Kraj privida širine PES-a: Šta odlazak Miodraga Lakovića znači za najjaču vladajuću partiju

Odluka Miodraga Lakovića da napusti Pokret Evropa sad (PES) nije veliki politički potres, ali jeste signal unutrašnjih neslaganja i novi reputacijski udar za partiju premijera Milojka Spajića, koja ostaje bez jedne od svojih prepoznatljivijih figura - tvrde sagovornici “Vijesti”.

Politički konsultant iz Zagreba Aleksandar Musić kaže da je odlazak Lakovića iz PES-a bio očekivan i da je samo bilo pitanje trenutka kad će se to desiti, ocjenjujući da najjača vladajuća stranka time ne gubi presudno na izbornoj snazi, ali da ostaje i bez posljednjeg privida širine, uz sve izraženiju političku slabost i zavisnost od partnera iz vlasti.

Politikolog Miloš Perović navodi da nije dramatično to što PES sad ima jednog poslanika manje u klubu, ali napominje da im to ipak smanjuje “disciplinu” i broj sigurnih glasova u parlamentu.

“Laković je bio bezbjednosni ekspert i važan glas u toj oblasti, pa njegov odlazak pokazuje da unutar PES-a postoje ozbiljna neslaganja oko bezbjednosnih zakona i upravljanja sektorom bezbjednosti”, rekao je Perović, dodajući da, iako je Laković postao nezavisni poslanik, i dalje može ponekad glasati s većinom.

Prema njegovim riječima, odlazak Lakovića je reputacijski minus za PES, za nezavisnog poslanika - pokušaj da zadrži politički kredibilitet u bezbjednosnim pitanjima, a za parlament - jedan novi “free agent” poslanik koji može biti važan u tijesnim glasanjima.

Laković je u petak napustio klub poslanika PES-a i podnio ostavku na mjesto predsjednika Odbora za bezbjednost i odbranu, kao i na članstva u ostalim skupštinskim radnim tijelima, nakon usvajanja izmjena Zakona o unutrašnjim poslovima sa čijim promjenama se nije saglasio. Najavio je da će angažman u parlamentu nastaviti kao nezavisni poslanik. On je bio i član Odbora za antikorupciju i delegacije u Parlamentarnoj skupštini NATO-a, ali i član Glavnog odbora PES-a.

Iz PES-a nijesu juče odgovorili na pitanja “Vijesti” da li misle da im odlazak Lakovića nanosi štetu i da li smatraju da treba da im vrati poslanički mandat.

Mandićeva sjenka i premijer "kojeg nema"

Prema riječima Musića, Laković se od ostatka pesovaca bio razlikovao po dvije stvari. Prvo, kaže, blago je i između redova, ali ipak redovno upozoravao da se stranka sve više nemoćno utapa u sferu “politički dominantnog (Andrije) Mandića (predsjednik Skupštine i Nove srpske demokratije) i da trpi stalno prelivanje štete na sebe zbog funkcionerski nesposobnog (Alekse) Bečića (potpredsjednik Vlade i lider Demokrata)”.

Drugi i bitnije, tražio je od Milojka Spajića, “premijera kojeg nema”, nešto što bi se trebalo podrazumijevati - da se počne baviti i politikom i strankom jer gubi tlo pod nogama.

“Spajića, kao što vidimo, njegov posao uopšte ne zanima. Govoreći ono što ostali ne žele čuti, pokazujući neki individualitet i život izvan botovske matrice - Laković je pao u nemilost vlastite stranke”, ocijenio je Musić, navodeći da PES zbog ovoga neće pretrpjeti direktnu izbornu štetu, ali da gubi i “zadnji smokvin list širine i uključivosti”.

Navodi da je vladajuća partija sad i službeno svedena “na hrpu bezličnih recitatora generičke eurobirokratske priče, istovremeno sumnjive ideološke prošlosti...”, strukturu koja se praktično i javno miri s tim da više od godinu dana prije izbora postaje ono što Amerikanci u politici zovu “sitting duck” - “amorfna masa izložena prvoj ozbiljnoj turbulenciji iza ugla”.

Nekonsolidovana partija

Prema riječima Perovića, Laković je bio jedna od figura koja je PES-u davala stručni kredibilitet ne samo u bezbjednosnom sektoru, pa njegov odlazak znači da partija gubi jednog od poslanika koji je mogao braniti reforme i objašnjavati zakone javnosti i stručnim krugovima.

Na pitanje šta odlazak Lakovića govori o partiji, posebno imajući u vidu da su izbori naredne godine, odgovara da to pokazuje da stranačka struktura još nije potpuno konsolidovana.

“PES je relativno nova partija koja je brzo došla na vlast. U takvim partijama je čest problem da nisu svi pojedinci ideološki ili politički potpuno usklađeni”, kazao je Perović.

Učestali raskoli

Komentarišući to što se PES od formiranja (jun 2022) nekoliko puta osipao - što izlaskom ljudi iz njega, što isključenjima iz partije - Perović je ocijenio da se čini da se ta stranka “snažno personalizovala oko Spajića”.

“Što u jednu ruku može stabilizovati kontrolu, ali povećava rizik od raskola s drugim jakim figurama, što se za jednu novu partiju i često dešavalo”, kaže on.

Kako navodi, odlasci su svakako ostavljali uticaja, a svaki na različite načine - od narušene slike unutrašnje stabilnosti partije, pokazivanja da je Pokret još u fazi političke konsolidacije, a na kraju su otvorili prostor za konkurenciju na istom biračkom terenu.

Prvi veći raskol u PES-u dogodio se u aprilu 2023, kad je iz stranke isključen Janko Odović, zbog navodnog narušavanja partijskog jedinstva. Ipak, on je imenovan za ministra prostornog planiranja, urbanizma i državne imovine 31. oktobra 2023, kad je Skupština izabrala 44. Vladu. S ministarske funkcije je razriješen 23. jula 2024, u okviru rekonstrukcije Vlade i imenovan za specijalnog savjetnika u crnogorskoj misiji pri EU, u Briselu.

U oktobru 2023. iz PES-a je izašla poslanica Jevrosima Pejović, dok je Radinka Ćinćur napustila partiju u istom periodu, a njen razlaz s Pokretom formalno je potvrđen u februaru 2024.

Najveći udar za PES uslijedio je krajem februara te godine, kad je kada je predsjednik države i jedan od osnivača Pokreta, Jakov Milatović podnio ostavku na sve funkcije u partiji, navodeći da se njen način rada udaljio od izvornih principa na kojima je oformljena.

Već sjutradan iz stranke je isključen tadašnji ministar pravde Andrej Milović, zbog nezadovoljstva partije njegovim radom, ali i javnih istupa, čime je otvorena nova faza unutarpartijskog osipanja.

Opozicija drži PES-u glavu iznad vode

Aleksandar Musić smatra da PES-u još ide u korist “ostaci ostataka benefita programa Evropa sad 1”, povoljne vanjske okolnosti (EU i zaduživanje), te “impotencija opozicije, njena nesposobnost da u širim biračkim masama oslika dubinu i razmjere neuspjeha, pa čak i grotesknih epizoda ove Vlade”.

Kako je rekao, opozicija se troši na govorancije i performanse u Skupštini i na odborima, a ne uspijeva da prodre u šire društvene mase, da nametne svoj narativ, izvuče Spajića na čistinu...

“... Što indirektno PES-u drži glavu iznad vode, a najviše pomaže Mandiću da do juna 2027. do kraja isisa svoju žrtvu (PES) i ojača do mjere da može diktirati sve”, tvrdi sagovornik “Vijesti”.

On ističe da Skupština i Odbor za bezbjednost nisu nevažni, ali da većina crnogorskih političara “mentalno nikad nije izašla iz socijalizma” - njima su, tvrdi, sjednice i sastančenja vrhunac politike, i ne shvataju da se politika odavno zbiva drugdje, na izbornom terenu, u medijima, u popularnoj kulturi...

“Dok opozicija gubi vrijeme na uštogljene rituale, Spajić kupuje preostale minute političkog života, Bečić zloupotrebljava sistem bezbjednosti, a Mandić kraj takva dva politička čunja neometano zaokružuje priču za uspon na konačnu stepenicu svoje karijere”, zaključio je Musić.

Vlasnik mandata je poslanik

Odgovarajući na pitanje da li smatra da bi Laković trebalo da vrati poslanički mandat, kao i svi nezavisni poslanici koji su napustili partije, Perović je podsjetio da se u praksi to skoro nikad ne dešava.

“Iako izgleda čudno da poslanici koji napuste partiju sa čije su liste izabrani u parlament zadržavaju mandate po napuštanju stranke, tekovina savremene demokratije jeste da je vlasnik mandata - poslanik. Koncept predstavničke demokratije podrazumijeva da građani, nosioci suvereniteta, privremeno prenose taj svoj suverenitet na svoje predstavnike (poslanike) na ograničeni period... Stoga, tekovina savremene demokratije jeste da je vlasnik mandata poslanik”, pojasnio je.