Sve je rekao onim što je prećutao: Šta znači poruka Porfirija da nikad nisu razgovarali o osnivanju eparhije u Boki

Poruka poglavara Srpske pravoslavne crkve (SPC) Porfirija da u toj vjerskoj zajednici nikad nijesu ni pomislili, a kamoli razgovarali o osnivanju bokokotorske eparhije, nije pokušaj “spuštanja lopte” u političko-crkvenom sukobu s Mitropolijom crnogorsko-primorskom i nekim ovdašnjim zvaničnicima, već samo nastavak disciplinovanja koje Patrijaršija SPC-a sprovodi prema onima koji nijesu na kursu zvaničnog Beograda.

To proizlazi iz izjave Nikole Šaranovića, dopisnika projekta Sociološki i pravni podaci o religiji u Evropi (EUREL) iz Crne Gore i člana Međunarodnog konzorcijuma za studije prava i religije (ICLARS).

On je “Vijestima” rekao da Porfirijeva prošlonedjeljna poruka nije sadržana u onome što je rečeno, već u onome što je prećutano - a to su prvenstveno napadi na dostojanstvo cetinjske mitropolije i optužbe za crkveni separatizam, upućene na račun mitropolita crnogorsko-primorskog Joanikija i istaknutih sveštenika Mitropolije.

Šaranović je aludirao na organizovanu kampanju beogradskih tabloida, bliskih režimu Aleksandra Vučića, nakon što je s Cetinja nedavno poslata poruka predsjedniku Srbije da njegove izjave o litijama iz 2020. godine nijesu jasne, kao i da nepozvano miješanje političara u crkvene stvari ne donosi dobro državi i crkvi.

Od tog trenutka se u propagandnim glasilima bliskim vlasti Srpske napredne stranke (SNS) krenulo u stvaranje narativa da Mitropolija ima namjere da kreira crnogorsku crkvu, dok je mitropolit budimljansko-nikšićki Metodije, koji je stao u Vučićevu odbranu, naširoko hvaljen.

Da su se u Beogradu zabrinuli zbog otpora Mitropolije Vučiću, pokazuje i izjava Aleksandra Rakovića, bliskog Beogradskoj patrijaršiji.

“... Tamo je narod dezavuisan. Ne znaju na koju stranu da gledaju. S jedne strane je Vučić, s druge (šef crnogorskog parlamenta Andrija) Mandić. S jedne strane je Joanikije, s druge Metodije. Ovo je komplikovanija situacija nego za vrijeme Demokratske partije socijalista. Mi sad treba da vidimo kako da saniramo ovo što je nastalo. A to što je nastalo i ko je to osmislio - to je neki demonski um osmislio”, kazao je on.

Šaranović: Vrijeme i istina na strani Mitropolije

Porfirije je krajem prošle sedmice pokušao, naizgled, da smiri situaciju, ali ne na način da stane u odbranu cetinjske stolice, već tako što se dotakao priče o uspostavljanju bokokotorske eparhije, negirajući da se tako nešto razmatralo.

“Priča o osnivanju bokokotorske eparhije u Crnoj Gori bila bi smiješna da nije riječ o zloj namjeri, o dobro osmišljenoj zlonamjernoj kampanji koja, potencirajući ovu temu, ima za cilj da stvori konfuziju... Mi nikad nismo ni pomislili, a kamoli govorili i razgovarali na ovu temu, a pogotovo nismo razvijali nikakvu strategiju. Dakle, ne postoji kao tema u našoj Crkvi osnivanje bokokotorske eparhije u Crnoj Gori”, piše u izjavi Porfirija, objavljenoj na sajtu SPC-a.

Iz Mitropolije crnogorsko-primorske nijesu odgovorili na pitanje “Vijesti” kako gledaju na Porfirijevu izjavu.

Šaranović je listu kazao da ne samo da se ne može govoriti o separatizmu Mitropolije, nego se jedino može govoriti o separatizmu od Mitropolije, dodajući da je to najslikovitije vidljivo kroz djelovanje novoproglašenog mitropolita i arhiepiskopa budimljansko-nikšićkog Metodija.

“Dio tog separatističkog paketa bila je i ideja o formiranju bokokotorske eparhije, od koje se, sudeći prema izjavi patrijarha, u međuvremenu odustalo”, naveo je on.

No, napominje da se nije odustalo od daljeg “disciplinovanja” onih koji nijesu u “poslušanju” prema “savezu trona i oltara” u Beogradu, dodajući da pri tome ne treba gubiti iz vida - naprotiv, to treba uzeti kao jednu od ključnih varijabli - da je predsjedniku Srbije, koji djeluje kao sekularni poglavar SPC-a, crkveno pitanje u Crnoj Gori, kratkoročno, korisna tema za skretanje pažnje s problema s kojima se suočava.

“Srednjoročno, takva politika može imati za cilj destabilizovanje prilika u Crnoj Gori uoči izbora 2027. i njenog izvjesnog ulaska u Evropsku uniju. Dugoročno, riječ je o pokušaju srbijanizacije Srba u Crnoj Gori, kroz nametanje Srbije kao njihove matične države. U tome mu pomaže poglavar SPC-a, koji djeluje kao duhovni predsjednik svih Srba”, ocijenio je Šaranović.

Ipak, prema njegovim riječima, vrijeme i istina su na strani cetinjske mitropolije. Šaranović ukazuje da što više crkveno-državni Beograd bude djelovao na ovakav način, to će jasnije biti koliko su na strani Mitropolije i narod i država.

“... Braneći je kao svoju duhovnu instituciju s neprekinutim vjekovnim kontinuitetom - kao nekadašnje sjedište autokefalne Crnogorske crkve, a danas najmanje kao arhiepiskopsku stolicu s primatom na cijeloj teritoriji Crne Gore”, poručio je sagovornik.

Poilitički motivi

Iz Mitropolije crnogorsko-primorske “Vijestima” su krajem februara kazali da ne postoje nikakvi crkveni razlozi za izdvajanje Boke kotorske iz sastava Mitropolije, tvrdeći da ne znaju odakle potiče takva “glasina”, ali da se, kako su rekli, čini da ona ima “prvenstveno političke motive”.

“Ukoliko bi se one obistinile - to bi predstavljalo udar na istorijski kontinuitet, vjekovno nasljeđe i integritet Mitropolije”, naveli su tada.

Beogradski list “Danas” zimus je objavio, pozivajući se na saznanja iz vrha SPC-a, da Porfirije i “njegov duhovni otac”, vladika bački Irinej, imaju u planu da na zasjedanju Sabora SPC u maju “ostave” Mitropoliju bez Boke.

Taj medij tvrdio je da se spekuliše i o podjeli Eparhije žičke, ali i Eparhije zahumsko-hercegovačke, koja bi navodno mogla da ostane bez Dubrovnika.

Redakciji je tada iz više izvora upućenih u dešavanja u Patrijaršiji u Beogradu i Mitropoliji u Cetinju rečeno da u SPC-u postoje priče o izdvajanju Boke. Jedan sagovornik tvrdio je da je posrijedi navodni napad Porfirija na mitropolita Joanikija, drugi da je u pitanju isto - odgovor patrijarha srpskog na navodne zamjerke cetinjskog poglavara na neke poteze vrha crkve, a treći - da navodni plan o prekrajanju granica Mitropolije postoji, ali da on (sagovornik) ne misli da će se to desiti na Saboru u maju, s obzirom na već postojeća trvenja u SPC-u.

Međutim, “Vijesti” tom prilikom nijesu mogle zvanično da potvrde ni pisanje “Danasa”, ni tvrdnje izvora, a na Saboru SPC to pitanje nije bilo na dnevnom redu.

Joanikije na udaru od podrške studentima

Joanikije je krajem februara prošle godine potpisao pismo kojim se osuđuju navodi da su studenti koji protestuju u Srbiji - “srpske ustaše”, a takav potez nije naišao na odobrenje režima u Beogradu, s kojim je povezan i vrh SPC.

Nekoliko dana nakon toga, beogradski tabloidi zatražili su da Joanikije povuče potpis s pisma, ocjenjujući da se priključio javnom napadu na Porfirija i mitropolita kruševačkog Davida (koji je autor teksta u kom su studenti nazvani “srpskim ustašama”), te da je “stao u red s onima koji ne žele dobro srpskom narodu i Srbiji”. To je konstatovano u tekstu malo poznatog portala “Sunčanik”, bliskog SPC-u, a koji je prenijela tamošnja žuta štampa.

Još jedan potpisnik tog pisma, donedavno mitropolit žički Justin, smijenjen je u februaru s te pozicije odlukom Sinoda SPC, koji ga je optužio da je “uporno obmanjivao javnost da je politički progonjen”.

Sinod je na Saboru SPC u maju potvrdio odluku o razrješenju Justina. Za Justinovu smjenu glasalo je 27 arhijereja, dok je njih osam bilo uzdržano. Šest arhijereja izdvojilo je mišljenje, a među njima je bio i Joanikije.