Novo vrijeme, novi odgovor, novi partneri? Šta je Mandićev "novi srpski odgovor na novo vrijeme"

Nova srpska demokratija (NSD) Andrije Mandića nastoji da “novim srpskim odgovorom na novo vrijeme” pokaže da moderna srpska nacionalna politika ne mora biti u suprotnosti s evropskim integracijama, već da nacionalne interese može ostvarivati kroz institucije i u okviru evropskog puta Crne Gore. Takav odgovor morao bi da znači i raskid s navikom da se politički legitimitet uvozi kao “polovna garnitura” iz komšiluka, ali je zasad nepoznanica da li predstavlja i razlaz sa starim partnerima unutar države.

Tako sagovornici “Vijesti” komentarišu šta bi “novi srpski odgovor na novo vrijeme” mogao da znači za politički pravac NSD-a u periodu koji slijedi.

Tu krilaticu prvi je upotrijebio Mandić na sjednici parlamenta prošle sedmice. On je, u raspravi sa šefom poslaničkog kluba Demokratske partije socijalista (DPS) Andrijom Nikolićem, kazao da je “završeno doba mračnog komunizma”, a da dolazi vrijeme dogovora.

“Što se tiče srpskog naroda - novi srpski odgovor za novo vrijeme. Svako ko misli da može drugim putem, i starim formulama koje su dijelile, a za srpski narod nisu donijele korist, sem pojedincima, taj nek nastavi i želimo mu sreću”, poručio je tada Mandić, koji je u više navrata govorio da se “do istog cilja može doći različitim sredstvima”.

Iz NSD-a su juče prvi put pojasnili šta bi “novi srpski odgovor na novo vrijeme” trebalo da predstavlja. Poslanik te stranke Jovan Vučurović saopštio je da je novi srpski odgovor činjenica da će srpski političari u Crnoj Gori uvesti državu u Evropsku uniju (EU) i “prvi ostvariti spoljnopolitički cilj za koji se zalažu i naši sunarodnici u Srbiji i Republici Srpskoj, odnosno Bosni i Hercegovini, a koji će ponovo omogućiti da svi budemo zajedno”.

“Novi srpski odgovor je da će srpski političari iz Crne Gore učiniti sve da do tog ponovnog ujedinjenja dođe i pomagati naše sunarodnike na njihovom evropskom putu... Novi srpski odgovor je da Srbi više ne budu samo posmatrači. Za stolom. Tamo gdje se donose odluke... Novi srpski odgovor je za budućnost Crne Gore, a oni koji žele da ostanu dio njene prošlosti, zajedno s onima koji su tu prošlost i skrojili, neka se jednom konačno javno legitimišu”, ocijenio je on.

NSD je za 15. jul u Beranama najavio “veliki skup” pod tim sloganom.

Izlazak iz starih matrica

Politikolog Miloš Perović rekao je “Vijestima” da je “novi srpski odgovor za novo vrijeme” prije svega zasad politički slogan, a ne razrađen politički program, zbog čega ostavlja prostor za različita tumačenja, dodajući da Mandić tom krilaticom pokušava da pošalje dvije poruke. Prema njegovim riječima, prva je da smatra kako je završena faza politike koja se gotovo isključivo zasnivala na identitetskim pitanjima i opozicionom djelovanju, te da sada treba graditi uticaj kroz institucije i učešće u vlasti.

“Druga, možda i važnija poruka, jeste da NSD sebe želi da predstavi kao politički centar oko kojeg bi trebalo da se okuplja srpsko biračko tijelo”, kazao je on.

Perović kaže da, kad Mandić tome doda da “stare formule” nisu donijele korist srpskom narodu, osim pojedincima, teško je izbjeći utisak da se ne obraća samo političkim protivnicima, već i dosadašnjim partnerima koji su zajedno s NSD-om godinama oblikovali tu politiku, navodeći da takva retorika lako može biti shvaćena kao pokušaj da se odgovornost za ranije neuspjehe prebaci na druge, dok NSD sebe predstavlja kao nosioca novog političkog kursa.

Sagovornik ističe da je očigledno da je NSD, kao stranka koja je danas dio vlasti, jasno prepoznala i političku korist i strateški značaj evropskih integracija Crne Gore.

“Za razliku od ranijeg perioda, kad je njihova retorika bila dominantno usmjerena na identitetska pitanja, sada nastoje da se predstave kao politički akter koji razumije nove geopolitičke i unutrašnje okolnosti. Čini se da NSD pokušava da uspostavi podudarnost između interesa države Crne Gore i interesa svih njenih građana, uključujući i građane srpske nacionalnosti”, podvukao je on.

Tvrdi da se upravo u tome može prepoznati pokušaj NSD-a izlaska iz starih matrica političkih podjela koje su dugo obilježavale njihovo djelovanje.

Perović navodi da NSD, kao stranka vlasti, sada nastoji da pokaže da moderna srpska nacionalna politika ne mora biti u suprotnosti s evropskim integracijama, već da nacionalne interese može ostvarivati kroz institucije i u okviru evropskog puta Crne Gore.

“U tom kontekstu treba razumjeti i Mandićevu poruku o ‘novom srpskom odgovoru za novo vrijeme’ - kao pokušaj da se najavi politička transformacija i novo pozicioniranje stranke”, ocijenio je sagovornik.

On je kazao da se istovremeno stiče utisak da je namjera NSD-a da se profiliše kao prihvatljiv i kredibilan partner, kako unutar Crne Gore, tako i u međunarodnoj zajednici, te da pokaže veći stepen političke samostalnosti u odnosu na raniji period, kad su je politički protivnici često predstavljali kao stranku pod dominantnim uticajem Beograda.

Svoj narod u svojoj državi

Za istoričara i urednika portala “Žurnal.me” Vuka Bačanovića novi srpski odgovor je prihvatanje činjenice da su Srbi u Crnoj Gori svoj narod u svojoj državi.

“Ne gosti, ne privremeni stanari, ne politički eksponat koji se aktivira pred izbore, nego temelj crnogorske državnosti i njene istorije. Onaj ko je temeljac kuće nema potrebu da neprestano dokazuje da u njoj stanuje. Ako je nekome sporna teza da Srbi u Crnoj Gori treba samostalno da oblikuju svoju političku volju, onda bi bilo dobro da to i javno obrazloži”, kazao je on za “Vijesti”.

Bačanović je ukazao da bi novi srpski odgovor morao bi da znači i raskid s navikom da se politički legitimitet uvozi kao “polovna garnitura” iz komšiluka.

“Ako je (bivšeg šefa države, Vlade i DPS-a) Mila Đukanovića na vlast doveo beogradski centar moći, a znamo da jeste, onda je DPS kasnije samo promijenio tutora: tamo gdje je nekad stajao Beograd, sada se sve jasnije kristališe Zagreb, kao sponzor, savjetnik i moralni knjigovođa jedne politike koja nikako da nauči da hoda bez držanja za tuđi rukav”, ocijenio je sagovornik.

On je ustvrdio da Srbi u Crnoj Gori nisu došljaci, niti su srbijanska dijaspora u sopstvenoj zemlji, nego da su upisani u njene toponime, groblja, bratstva, jezik, antifašističku borbu, crkvene i građanske institucije, u pamćenje Brda, primorja i stare Crne Gore.

“Dakle, ne kao suvenir u tuđoj vitrini, nego kao noseći zid kuće. Srbi u Crnoj Gori, dakle, imaju dovoljno istorije, pameti i političkog prava da sami vode svoju politiku. DPS-u je, izgleda, stalno potreban neko spolja da mu objasni ko je u Crnoj Gori legitiman, a ko je privremeno zalutao. Novi srpski odgovor bi morao početi upravo od odbijanja te ponižavajuće lekcije”, konstatovao je Bačanović.

Prema njegovim riječima, to ni najmanje ne znači odricanje od bratskih i prijateljskih odnosa sa Srbijom - naprotiv. Bačanović podvlači da bratstvo nije isto što i političko tutorstvo, te da, kao što je prirodno njegovati najbolje odnose sa Srbijom, tako je prirodno odbaciti svaku politiku, ma odakle dolazila, koja Srbe na Balkanu pretvara u sredstvo regionalnih sukoba ili ih zavađa s drugim narodima, pa čak i međusobno.

Bačanović kaže da je takav pristup podjednako važna lekcija za Srbe u Bosni i Hercegovini - biti svoj na svome, duboko ukorijenjen u državu u kojoj živiš, graditi je kao svoju i odbijati svako potcjenjivanje sopstvenog političkog kapaciteta.

“Politička zrelost počinje onog trenutka kada prestanete tražiti tutora i prihvatite da ste sami odgovorni za vlastite odluke. To je teži put, ali je i jedini koji dugoročno može proizvesti ozbiljnu nacionalnu politiku u postojećim geopolitičkim okolnostima”, poručio je sagovornik.

“Tutor” u Beogradu, predsjednik Srbije Aleksandar Vučić, nije blagonaklono gledao na početak procedure izmjena Ustava, rekavši da poslanici koji su glasali “mrze Srbe” jer im “ne date srpski jezik, trobojku, a sve ste to obećavali”, dok su tabloidi pod njegovom kontrolom “osuli paljbu” po Mandiću.

DNP: Spin neće imati efekta

Da je “novi srpski odgovor” izazvao talasanja u tom dijelu političke scene, dokaz može biti i saopštenje člana Predsjedništva Demokratske narodne partije (DNP) Zorana Čolakovića, koji je prekjuče kazao da njihovi dojučerašnji koalicioni partneri “mašu krilaticom o ‘srpskom odgovoru’, pokušavajući da na emocijama naroda uberu brze političke poene”, te da je posrijedi “marketinško srbovanje”.

No, iako se može zaključiti da je Čolaković svoje obraćanje usmjerio NSD-u i Mandiću, iz DNP-a tvrde da to nije slučaj.

“Pokušaj spinovanja s namjerom političkog sukobljavanja DNP-a i NSD-a neće imati nikakvog efekta. Nisu samo Srbi iz NSD-a u parlamentarnoj većini i Vladi, nije samo Andrija Mandić govorio o novom srpskom odgovoru, nego su to činili i premijer (Milojko) Spajić, potpredsjednik vlade Filip Ivanović, potpredsjednik Skupštine Boris Pejović, poslanica Branka Marković, koji su svi na talasu srpstva dobili pozicije s kojih sad vode antisrpsku politiku”, kazali su iz te partije “Vijestima”.

Naveli su da su svi ti političari bili njihovi koalicioni partneri, te da je Čolaković “samo saopštio istinu i očiglednost koja mnogima smeta”.

Iako su Spajić, Ivanović, Pejović i Marković u više navrata pričali o srpskom narodu, nisu pominjali “srpski odgovor”.

Čolakovićevo saopštenje nije jedini primjer nesuglasica između DNP-a i NSD-a, dugogodišnjih koalicionih partnera. Te dvije partije bile su na suprotnim stranama kad je Srđan Perić izabran za čelnika podgoričkog parlamenta, a na kratko je bilo tenzija i zbog DNP-ove inicijative za povlačenje priznanja Kosova u nekim crnogorskim opštinama.

Kad je DNP najavio podršku Periću, odbornica NSD-a u podgoričkom parlamentu Jelena Milošević kazala je da je ta odluka stranke Milana Kneževića iznenađujuća, dodavši da se “ne smije dozvoliti povratak DPS-a na vlast”. Što se tiče DNP-ove inicijative o Kosovu, pljevaljski odbor NSD-a prvobitno je najavio da neće podržati taj predlog, jer želi da vidi kakve je efekte ta odluka imala u Zeti. Poslanik DNP-a Vladislav Bojović tom prilikom je pitao da li su NSD-u važnije fotelje od “otpriznavanja” Kosova, no NSD je svoju odluku nakon nekoliko dana preinačio, pa je ipak podržao DNP-ovu inicijativu.

Na pitanje da li su ti primjeri pokazatelj da se saradnji te dvije partije bliži kraj, Miloš Perović je odgovorio da ne bi donosio konačan zaključak da je riječ o definitivnom razlazu ili kraju koalicije samo na osnovu javnih polemika, ali da je evidentno da su nesuglasice između NSD-a i DNP-a postale učestalije i da se više ne odvijaju iza zatvorenih vrata, već kroz javna saopštenja i međusobne kritike.

Naveo je da se zasad može reći da postoje političke tenzije i udaljavanje između NSD-a i DNP-a, ali da bi bilo preuranjeno tvrditi da je koalicija formalno završena bez jasne potvrde ili odluke obje strane.

S Perovićem je saglasan i Vuk Bačanović. On je kazao da bi bilo prilično neozbiljno iz nekoliko oštrih saopštenja proricati kraj bilo koje koalicije.

“Ono što se, ipak, vidi jeste da među partnerima postoji spor oko toga šta danas uopšte znači srpska politika u Crnoj Gori. Zato bih bio oprezan s tvrdnjom da je koalicija završena”, rekao je on.