Orbanov novac, autoritarni klijenti i protesti novinara: Juronjuz između nezavisnosti i optužbi za politički uticaj

Pedro Vargas David često se javno hvali profesionalnim, neutralnim, slobodnim i na činjenicama zasnovanim novinarstvom Juronjuza, čiji je većinski vlasnik, a nedavno je garantovao nešto slično i za Vijesti, čiji većinski udio želi da preuzme, a čemu se protive manjinski vlasnici.

Međutim, postoji niz javno dokumentovanih slučajeva u kojima su novinari Juronjuza i partnerskih medija koji rade pod tim brendom, sindikati, novinarske organizacije, istraživački mediji i politički akteri, takve garancije o uredničkoj nezavisnosti doveli u pitanje.

“Brendovi u okviru našeg portfolija izgrađeni su na principima profesionalnog novinarstva, pluralizma mišljenja i odgovornosti prema publici. Ove vrijednosti čine temelj našeg poslovanja na svakom tržištu na kojem poslujemo... Sve ostalo ostaje u rukama profesionalnih novinara i urednika, čija je odgovornost da rade slobodno, odgovorno i u javnom interesu”, rekao je David prošle sedmice u obraćanju crnogorskoj javnosti.

U Uređivačkoj povelji Juronjuza stoji da taj medij počiva na slobodi izražavanja, komunikacije i uredničkoj nezavisnosti. Povelja kaže da programski sadržaj mora biti proizveden bez pritiska bilo koje nacionalne ili međunarodne institucije, vlade, političke partije ili političke/ekonomske interesne grupe. Takođe se navodi da novinari treba da odbiju pritiske i primaju instrukcije samo od za to ovlašćenih osoba u redakciji.

Obraćanje Davida uslijedilo je dvadesetak dana nakon što je United grupa objavila da je postigla dogovor o prodaji medija iz mreže Adria News Network (ANN) kompaniji Alpac Capital. U tu mrežu, čije je formiranje objavljeno krajem februara i u koju su uključeni mediji u Srbiji, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj i Sloveniji, United grupa je uvrstila i Vijesti, iako nije imala nikakva ovlašćenja da to uradi, niti je ta mreža do sada imala bilo kakve ingerencije nad Vijestima.

Manjinski akcionari Vijesti osporili su mogućnost da sadašnji vlasnik, United grupa na saopšteni način prodaje svoj udio, podsjećajući da svaka eventualna promjena kontrole mora biti sprovedena u skladu sa crnogorskim zakonima, aktima društva i pravima manjinskih akcionara, istovremeno optužujući aktere te dogovorene transakcije da iza njih stoje politički interesi predsjednika Srbije Aleksandra Vučića.

Juronjuz kupljen i "Orbanovim parama"

Prve sumnje u mogući neprimjereni uticaj na urednike i novinare Juronjuza pojavile su prije nego je Alpac Capital, portugalski investicioni fond u kome je David formalni većinski vlasnik, kupio 2022. godine “Juronjuz” za 150 miliona eura preko drugog, za taj posao osnovanog i povezanog fonda.

Oko trećine tog novca stiglo je od mađarskog državnog fonda SZTA i firme Đule Balašija, ključnog dugogodišnjeg igrača u propagandnim kampanjama vlade Viktora Orbana, utvrdili su dvije godine kasnije u zajedničkom istraživanju tri ugledna medija, pariški Mond, portugalski Ekspreso i mađarski Direkt36.

Protiv Balašija i njegovih kompanija u Mađarskoj u toku je istraga zbog sumnje na pronevjeru sredstava i pranje novca, a računi su im zamrznuti, objavili su Rojters i Fajnenšel tajms.

Mond, Ekspreso i Direkt36 našli su u dokumentima mađarskih ulagača i da je jedan od ciljeva preuzimanja jedne od najvećih evropskih TV mreža bio i politički - “ublažavanje ljevičarske ideologije i pristranosti/jednostranosti”.

Još 2021, prije finalizacije preuzimanja, Radio Slobodna Evropa (RFE) pisao je da većinski udio u Juronjuzu kupuje kompanija koju vodi sin Maria Davida, dugogodišnjeg desničarskog člana Evropskog parlamenta i prijatelja i savjetnika Viktora Orbana, u kontekstu u kojem je Mađarska već bila kritikovana zbog urušavanja medijskih sloboda. RFE je konstatovao veze Pedra Vargasa Davida sa mađarskim poslovnim krugovima, EXIM i 4iG, mađarskom komunikacionom kompanijom bliskoj vlastima. David je do kraja 2025. bio u bordu direktora kompanije 4iG, koja je indirektni vlasnik crnogorskog mobilnog provajdera ONE.

Politiko je tada prenio garancije tadašnjeg rukovodstva Juronjuza da neće biti miješanja u uređivačku politiku, ali i upozorenja eksperata. Agnes Urban iz Mertek Media Monitora ocijenila je da bi Juronjuz mogao postati “pseudo-nezavisna” medijska ispostava mađarske vlade, dok je njemački zeleni poslanik Daniel Frojnd upozorio da Orban ima istoriju preuzimanja medija i uticanja na uređivačku agendu.

Davidova kompanija je prije prodaje izričito negirala da je u transakciju uključen javni novac i da među investitorima ima mađarskih biznismena. On je u “prijateljskom” razgovoru sa novinarima Juronjuza početkom 2022. pokušao da ih uvjeri da je riječ o isključivo poslovnom ulaganju, kao i da on nije isto što i njegov otac, objavili su Mond, Ekspreso i Direkt36 u aprilu 2024. godine.

Međutim, David nije tada rekao novinarima Juronjuza čiji je novac uključen u investiciju, navodi Direkt36. Tadašnji direktor Juronjuza, Gijom Duboa, rekao je Mondu da nije znao ko su investitori. On je navodno zaposlenima kazao da Alpac Capital po propisima nije dužan da objelodani ko je sve uložio novac u njegov fond Juropean Fjučer Midija Investment, koji je formalno kupio Juronjuz.

Iako je Duboa rekao Mondu da nema uticaja mađarske vlade, a izvori Monda i Direkt36, upoznati sa funkcionisanjem Juronjuza, potvrdili 2024. godine da još nisu vidjeli znake pritiska da izvještavaju pozitivnije o mađarskoj vladi, slučaj od prije nekoliko mjeseci govori drugačije.

Članak o Orbanovim tajkunima uklonjen 15 dana pred izbore

Briselski portal Juroaktiv u martu je objavio da je veteran Juronjuza i osnivač budimpeštanskog biroa, Gabor Tanač, optužio urednike za “jasno kršenje uređivačkog integriteta”, nakon što je tekst o kompanijama povezanim sa Orbanom uklonjen sa sajta, petnaestak dana uoči mađarskih parlamentarnih izbora.

Slučaj je dodatno pojačao zabrinutost zbog vlasničkih veza Juronjuza s Orbanovim krugovima i otvorio pitanje da li se uređivačka nezavisnost tog medija narušava u politički osjetljivom trenutku.

Tekst, za koji je Tanač tvrdio da je prošao redovne standardne uredničke procese, objavljen je 27. marta na sajtu Juronjuza na više jezika, a zatim istog dana povučen. (Orban je ubjedljivo izgubio izbore 12. aprila, poslije 16 godina neprekidne vlasti.)

Tanač je u tekstu objavio da opozicija, prema istraživanju, ima 23 procenta prednosti nad Orbanom, da su pale akcije njemu bliskih kompanija, a da ljudi povezani s vladajućim Fidešom premještaju kapital iz zemlje.

Prema Juroaktivu, Tanač je u internom mejlu upućenom svim zaposlenima ocijenio da takva intervencija liči na prakse viđene u mađarskim medijima pod kontrolom vlasti, da su instrukcije o uklanjanju teksta išle usmeno preko uprave, bez transparentne odgovornosti. On je upozorio da takav potez baca sumnju na nezavisnost redakcije i na motive briselskog uredništva u izvještavanju o mađarskim izborima.

On je tvrdio i da nije riječ o izolovanom slučaju, već da je izvještavanje o političkim dešavanjima u Mađarskoj povremeno rađeno mimo lokalne redakcije, posebno tokom te izborne kampanje.

Juroaktiv je članak o ovom događaju objavio 31. marta, a uklonjeni tekst je vraćen na sajt 1. aprila, sa napomenom da Alpak Capital, većinski vlasnik Juronjuza, ima akcije u kompaniji 4iG, koja se pominje u tekstu.

“Ovaj članak je privremeno bio nedostupan na našem sajtu jer nije sadržao transparentno obavještenje o vlasničkim informacijama. Nakon što smo ispitali slučaj i ispravili grešku, članak smo ponovo objavili na internetu”, stoji u objašnjenju ispod članka.

Pedro Vargas David i glavni urednik i direktor Juronjuza Klaus Strunz nisu odgovorili na pitanja Vijesti o ovom slučaju, uključujući da li je članak prošao standardnu uredničku proceduru prije objavljivanja, ko je odlučio da se članak ukloni, je li odluka bila urednička, pravna, komercijalna ili povezana s vlasništvom, je li novinar Gabor Tanač bio u pravu kada je rekao da je riječ o jasnom kršenju uređivačkog integriteta, kao ni je li neko snosio odgovornost za uklanjanje članka, ako jeste, ko, a ako nije, zašto nije.

Oni nisu odgovorili ni na pitanje zašto je rukovodiocima Juronjuza bilo potrebno pet dana da utvrde da uklonjeni članak nije sadržao napomenu o vlasništvu, a zatim da ga vrate na sajt sa napomenom da je to bio razlog za uklanjanje, a nisu dostavili ni zatraženu internu prepisku, uredničko obrazloženje i pravnu analizu na osnovu kojih je članak uklonjen.

"Platforma za autoritarne režime"

Nije samo izvještavanje o mađarskim temama izazivalo zabrinutost kod zaposlenih u Juronjuzu, prema pisanju evropskih medija.

Mond je u istom članku o finansiranju kupovine Juronjuza mađarskim parama, naveo i da su se neki novinari žalili na intervencije u vezi s osjetljivim pitanjima koja se tiču Maroka, Saudijske Arabije, Katara i Azerbejdžana. Sve te zemlje finansiraju Juronjuz kroz “partnerstva”, osmišljena da nadomjeste godišnju subvenciju od 20 miliona eura koju je Evropska komisija isplaćivala do 2024. godine.

“Sponzorstva mogu dolaziti iz tih zemalja, ali nikada nijesam vjerovao u stvarnost bilo kakve intervencije naših klijenata”, odgovorio je Duboa Mondu.

“Ili nam se onemogućava da pokrivamo određene teme, ili smo primorani da ih pokrivamo prema veoma preciznim uputstvima kako se klijenti ne bi uvrijedili, ili smo čak otvoreno primorani da hvalimo klijenta”, napisali su, ipak, predstavnici zaposlenih u internom dokumentu iz 2023. godine, pisao je Mond u aprilu 2024.

I drugi evropski mediji tvrde da se Juronjuz sve više oslanja na politički povezane investitore, lobiste i komercijalne partnere iz država sa autoritarnim ili neliberalnim sistemima. Posebno se pominju veze sa režimima i strukturama povezanim sa Azerbejdžanom, Kazahstanom, Uzbekistanom, Srbijom, Mađarskom, Katarom i potencijalno Kinom. Prema internim izvorima, saradnja sa autoritarnim režimima postala je važan dio nove poslovne strategije Juronjuza, objavio je Juroaktiv u februaru, tvrdeći da je od evropskog emitera postao “mreža za uticaj” - “zamišljen kao evropski odgovor na CNN kanal koji finansira EU, postao je platforma za autoritarne režime”.

Glavna optužba nije samo da Juronjuz prima novac od tih država, već da takvi odnosi mogu uticati na uređivačku nezavisnost. Grupa od 48 zaposlenih navodno je u anonimnom pismu Davidu upozorila da se dugogodišnja urednička nezavisnost urušava, da postoji miješanje u rad redakcije, samocenzura i odlaganje pokrivanja osjetljivih tema.

“To ne samo da kompromituje naše novinarske standarde, već podriva i naš kredibilitet”, napisali su zaposleni, tvrdi Juroaktiv.

Helmut Brandšteter, poslanik grupe Renew iz Austrije i bivši novinar koji je nekada vodio njemački informativni kanal NTV, pozvao je Juronjuz da obezbijedi veću transparentnost svog poslovanja.

“Nemam ništa protiv toga da medijske kompanije ostvaruju profit, pod uslovom da posluju u okviru jasnog regulatornog okvira”, rekao je on za Juroaktiv.

“Vlasništvo i finansiranje moraju biti potpuno transparentni, novinarima mora biti formalno garantovana nezavisnost, a svi izvori finansiranja moraju biti javno objelodanjeni. To je minimum koji tražim od svih medija, uključujući Juronjuz”.

U tekstu Juroaktiva se tvrdi da autoritarni režimi kroz pojavljivanje na Juronjuzu dobijaju evropski legitimitet i reputacioni “pečat” blizine Briselu.

David i Strunc nisu odgovorili na pitanja Vijesti, uključujući i da li postoji interna lista “osjetljivih klijenata” ili tema koje zahtijevaju posebno odobrenje ili pažnju, da li Juronjuz ili Alpac imaju komercijalne, sponzorske, konsultantske ili promotivne aranžmane sa vladama, državnim kompanijama ili javnim institucijama Mađarske, Srbije, Azerbejdžana, Maroka, Katara, Saudijske Arabije, Ujedinjenih Arapskih Emirata ili drugih država, te ako imaju, o kakvim aranžmanima je riječ.

Oni nisu naveli tri konkretna slučaja u kojima su Juronjuz ili Alpac zaštitili novinara od pritiska vlasnika, države, oglašivača ili menadžmenta, niti ijedan slučaj u kojem je menadžer izvan redakcije smijenjen zato što je pokušao da utiče, ili je uticao, na uređivačku politiku.

David i Strunc nisu odgovorili ni na pitanje koliko je uredničkih pritužbi zbog nedozvoljenog pritiska na urednike ili novinare evidentirano u Juronjuzu otkako je Alpac postao većinski vlasnik. Nisu dali ni komentar na kritike koje optužuju Juronjuz za pristrasnost prema bilo kojoj vladi koja je klijent medija.

Slučaj Azerbejdžan

Azerbejdžan je prikazan kao ključan primjer problema. Juronjuz je, prema tekstu, imao unosne ugovore sa Azerbejdžanom, Kazahstanom i Uzbekistanom za “sponsorisane magazine”, odnosno plaćene televizijske sadržaje, koji su Juronjuzu u 2024. donijeli oko 18 miliona eura prihoda, tvrdi Juroaktiv, pozivajući se na bivše i sadašnje zaposlene. Azerbejdžan je bio među deset najvećih oglašivača Juronjuza.

OC Media, nezavisni portal koji izvještava o Kavkazu, objavio je da je Juronjuz prošlog novembra otvorio kancelariju u Bakuu, što su azerbejdžanske vlasti pozdravile kao važan događaj, iako se to dešava u trenutku ozbiljnog pritiska na nezavisne i međunarodne medije u Azerbejdžanu.

Ceremoniji otvaranja prisustvovali su državni mediji, diplomate i zvaničnici, uključujući predsjednikovog saradnika Hikmeta Hadžijeva. Prema tekstu, širenje Juronjuza dolazi u trenutku kada je najmanje 25 novinara u Azerbejdžanu iza rešetaka, a međunarodni mediji poput BBC-ja, Blumberga i Glasa Amerike suočili su se s ukidanjem akreditacija ili zatvaranjem kancelarija.

David, koji je i predsjednik borda Juronjuza, na otvaranju je branio pristup te medijske kuće prema Azerbejdžanu, tvrdeći da trpe pritiske zato što zauzimaju “uravnotežen stav”. U govoru je pohvalio Azerbejdžan kao sekularnu zemlju bogatu resursima, koja se brzo razvija, važnu za energetiku, snabdijevanje i budućnost Evrope. Otvaranje kancelarije u Bakuu predstavio je kao značajan korak za prisustvo Juronjuza u regionu i kao nastavak njihove posvećenosti objektivnom i nepristrasnom izvještavanju “u partnerstvu sa Azerbejdžanom”.

OC Media navodi tvrdnje kritičara da se Juronjuz, naročito nakon promjene vlasništva, sve više koristi za promotivne narative o autoritarnim režimima koji imaju partnerske ili finansijske veze s kanalom, uključujući Azerbejdžan. Navodi se da je Juronjuz objavljivao promotivno intonirane priloge o azerbejdžanskoj energiji, turizmu, prirodnim ljepotama i ekonomskim uspjesima, često u skladu s državnim porukama Bakua. Istovremeno, prema organizaciji Reporteri bez granica, Azerbejdžan je pod Alijevom postao “medijska pustoš”, u kojoj se kritički glasovi guše, nezavisni mediji zatvaraju ili stavljaju pod kontrolu, a zakon o medijima iz 2022. institucionalizuje cenzuru.

Prećutali "političko" suđenje novinarima?

Komitet za zaštitu novinara objavio je 12. decembra da je počelo suđenje protiv 12 novinara i saradnika povezanih s Meydan TV-om, uz ocjenu da su optužbe dio šireg obračuna Azerbejdžana s nezavisnim medijima.

U januaru su se nezavisni Meydan TV i njeni uhapšeni novinari obratili Juronjusu tražeći da uživo prenosi njihova suđenja, za koja tvrde da su politički motivisana, navodeći da je Juronjuz Baku praktično jedini zapadni medij koji funkcioniše u takvom ambijentu.

Pretragom sajta Juronjuza, Vijesti nisu mogle naći da je taj mediji uopšte izvještavao o ovim suđenjima. Na stranici za Azerbejdžan u tom periodu objavljeni su brojni tekstovi o energiji, investicijama, geopolitici i partnerskim/promotivnim temama u saradnji sa turističkom organizacijom, ministarstvom kulture, agencijom za promociju investicija i drugim institucijama te zemlje.

S druge strane, Juroaktiv u tekstu iz februara vidi urednički problem u načinu na koji je Juronjuz izvještavao o predsjedniku Ilhamu Alijevu. Juronjuz ga je od 2023. intervjuisao najmanje četiri puta, a u jednom intervjuu njegove tvrdnje protiv zapadnih medija nijesu ozbiljno osporene. Taj portal piše da je u Alijev u tom intervjuu nazvao Vašington post i Njujork tajms “lažnim vijestima”, što novinar Juronjuza nije osporio.

“Ismijavajući njihovo izvještavanje, Alijev je dodao: ‘Možete li zamisliti? Objavili su desetine članaka nazivajući me diktatorom’”.

Alijev je kontrolu nad tom bivšom sovjetskom republikom naslijedio od svog oca 2003. godine. Kritičari i organizacije za zaštitu ljudskih prava tvrde da više od tri decenije nakon raspada Sovjetskog Saveza, Azerbejdžan i dalje nema slobodnu štampu, slobodne izbore niti bilo šta što bi ličilo na demokratsku vladavinu.

“Kada je Alijev početkom 2024. osvojio peti predsjednički mandat sa 92% glasova, na izborima za koje je OEBS naveo da su bili obilježeni represijom i nepravilnostima, Juronjuz je poslao reportera u Azerbejdžan i emitovao prilog koji je naglašavao Alijevljevu popularnost, ali nije pomenuo široko rasprostranjenu zabrinutost zbog integriteta izbora”, piše Juroaktiv.

Partnerski mediji pod logom Juronjuza bliski lokalnim vlastima?

Juronjuz na svom sajtu navodi da ima izdanja na 13 jezika i šest pridruženih partnerskih medija koji rade pod njegovim brendom - u Albaniji, Gruziji, Srbiji, Rumuniji, Bugarskoj, Bosni i Hercegovini - i koji su nastali kroz ugovore sa medijskim i telekom grupama koje žele da izgrade “nezavisni informativni kanal od povjerenja” u svojoj zemlji.

Kompanija je u septembru 2025. objavila da je Juronjuz Montenegro zvanično pokrenut u Podgorici, kao novo “19. izdanje” u Evropi u sklopu zapadnobalkanske mreže koju još čine Juronjuz Srbija, Juronjuz Albanija i Juronjuz BiH. Međutim, Juronjuz Montenegro nema poseban kanal za emitovanje programa, već to povremeno radi na kanalu Juronjuz Srbija.

Juronjuz navodi da partnerski mediji služe za proizvodnju lokalnih, regionalnih i međunarodnih vijesti na jeziku svoje publike, a da Juronjuz “obezbjeđuje” nepristrasnost kroz imenovanje glavnog urednika i formiranje uređivačkog odbora.

Međutim, kritičari tvrde da su neki od ovih partnerskih medija u svom izvještavanju suptilno a ponekad i otvoreno naklonjeni lokalnim vlastima.

Na primjer, nezavisna analiza monitoringa političkog izvještavanja Juronjuza Albanija od 1. do 22. juna, pokazala je nedvosmislenu pristrasnost u korist premijera Edija Rame i njegove Socijalističke partije - Rama je pomenut 197 puta, dva i po puta više nego svi opozicioni lideri zajedno, a na njegovu partiju otpada 72,8 odsto svih političkih pominjanja u člancima na sajtu Juronjuz Albanija.

David i Strunc nisu odgovorili na zahtjev Vijesti da komentarišu kritike o bliskosti partnerskih medija sa lokalnim vlastima.

Slučaj Juronjuza Srbija, optužbe za cenzuru i pritiske

Najdrastičniji primjer javnih optužbi za nepoštovanje uredničke nezavisnosti i nepristrasnosti odnosi se na Juronjuz Srbija, franšizu Juronjuza pokrenutu 2021. u saradnji sa većinski državnim Telekomom Srbija.

Projekat je prvobitno predstavljen kao spoj zapadnih uređivačkih standarda i lokalnog novinarstva, ali bivši zaposleni tvrde da se situacija pogoršala nakon 2023, kada je Minja Miletić postala direktorka zapadnobalkanske mreže, prenio je Juroaktiv u februaru. Jedan bivši producent tvrdio je da im je poručeno da “zapamte ko ih plaća”. Dvoje bivših novinara Juronjuza potvrdilo je Vijestima da su se do dolaska Miletić striktno poštovali standardi Juronjuza, ali da se od tada situacija promijenila.

Evropska federacija novinara (EFJ) i Nezavisno udruženje novinara Srbije (NUNS) objavili su u maju 2025. da su novinari Juronjuza Srbija mjesecima izloženi pritiscima menadžmenta i uredništva, uključujući cenzuru, neprofesionalne zahtjeve, zabranu postavljanja pitanja određenim predstavnicima vlasti i sankcije zbog odbijanja naloga. U istom saopštenju navode da se zaposleni upozoravaju da “moraju da budu svjesni ko je vlasnik medija” ako žele da zadrže posao.

U aprilu 2025. oko 80 zaposlenih distanciralo se od saopštenja objavljenog pod imenom Juronjuz Srbija o protestima ispred RTS-a, koji kritičari optužuju za podršku režimu Aleksandra Vučića. Vreme je objavilo da novinare niko nije pitao o tome da li pristaju da se u ime medija u kojem rade objavi tekst koji proteste opisuje izrazima poput “tortura”, “logori”, “progon”, “ulična pravda” i “geto”. Novinari su poručili da je posao medija da izvještava, a ne da poziva policiju ili druge državne organe da reaguju protiv građana.

NUNS je taj slučaj opisao kao kulminaciju dužeg procesa uredničkog zaokreta, internih pritisaka, cenzure i urušavanja profesionalnih standarda.

EFJ je u junu 2025. objavio da je najmanje 12 novinara i zaposlenih u Juronjuzu Srbija dobilo otkaze ili obavještenja o prestanku rada zbog navodnog viška, dok su drugima nuđeni aneksi sa nižim zaradama. EFJ, NUNS, Udruženje novinara Srbije i sindikat Nezavisnost ocijenili su da su mnogi otpušteni prethodno pružali otpor pritiscima i pokušajima promjene uređivačke politike.

U istom saopštenju EFJ navodi da su zaposleni mjesecima bili izloženi cenzuri, zabranama da postavljaju pitanja predstavnicima vlasti, prijetnjama otkazima, represiji zbog profesionalnog neslaganja i zahtjevima za lojalnost vlasniku umjesto javnom interesu. EFJ je posebno naveo slučaj novinarke Marije Šehić, čije je otpuštanje formalno obrazloženo disciplinskim razlozima, ali ga je sindikalno-novinarska strana opisala kao odmazdu zbog profesionalnog integriteta.

Menadžment Juronjuza Srbija pravdao je otpuštanja organizacionim promjenama i tehnološkim viškovima, a oni i Telekom Srbija negirali su politički uticaj na redakciju.

Juroaktiv je kritikovao i intervju sa Vučićem na Juronjuzovom Samitu proširenja u novembru, tvrdeći da novinar nije insistirao na pitanjima o masovnim protestima, njegovom vrijeđanju evropskih poslanika ili demokratskom nazadovanju. Vučić je tokom razgovora pomenuo svoje prijateljstvo sa Mariom Davidom, ocem vlasnika Juronjuza Pedra Vargasa Davida.

Strunc i David nisu odgovorili na pitanja Vijesti o zbivanjima u Juronjuzu Srbija, između ostalog da objasne navode o pritiscima, cenzuri, zabranjenim pitanjima za predstavnike vlasti i upozorenjima zaposlenima da moraju biti svjesni “ko je vlasnik medija”, da li su ikada sproveli istragu o ovim navodima i optužbama za osvetničko otpuštanje novinara, ako jesu ko je tu istragu sproveo, šta je zaključeno i zašto izvještaj nije javno objavljen, a ako nisu, zašto nisu i šta to govori o stvarnoj sposobnosti Juronjuza da zaštiti standarde svog brenda kod lokalnih partnerskih medija, da li smatraju da je saopštenje o protestima ispred RTS-a bilo u skladu sa standardima neutralnog novinarstva, ako nije, šta su preduzeli povodom toga, a ako jeste, smatraju li da je takav rječnik prihvatljiv za brend Juronjuza.

Vlasnička linija ili evropske vrijednosti

Kada je riječ o uređivačkoj politici, garantujemo samo jedno: jasnu proevropsku orijentaciju zasnovanu na vrijednostima demokratije, vladavine prava, slobode medija, institucionalne odgovornosti i evropskih integracija...”, poručio je David u obraćanju crnogorskoj javnosti.

“Uređivačka orijentacija nije nešto što garantuje vlasnik! To je nešto što određuju urednici i novinari - slobodno, profesionalno i u javnom interesu. Vlasnik koji danas može da garantuje ‘proevropsku’ liniju jeste vlasnik koji je preuzeo moć da sjutra garantuje bilo koju liniju”, odgovorio mu je jedan od osnivača Vijesti Željko Ivanović.

David i Strunc nisu odgovorili na pitanja Vijesti da li garancija “jasne proevropske orijentacije” od vlasnika predstavlja podršku vrijednostima EU ili pravo vlasnika da definiše uređivačku liniju, ko u Juronjuzu odlučuje šta je “proevropsko” u konkretnom članku: vlasnik, izvršni direktor, uređivački odbor ili novinar, da li je novinarima i urednicima dozvoljeno da kritikuju EU, NATO, države članice ili njihove institucije i predstavnike kada smatraju, i imaju dokaze, da je ono što rade suprotno evropskim vrijednostima.

Zaposleni se bunili protiv Strunca zbog korišćenja Juronjuza za njegove desničarske komentare

U novembru 2024. njemački mediji su objavili da su redakcije Juronjuza u Lionu i Briselu otvorenim pismom protestovale protiv šefa Klausa Strunca, tri sedmice nakon njegovog imenovanja za glavnog urednika i privremenog direktora.

Strunc je prethodno bio glavni urednik desničarskog njemačkog tabloida Bild.

Zaposleni su tvrdili da je Strunc intervenisao da se preko zvaničnog Juronjuz naloga dijele njegovi politički komentari o američkim izborima i raspadu njemačke “Semafor” koalicije, koju je nazvao “najgorom vladom u istoriji Njemačke”, da je insistirao da se za praćenje izbora u SAD koristi desničarski, pro-Trampov informativni kanala Foks Njuz umjesto kao do tada novinske agencije Asošijeted pres, kao i da su njegovi potezi narušili neutralnost i nepristrasnost kanala.

David, koji je istivremeno i predsjednik borda Juronjuza, i Strunc nisu odgovorili zašto su poslovna i urednička moć koncentrisane u rukama iste osobe, te smatraju li da je to zdravo za nezavisno novinarstvo, niti komentarisali javne navode da su urednički timovi Juronjuza optužili Strunca za podrivanje neutralnosti i nepristrasnosti, kao i njihove proteste zbog njegovog ponašanja na društvenim mrežama i njegovih uredničkih intervencija.

Ponovo profitabilni, ili u dubokom minusu?

Juronjuz su 1993. godine pokrenuli javni emiteri iz više evropskih država, kao evropski odgovor na globalnu dominaciju CNN-a nakon Zalivskog rata.

Egipatski biznismen Nagib Saviris, preuzeo je preko svoje kompanije Media Gloub Netvorks većinsku kontrolu 2015, čime je kanal, koji je ranije bio vezan za konzorcijum javnih emitera, ušao u fazu dominantno privatnog vlasništva. NBC Njuz je 2017. kupio manjinski udio od oko 25%, ali ga je prodao 2020. godine.

Izvještaji iz tog perioda navode i da je Juronjuz finansijski bio pod pritiskom, uključujući pad prihoda tokom pandemije i gubitke u 2020. godini. Alpac Capital kupuje 2022. većinski udio od Savirisa i posjeduje oko 97 odsto akcija.

Juroaktiv piše da je kompanija godinama poslovala sa velikim gubicima, navodno je od osnivanja akumulirala oko 180 miliona eura gubitaka, a dug je prošle godine dostigao 103,5 miliona eura, uključujući i 19 miliona eura neplaćenih računa. Istovremeno, redakcija je znatno oslabljena - broj zaposlenih je smanjen, troškovi su rezani, a u tekstu se navode i simbolični primjere lošeg stanja u redakciji, poput nestašice osnovnih potrepština.

Iako je menadžment saopštio da su prihodi u 2025. godini dostigli 77 miliona eura i da je kompanija ponovo profitabilna, Juroaktiv tvrdi da je taj oporavak zasnovan manje na novinarskom uspjehu, a više na radikalnom rezanju troškova, EU finansiranju i komercijalnim aranžmanima sa autoritarnim režimima. EU je tokom posljednjih 15 godina navodno uložila više od 350 miliona eura u Juronjuz, prošle godine oko 12 miliona eura. Bez te podrške, tvrdi Juroaktiv, Juronjuz bi ponovo bio duboko u minusu.

Ko i kako garantuje novinarske standarde

Iako na nekim sajtovima partnerskih medija pod brendom Juronjuz stoji da su u obavezi da poštuju istu uredničku povelju, javni dokumenti ne daju dovoljno detalja o konkretnim mehanizmima kontrole i njihovoj odgovornosti.

“Juronjuz je međunarodni, višejezični informativni kanal čije se djelovanje zasniva na principima slobode izražavanja i komunikacije, kao i uredničke nezavisnosti... Programski sadržaj mora se proizvoditi bez pritiska bilo koje nacionalne ili međunarodne institucije, vlade, političke partije ili političke odnosno ekonomske interesne grupe”, stoji u povelji.

Na svom sajtu, Juronjuz ne formuliše jasnu obavezu da su pridruženi mediji ugovorno dužni da poštuju Uredničku povelju, ali se tvrdi da obezbjeđuje strogu nepristrasnost proizvodnje vijesti kod partnerskih medija tako što zapošljavaju glavnog urednika novog kanala, kao zaposlenog Juronjuza, i uspostavljaju i predsjedavaju uređivačkim odborom.

Tamo Juronjuz nudi partnerima paket za pokretanje lokalnih medija: brend, pristup Juronjuz sadržaju, ekspertizu tehničkih, menadžerskih i uredničkih timova, kao i distribuciju. To može značiti da ti mediji nijesu predstavljeni samo kao kupci logotipa, već kao lokalni mediji koji koriste Juronjuz brend, sadržaj i uredničku podršku.

David i Strunc nisu odgovorili na pitanja Vijesti ko garantuje standarde Juronjuza kada lokalni medij posluje pod tim imenom ili kada se Alpac poziva na iskustvo Juronjuza kao garanciju uredničke nezavisnosti - lokalni partner, centrala Juronjuza ili Alpac, može li Juronjuz povući licencu ili brend ako lokalni partner prekrši profesionalne standarde, kao i da li je Juronjuz ikada povukao licencu, sankcionisao menadžment ili javno ukorio lokalnog partnera zbog neprimjerenog pritiska na urednike i novinare, niti su naveli primjere ako je to slučaj, ni objasnili zašto nije, ako nije.