalne stabilnosti države i svih građana i pod broj jedan, nastavak borbe porotiv korupcije i organizovanog kriminala kao najvećih pošasti koje su dvije i po decenije za vrijeme vladavine prethodne vlasti, poharale Crnu Goru”, istakao je, dodavši da vjeruje da će “uslijediti pogodan ambijent za dijalog i o svim ostalim otvorenim pitanjima, oko kojih do sada nije bilo saglasnosti”.
NIKOLIĆ: KAD ZAŠKRIPI, ETO IH ZASTAVE
Novinar nedjeljnika “Monitor” Predrag Nikolić ocjenjuje da su zastave i dalje aktuelne jer smo “kao društvo odmakli tek par koraka od tada”.
“Većinski dio političkih partija je samo nastavio sa tom politikom zloupotrebe i manipulacija sa nacionalnim, vjerskim - zastavima i grbovima. Kad god su u problemu, padne im rejting, ostanu bez vlasti i privilegija, ili ih uhvate u kakvoj krupnoj krađi, sjete se onog dijela biračkog tijela koji će im sve oprostiti jer navodno brane njihove nacionalne interese. To je veća stvar, maltene ideal, zbog kojeg im se opraštaju pogrešne procjene, greške, laži, gluposti, loše namjere, nesposobnost, pljačka”.
On smatra da je taj “najprimitivniji, ali nažalost i vrlo efikasan način vladanja u Crnoj Gori, veći dio nove vladajuće većine naslijedio je od prethodnika”, ali i da je “veći dio opozicije takav”.
“Zato i nema dijaloga i dogovora oko tih pitanja jer to je najbitniji dio političke taktike, ucjenjivanja i koaliranja u Crnoj Gori. A kad zaškripi uvijek mogu staviti ruku na patriotske grudi, ne pozvati se na Ustav, već na omiljenu zastavu”, poručio je Nikolić.
Bonus video:
