Vlast neće da „omekša”, opozicija se uzda u EU? Nadgornjavanja i nakon “platforme za prevazilaženje parlamentarne krize”

Uprkos tome što su platformu s njihovim zahtjevima krstili kao ultimatum, u dijelu opozicije predvođenom Demokratskom partijom socijalista (DPS) kažu da je ipak realnije da se s vlašću do kraja jula dogovore o “prevazilaženju nepovjerenja”, nego da se to ne desi, zato što je u taj proces uključena Evropska unija (EU).

“EU ima interes da se završi taj posao. Međutim, sve može da ode i u drugom pravcu. Tako da će ili doći do rješenja, ili će uslijediti eskalacija krize”, rekao je izvor “Vijesti” iz dijela opozicije.

On tvrdi da se s vladajućom većinom može naći kompromis koji bi uključivao povlačenje (tj. izmjene) dva dijela javnosti sporna zakona - o Agenciji za nacionalnu bezbjednost (ANB) i o unutrašnjim poslovima - i da oko toga iz vlasti navodno “zatežu” samo Demokrate Alekse Bečića, koje upravljaju sektorom bezbjednosti.

Kako su pisale “Vijesti”, povlačenje ta dva propisa za DPS je “preduslov svih preduslova” u razgovorima s većinom. Poslanici te stranke su, zbog usvajanja izmjena tih akata, u martu napustili čelna mjesta skupštinskih odbora, te funkciju potpredsjednika parlamenta.

Međutim, sagovornik iz vladajuće većine tvrdi da neće biti ustupaka u vezi tih propisa i da su svi u vlasti jedinstveni po tom pitanju.

“Nema prostora za to (ustupke), sem oko zahtjeva Evropske komisije u vezi GDPR-a (Opšta uredba o zaštiti podataka). Da se zakoni ‘omekšaju’ - toga neće biti”, poručio je on.

Opozicija, civilni sektor i dio stručne javnosti tvrde da su navedeni zakoni “uvod u policijsku državu”. Agencija za sprečavanje korupcije nedavno je ocijenila da oni daju preveliku moć šefovima službi bezbjednosti i da otvaraju prostor za zloupotrebe.

DPS, Evropski savez, Hrvatska građanska inicijativa (HGI) i Demokratska unija Albanaca izradili su i juče predstavili “Platformu za prevazilaženje parlamentarne krize u ključnoj fazi procesa evropske integracije”, kojom traže od većine reviziju dva sporna zakona i otklanjanje posljedica njihove primjene, postizanje konsenzusa (s opozicijom) kod imenovanja u Skupštini (Ustavni sud, Sudski savjet, Savjet RTCG, Fiskali savjet...), da se bez konsenzusa ni mijenjaju propisi koji su bili u nadležnosti Odbora za izbornu reformu, uspostavljanje dodatnih institucionalnih mehanizama nadzora i kontrole vlasti tokom izborne kampanje dogodine...

Parlamentarna većina ocijenila je u zajedničkom saopštenju da dokument sadrži “elemente ultimativnog pristupa”, s kojima se, kako tvrde, očigledno nisu usaglasile ni sve opozicione stranke.

Oni su stoga poručili da, “imajući u vidu značaj ovog procesa za evropski put Crne Gore, institucionalnu stabilnost i odgovornost prema građanima, te izgubljenih pet miliona iz Plana rasta zbog nedostatka odgovornog pristupa opozicije i odbijanja glasanja za ustavne izmjene koje nikome nisu sporne”, očekuju da opozicija u narednih pet dana usaglasi “jedinstvenu, jasnu i odgovornu platformu, kako bi razgovori mogli biti nastavljeni na ozbiljan, konstruktivan i državnički način”.

Iz DPS-a su naveli da je takav odgovor na platformu “neozbiljan” i “politikantski”.

“... Očekujemo da se vlast presabere i odgovorno pristupi aktuelnom trenutku, jer bi svako namjerno odugovlačenje - o čemu već imamo najave kroz javna saopštenja - značilo svjesno prolongiranje krize i usporavanje eurointegracionog procesa”, saopštila je poslanica i portparolka DPS-a, Sonja Popović.

Između konsenzusa i blokade

Docentkinja na Univerzitetu Donja Gorica (UDG) Nikoleta Đukanović, kazala je “Vijestima” da opozicione partije svakako snose odgovornost za stanje u kom se danas nalazi politički sistem - jer su godinama bile dio vlasti ili učestvovale u kreiranju modela koji je proizveo slabe institucije i duboko političko nepovjerenje - ali da to ne znači da su zahtjevi iz platforme sami po sebi neopravdani.

“Naprotiv, značajan dio predloženih mjera odnosi se na ono što predstavlja standard svake razvijene demokratije: nezavisne institucije, konsenzus oko ključnih pravosudnih i kontrolnih tijela, zaštitu izbornog procesa i sprečavanje zloupotrebe državnih resursa tokom kampanja. U tom smislu, ove mjere se mogu posmatrati kao korak ka daljoj demokratizaciji i jačanju povjerenja u institucije”, ocjenjuje ona.

Međutim, navodi da, s druge strane, parlamentarna većina s pravom može postaviti pitanje da li pojedini zahtjevi opoziciji daju preveliko pravo veta i mogućnost blokade procesa. Demokratija, objašnjava sagovornica, podrazumijeva i efikasnost odlučivanja, pa je, dodaje, legitimna rasprava o tome gdje je granica između političkog konsenzusa i političke blokade.

“Ipak, ukoliko su ciljevi zaista evropske integracije, jačanje vladavine prava i slobodni izbori, teško je objasniti zašto bi vlast odbacivala razgovor o većini ovih pitanja. Institucije poput Ustavnog suda, Sudskog savjeta, RTCG-a ili ASK-a (Agencija za sprečavnaje korupcije) trebalo bi da budu zajednički interes i vlasti i opozicije, jer njihova nezavisnost predstavlja zaštitu svih građana, a ne samo jedne političke strane”, rekla je Đukanović.

Zato se, kaže ona, nameće pitanje: ako su predložene mjere usmjerene na jačanje institucionalnih garancija, zašto postoji otpor prema njima? Da li je, pita dalje sagovornica, riječ o strahu od usporavanja političkih procesa, ili o tome da pojedinim političkim centrima moći više odgovaraju slabije i politički zavisne institucije?

“Upravo je odgovor na to pitanje ključan za procjenu stvarne posvećenosti svih aktera demokratizaciji društva. Demokratski poredak ne počiva samo na volji parlamentarne većine da vlada, već i na sposobnosti da prihvati kontrolu, kritiku i učešće opozicije, civilnog sektora i nezavisnih institucija. Snaga demokratije ne mjeri se time koliko je jaka vlast, već koliko su jake institucije koje mogu da kontrolišu vlast”, podvlači Đukanović.

Ona navodi da se, posmatrajući reakcije vlasti i opozicije, stiče utisak da danas više nismo sigurni da li svi politički akteri razumiju da demokratija nije puka borba za vlast, već sistem ograničenja, kontrole i međusobne ravnoteže.

“Upravo zato se često čini da su institucije važne samo dok služe političkim interesima, a ne kao trajna vrijednost koja mora ostati iznad svake partije i svake vlasti”, konstatovala je docentkinja na UDG-ju.

Satler okupio i vlast i opoziciju

Šef Delegacije EU u Crnoj Gori Johan Satler organizovao je 24. maja sastanak s liderima vlasti i dijela opozicije na kom je rečeno da je potrebno da se ustavne promjene, koje su neophodne radi ulaska u EU, usvoje do ljetnje pauze u parlamentu (do kraja jula). Navodno je opoziciji poručeno da bi trebalo da učestvuje u tom procesu.

Dio opozicije predvođen DPS-om nakon toga je odlučio da pripremi platformu.

S druge strane, lider Građanskog pokreta (GP) URA Dritan Abazović prošlog utorka je, nakon sastanka sa Satlerom, poručio da neće učestvovati u pokušaju “pomirenja” vlasti i DPS-a, niti u jedinstvenoj platformi opozicije koja je u pripremi.

Vladajuća većina tražila je od opozicije da im platformu dostavi do kraja prošle radne sedmice, kako bi se obezbijedio koncensuz uoči glasanja o ustavnim promjenama. Međutim, to se nije desilo, pa su iz vlasti ocijenili da su njihovi razgovori s opozicijom “zapali u ćorsokak”.

“Vijesti” su krajem prošle sedmice objavile da ako vladajuća većina ne postigne s DPS-om i Evropskim savezom konsenzus o izmjenama Ustava, glasove potrebne za to mogla bi eventualno da “namakne” uz pomoć GP URA i nezavisnih poslanika.

U suprotnom, tj. ukoliko ne obezbijedi potrebnu podršku kad to pitanje dođe u plenum Skupštine, na izmjene najvišeg pravnog akta moralo bi da se čeka još najmanje godinu iz razloga što je Ustavom (član 155 stav 5) propisano da se, ako predlog za njegovu promjenu nije usvojen, isti ne može ponoviti prije isteka jedne godine od dana kad je odbijen.

To bi usporilo proces pregovora države za članstvo u EU, s obzirom na to da su predložene izmjene u vezi s tim procesom.

Šehović: Platforma nije “švedski sto”

Predsjednik DPS-a Danijel Živković izjavio je juče na konferenciji za medije na kojoj je predstavljena platforma, da opozicija želi da bude konstruktivan partner u procesu evropskih integracija, ali da su iznenađeni ponašanjem vlasti.

Jedan od lidera Evropskog saveza Damir Šehović, naveo je da za dokumentom ne bi bilo potrebe da je vlast u pokazala “minimum želje i kapaciteta” da obezbijedi širok društveni konsenzus po pitanju završetka procesa evropskih integracija. On je rekao da platforma nije “švedski sto”, te da vlast ne može da bira ono što im se sviđa, a da ostavlja na stolu ono što im nije zgodno.

Čelnik i poslanik HGI-ja Adrijan Vuksanović, poručio je da vjeruje da će, ako ima ozbiljnosti u vlasti, platforma biti prihvaćena.