Crna Gora se nalazi u odlučujućoj fazi evropskih integracija, ali stvarna spremnost države za članstvo u Evropskoj uniji zavisiće prije svega od sposobnosti da izgradi nezavisno, efikasno i odgovorno pravosuđe.
To je saopšteno na okruglom stolu Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) „Dvadeset godina nezavisnosti- Crna Gora pred vratima Evropske unije: koliko je blizu zatvaranje poglavlja 23 i 24 i država u kojoj vlada pravo“.
Skup je organizovan kao završni dio jednogodišnjeg projekta „Istraživačko novinarstvo za jačanje vladavine prava i ljudskih prava u Crnoj Gori“, koji Centar za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) realizuje uz podršku Vlade Kraljevine Holandije.
Kako su naveli, pred Crnom Gorom, uprkos ubrzanju evropskih integracija, ostaju brojni nezavršeni zadaci- od kašnjenja važnih zakonskih izmjena i najavljenih promjena Ustava, do zabrinjavajućih procesa u bezbjednosnom sektoru, posebno u vezi sa zakonima o ANB-u i MUP-u, a politički uticaj na pravosuđe i slabost institucija i dalje su među ključnim izazovima
Sa okruglog stola je poručeno da se Crna Gora nalazi u odlučujućoj fazi evropskih integracija, ali stvarna spremnost države za članstvo u Evropskoj uniji zavisiće prije svega od sposobnosti da izgradi nezavisno, efikasno i odgovorno pravosuđe. Učesnici su ocijenili da, iako većina građana podržava pristupanje EU, ostaje otvoreno pitanje koliko je Crna Gora zaista spremna da ispuni standarde koji se odnose na vladavinu prava, nezavisnost institucija, borbu protiv korupcije i zaštitu ljudskih prava.
Predsjednica CIN-CG Milka Tadić Mijović kazala je da se Crna Gora nalazi „u predvorju Evropske unije“ i da evropski san djeluje dostižno, ali da najzahtjevniji posao tek predstoji. Podsjetila je da su poglavlja 23 i 24, koja se odnose na pravosuđe, temeljna prava, pravdu, slobodu i bezbjednost, od presudne važnosti za kvalitet budućeg članstva. Ukazala je i na izazove koji se tiču sporosti pravosuđa, političkog uticaja na institucije, korupcije, netransparentnog donošenja zakona i slabosti javnih rasprava.
Ministar pravde Bojan Božović naglasio je da nastavak reformi, uključujući i izmjene Ustava, nije samo pravno, već i pitanje političke zrelosti i spremnosti na dijalog. Prema njegovim riječima, važni zakoni iz oblasti pravosuđa i borbe protiv korupcije nalaze se u proceduri usaglašavanja sa Evropskom komisijom, uključujući izmjene Zakonika o krivičnom postupku, Krivičnog zakonika, Zakona o sprečavanju korupcije i drugih propisa.
„Crna Gora je u ovom momentu pred vratima Evropske unije, ali su pred nama i najteži i najveći izazovi“, ocijenio je Božović.
Božović je poručio da ustavne promjene ne smiju biti shvaćene kao tehničko pitanje obezbjeđivanja potrebne većine, već kao proces koji zahtijeva širi politički konsenzus. Na pitanja predstavnika civilnog društva o kašnjenju reformi, posebno u oblasti krivičnih postupaka i oduzimanja imovine stečene kriminalom, ministar je naveo da se izmjene ZKP-a očekuju do kraja juna ili početkom jula, ali i da se privodi kraju i proces izmjene Zakona o oduzimanju imovine stečene kriminalnom djelatnošću.
Ministar pravde je naveo i da se ozbiljno bave preporukama Evropskog komiteta za sprječavanje mučenja i neljudskog ili ponižavajućeg postupanja ili kažnjavanja (CPT), u okviru koga rade i na stvaranju uslova za maloljetnike u sukobu sa zakonom.
Ambasador Kraljevine Holandije Martajn Elhersma istakao je da je za Crnu Goru ključno pitanje da li želi da postane društvo u kojem zaista vlada pravo, a ne samo država koja formalno ispunjava uslove za članstvo u EU. On je istakao da bez vladavine prava nema pune primjene evropske pravne tekovine, niti društva u kojem građani mogu ostvarivati prava bez korupcije, pritisaka i nejednakog tretmana.
„Građani moraju da žive u društvu u kojem ne moraju da plate mito da bi ostvarili svoja prava“, naglasio je ambasador Holandije.
Ambasador Australije Piter Trasvel naglasio je da evropska budućnost Crne Gore nikada nije bila bliža, ali da pravda mora biti dostupna svim građanima pod jednakim uslovima. On je upozorio da korupcija, organizovani kriminal i nefunkcionalne institucije mogu ozbiljno oslabiti demokratiju. Posebno je ukazao na važnost zaštite manjina i diskriminisanih grupa,
„Pravi test društva je način na koji štiti one koji su najviše diskriminisani“, poručio je australijski ambasador.
Član Sudskog savjeta Miodrag Iličković ocijenio je da Crna Gora nakon obnove nezavisnosti nije izgradila državu vladavine prava, već sistem koji je često služio vlasti, partijama i pojedincima. On je upozorio da izmjene Ustava same po sebi nijesu garancija oslobađanja institucija od političkog uticaja. Prema njegovim riječima, nijedna reforma neće biti uspješna bez iskrene političke volje i elementarnog društvenog konsenzusa.
„Sud je dužan da štiti građanina od zle vlasti“, istakao je Iličković.
Predsjednik Upravnog odbora Instituta alternativa Stevo Muk istakao je važnost aktivne uloge civilnog društva i medija u procesu pristupanja EU. On je posebno kritikovao netransparentnost rada Tužilačkog savjeta i koncentraciju moći u rukama Vrhovnog državnog tužioca, koji je istovremeno i predsjednik Tužilačkog savjeta.
Muk je ocijenio da takvo rješenje ne obezbjeđuje dovoljan nivo kontrole, otvorene rasprave i odgovornost.
„Tužilački savjet danas nije mjesto na kojem se vodi otvorena debata o važnim pitanjima“, ocijenio je Muk.
Izvršna direktorica Akcije za ljudska prava Tea Gorjanc Prelević ukazala je da je rok za ispunjavanje obaveza iz Akcionog plana za poglavlje 23 veoma kratak, a da veliki dio posla još nije završen. Prema njenim riječima, u oblasti pravosuđa ispunjeno je oko dvije trećine obaveza, dok je u oblasti ljudskih prava realizovano približno pola planiranih mjera.
„Akcioni plan za poglavlje 23 snižava očekivanja koja su navedena u završnim mjerilima, posebno kada govorimo o ratnim zločinima“, kazala je Gorjanc Prelević.
Posebno je kritikovala usvajanje zakona o ANB-u i MUP-u, ocjenjujući da oni mogu ugroziti ljudska prava.
Gorjanc Prelević je naglasila da završna mjerila neće biti lako dostići i da je zato neophodno uspostaviti nadzorni mehanizam koji bi pratio ispunjavanje tih mjerila.
Ukazala je i na potrebu suzbijanja govora mržnje, zaštite manjina, odgovornijeg rada tužilaštva i izgradnje profesionalnog i nezavisnog pravosuđa. Posebno je istakla da politička klasa ima ozbiljnu odgovornost da ispuni obećanja data građanima i međunarodnim partnerima.
Tokom rasprave je ocijenjeno da Crna Gora ne smije dozvoliti da se evropske integracije svedu na formalno zatvaranje poglavlja i usvajanje zakona bez suštinske primjene. Učesnici su poručili da je vladavina prava osnova funkcionalne demokratije i da samo nezavisne institucije, oslobođene partijskog i ličnog uticaja, mogu garantovati jednakost građana pred zakonom.
Zaključeno je da evropski put Crne Gore zavisi od sposobnosti države da pravdu učini dostupnom, vlast i institucije odgovornim, a zakone primjenjivim za sve jednako. Bez stvarne političke volje, transparentnosti i snažnog pritiska javnosti, reforme u oblasti vladavine prava ostaće nedovršene, a članstvo u EU neće donijeti očekivanu demokratsku transformaciju društva.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
