Niti je Crna Gora Orbanova Mađarska, niti je PES kao Tisa: Vlast i opozicija u klinču zbog Mađarske

Poređenja crnogorskih prilika s onima u Mađarskoj za vrijeme vladavine Viktora Orbana više su dio dnevno-političkog prepucavanja nego ozbiljne analize jer aktuelna vlast u Podgorici nema ključne odlike Orbanovog modela upravljanja, a Pokret Evropa sad (PES) ne može da se poistovijeti s mađarskom Tisom, partijom koja je prije nekoliko dana trijumfovala na tamošnjim izborima.

Tako sagovornici “Vijesti” komentarišu reakcije iz Crne Gore na ishod izbora u Mađarskoj (održani u nedjelju), odnosno polemiku funkcionera PES-a i Evropskog saveza Vasilija Čarapića i Miloša Đuričkovića o tome kojoj crnogorskoj vlasti više liči Mađarska pod Orbanom - onoj prije ili poslije avgusta 2020. godine.

Analitičar Stefan Đukić ocjenjuje da je svako poređenje bilo koje crnogorske situacije s Mađarskom - izrazito nategnuto i da uopšte ne odgovara istini.

“Koliko god Orbanov režim bio prokazan u EU, on je i dalje bio u EU, i samim tim postojala su neka mnogo drugačija pravila koja su funkcionisala, i koja nikad nisu bila prisutna u Crnoj Gori”, rekao je on.

Spoljnopolitički komentator Boško Jakšić kaže da tvrdnje koje iznosi Đuričković - da je politika trenutne vladajuće većine u Podgorici “koncipirana” po Orbanovom modelu - djeluju promašeno i da jedino mogu da se tumače kao potreba za kritikom svega postojećeg.

“Vlastima u Podgorici može da se zamjeri što nisu agilnije u nekim neophodnim reformama, ali to je više rezultat miniranja integracionih procesa i aktivnosti prosrpskih diverzanata koji Donalda Trampa (predsjednik SAD-a) predlažu za Nobela za mir, nego nedostatka iskrene želje”, naveo je on.

Nakon 16 godina na vlasti, mađarski premijer Orban poražen je na parlamentarnim izborima: partija Tisa Petera Mađara osvojila je 137 od 199 mandata, dok je Orbanov Fides dobio 56 mandata.

Ko više nalikuje Orbanu

U ponedjeljak, dan nakon izbora, na društvenim mrežama uslijedila je polemika između PES-a i Evropskog saveza o tome ko je podržavao Orbana, koja vlast u Crnoj Gori više liči na njegovu - sadašnja ili ona Demokratske partije socijalista (DPS).

Vasilije Čarapić je, osvrćući se na komentare na tim platformama, poručio da reakcije na pobjedu Tise otkrivaju političku nedosljednost u Crnoj Gori: “Protiv Orbana su oni koji su najveći podržavaoci njegove očigledne paralele u Crnoj Gori - (Mila) Đukanovića, a za Orbana oni koji su bili protiv Đukanovića, čiji je način vladanja bio sličan Orbanovom”.

Ocijenio je i da mnogi ignorišu paralelu između trijumfa Tise i pobjede PES-a na izborima 2023. godine, što on tumači kao “trijumf proevropske politike nad modelom koji je vodio demokratskom nazadovanju”.

“Neki koji su do juče kritikovali pozicioniranje PES-a u okviru EPP (Evropska narodna partija) porodice partija, nemaju zamjerki na pobjedu partije Tisa koja je dio iste porodice”, naveo je Čarapić.

Kako je dodao, to samo pokazuje koliko su određeni glasovi, koji mahom dolaze iz “tradicionalnih partija” u Crnoj Gori, neprincipijelni kaa je u pitanju pogled na domaću političku scenu, odnosno “pokazuje njihovo neznanje, lošu namjeru i prevaziđenost”.

Odgovorio mu je Miloš Đuričković, poručujući da su Čarapićeve paralele proizvoljne i van konteksta, te da upravo aktuelna vlast u Crnoj Gori svojim potezima pokazuje “bliskost politici Orbana”. Kao primjere je naveo kontakte s Orbanom, pohvale Trampu i AfD-u (Alternativa za Njemačku), te ocijenio da se PES ne može poistovjećivati sa Tisom, već da su toj politici bliži bivši članovi PES-a, poput Miodraga Lakovića.

“Vi ste ti koji ste išli u predizbornu posjetu Orbanu (Filip Ivanović)”, naveo je Đuričković, dodajući da je “njihov” funkcioner (iz partija vlasti) na mrežama veličao AfD i Trampa, da je premijer Milojko Spajić “pjevao pjesmice Trampu”, da je predsjednik Skupštine Andrija Mandić predložio Trampa za Nobelovu nagradu za mir...

On je rekao da PES ne može ni članstvo u EPP koristiti kao smokvin list, jer je pobjeda Tise, između ostalog, i pobjeda socijaldemokrata koji su je podržali, “što se vidi i po izjavama evropskih lidera”.

Čarapić je uzvratio riječima da je podrška evropskih socijaldemokrata Tisi uporediva s podrškom koju je PES dobio, uključujući i podršku ALDE grupe, jer su obje opcije porazile, kako tvrdi, autoritarni model vlasti.

“Ta podrška postoji jer smo na izborima pobijedili Đukanovića koji je Orban na steroidima, a koji je 2023. bio otpisan od strane svih većih političkih grupa u Evropi, iako je njegov DPS član porodice evropskih socijalista”, naveo je Čarapić, dodajući da neozbiljno djeluju Đuričkovićevi “loši pokušaju da konstruiše nemoguće paralele”.

“Naročito kad to radite u odbranu političke klase koja je Crnu Goru opljačkala gore od bilo kog okupatora”, dodao je.

Đuričković je za TV E u utorak rekao da je nesporno da je postojala politička saradnja između PES-a i Orbanovog Fidesa.

Premijer Milojko Spajić je u julu prošle godine s Orbanom potpisao sporazume o saradnji u oblasti razvoja infrastrukture i o saradnji u oblasti telekomunikacija, IT i sprovođenja zakona.

Klimave paralele

Stefan Đukić tvrdi da Crna Gora nije ličila na Orbanovu Mađarsku ni ranije, a ni sad. Kaže, ipak, da se mogu napraviti neke paralele vlasti DPS-a i Orbana - u tom smislu da je monolitna bila struktura, da se radilo o vlasti koja je pokušavala, ako ništa drugo, na svim nivoima da zarobi državu, odnosno da utiče i na sudstvo i tužilaštvo, da je bilo optužbi za korupciju...

Podsjeća da je, dok je Orban bio najjači, opozicija držala Budimpeštu i neke druge gradove, što je nije bio slučaj u Crnoj Gori za vrijeme DPS-a.

“Vidjeli smo kako, kad rezultat bude blizu (s opozicijom) u velikim opštinama, kako se dešavalo da naprasno funkcioneri određenih partija odluče da soliraju i da ne poštuju volju svojih birača”, naveo je, Đukić, podsjećajući na slučajeve Draga Đurovića u Nikšiću i Stevana Džakovića u Budvi, koji su kao tada članovi opozicionih partija pružili podršku DPS-u da formira vlast u tim opštinama.

Đukić ističe da se to nije dešavalo u Mađarskoj, uprkos svim nedemokratskim praksama Fidesa, pa se samim tim ne može podvući jednakost sa Crnom Gorom za vrijeme DPS-a.

A još manje se, kako dodaje, može podvući jednakost između Fidesa i sadašnje crnogorske vlasti, “koja je potpuna nemonolitna, koja jeste partitokratska, koja u mnogim aspektima ne poštuje sopstvene birače i sl.”, ali nije unisona struktura koja vlada čvrstom rukom.

“Neki će reći da bi i oni bili takvi kad bi im moglo biti, ali to je priča ‘šta bi bilo kada bi bilo’ i ne priliči političkoj analizi...”, rekao je sagovornik.

Đukić podsjeća da aktuelnu vladajuću većinu čini više ideološki različitih partija, “koje vuku na različite strane i nemaju jednog dominantnog lidera koji ih objedinjuje”, odnosno - da “ne postoji iznad njih neki Orban koji svima njima upravlja i koji je neki ujedinjujući faktor”.

“Spajić to nije, niti može biti”, podvlači analitičar.

Tisa oborila Fides, PES nije DPS

Boško Jakšić ocjenjuje da ne vidi kako uspjeh PES-a može da se poredi s trijumfom stranke Tisa Petera Mađara, kako tvrdi poslanik PES-a Čarapić.

Podsjeća da je Tisa oborila Fides, a da je PES ušao u vlast kad je DPS već izgubio državne izbore.

DPS je izgubio vlast u avgustu 2020. godine od više opozicionih partija koje su zajedno formirale vlast, dok je PES na vlast došao 2023.

Jakšić navodi i da ne nalazi logiku u Čarapićevoj izjavi da je, gledajući reakcije po mrežama, izveo zaključak da su protiv Orbana oni koji su najveći podržavaoci Đukanovića, a da su za Orbana oni koji su bili protiv Đukanovića.

“Ne bih rekao da može da se povuče paralela između Đukanovića i Orbana, ponajmanje između njihovih birača. Neke naizgled sličnosti navode na površinske, ali pogrešne zaključke”, ističe Jakšić.

Prema njegovim riječima, Orban je veliki nacionalista koji je promovisao tradicionalističke i hrišćanske vrijednosti i aktivno uticao na mađarske manjine po Rumuniji i Srbiji, manje u Slovačkoj. Kako kaže, raspirivao je, a ne smirivao, tradicionalnu netrpeljivost prema Ukrajincima.

Jakšić za Đukanovića tvrdi da nije bio nacionalista, da je bio usmjeren ka EU i NATO-u i da je postavio temelje evropskog puta Crne Gore, uprkos mogućim kritikama njegovog načina vladanja. Za Orbana, s druge strane, navodi da je izgradio model “neliberalne demokratije”, koncentrisao vlast, potčinio institucije i medije, te postao simbol anti-EU, autoritarne i populističke politike, bliske (Vladimiru) Putinu, Trampu i evropskoj krajnjoj desnici.

“O načinu vladanja Đukanovića može da se polemiše, ali on je bio posvećen demokratiji i vrijednostima EU i NATO-a i postavio je čvrste demokratske temelje koji danas Crnoj Gori omogućavaju da je prva u redu za članstvo (u EU). Tokom njegove vlasti većinski mediji bili su opozicioni...”, podvlači sagovornik.

Đukić: PES i dalje ideološki neprofilisan

Stefan Đukić podsjeća da je PES imao zanimljivu situaciju kad je identikovao jedan od programa američkog predsjednika Trampa sa svojim programom.

Smatra da su to pokušaji da izvuku neku vrstu stranog legitimiteta za svoju stranku, koja je u suštini i dalje neprofilisana ideološki i politički.

“Ona je i dalje jedna interesna skupina, kao što i je svaka partija na kraju krajeva, ali ovdje i dalje ne vidimo šta je zapravo taj interes sem da se bude na vlasti i da se vlast vrši. Samim tim, zbog toga oni pokušavaju da izjednače program ‘Evropa sad’ s nekakvim Trampovim programom, da povežu smjenu vlasti s partijom Tisa i sl.”, objašnjava on.

Kako je srušen Orban?

Orbanov politički pad počeo je 2024, nakon skandala s pomilovanjem čovjeka osuđenog za prikrivanje seksualnog zlostavljanja djece, što je teško narušilo moralni narativ Fidesa.

Afera, koju je otkrio portal 444.hu, dovela je do ostavki predsjednice Mađarske Katalin Novak i ministarke pravde Judit Varge, a dodatno je ogolila slabosti sistema i ulogu vrha vlasti.

Poslije toga, bivši muž Judit Varge, Peter Mađar pojavio se u nezavisnom Jutjub mediju Partizán. Podnio je ostavku na državne funkcije i počeo otvoreno da govori o unutrašnjem funkcionisanju režima.

Za svega nekoliko dana, intervju su pogledali milioni ljudi. U roku od nekoliko sedmica, Mađar je odlučio da uđe u politiku...