POVREDE KOJE NE TREBA ZANEMARITI

Glava je ipak mekša od lopte: Udarci koji uzrokuju trajne posljedice

Glava u sportu često ne služi samo za razmišljanje. Udarci prouzrokuju trajne i katastrofalne posljedice...
550 pregleda 0 komentar(a)
fudbaler, lopta, Foto: Shutterstock
fudbaler, lopta, Foto: Shutterstock
Ažurirano: 04.04.2019. 21:45h

Sudaranje glavama često se događa u raznim sportovima, naročito u fudbalu, američkom fudbalu ili hokeju. Ti udarci prouzrokuju trajne i katastrofalne posljedice po sportiste, koje treba shvatiti i više nego ozbiljno.

„Ko je na ovoj utakmici dao zadnji gol?“ Čak i ako je još uvek 0:0, to je veoma dobro pitanje. Jer ako igrač smjesta ne zna odgovor, on odmah mora da se izvede iz igre. Kristof Kramer dobio je udarac u glavu u 17. minutu finala Svjetskog fudbalskog prvenstva u Riju da bi zatim „pao“ na tom, takozvanom testu SCAT 3, dok je ošamućen sjedio na terenu. „Ne mogu da se sjetim čak ni da li sam nakon toga još igrao“, rekao je njemački reprezentativac kasnije pred novinarima. Njegov slučaj rasplamsao je raspravu o povredama glave u fudbalu, ali i generalno u sportu.

U Sjedinjenim Američkim Državama o tome se raspravlja već godinama. Timovi u američkom fudbalu obavezno nose kacige, ali udarci koji se tamo dobijaju prevazilaze čak i mogućnosti takve zaštite. Sredinom decembra , Vrhovni sud je naložio profesionalnoj ligi američkog fudbala NFL da isplati odštetu za čak 20.000 bivših sportista i njihovim nasljednicima. Riječ je o sumi od milijardu američkih dolara. Godinama je NHL negirala bilo kakvu vezu potresa mozga tokom igre sa trajnim posljedicama po taj organ ljudskog tijela.

Udarac po udarac – do trajne promjene...

Sve više sportista strahuje da će i oni postati žrtve hronične traumatske encefalopatije (CTE) – odnosno patološke promjene moždanog tkiva. Ona po svemu sudeći nastaje ako se pravilno ne liječi čitav niz manjih i većih potresa mozga. Tokom godina to prouzrokuje neizlječive povrede mozga, a simptomi sežu od glavobolje, preko smetnji sa vidom, pa čak do promjene karaktera, depresije i teške demencije. Čak se i Parkinsonova bolest bokserske legende Muhameda Alija se povezuje sa CTE.

Forenzičar Benet Omalu bio je prvi koji je utvrdio tu vezu, a ta dramatična priča oko njegovog otkrića postala je čak i tema jednog holivudskog filma. Njemački hirurg i stručnjak za povrede u sportu Verner Kruč dobro poznaje taj problem: „U profesionalnom fudbalu zaista je velika mogućnost povrede glave. Te povrede moraju da budu uočene i zatim liječene. U sportu na žalost još uvijek postoji problem relativizacije.“ Ostalo je u sežanju da je Diter Henes finale njemačkog kupa DFB 1982. odigrao sa „turbanom“ od zavoja nakon povrede glave. Bilo bi bolje te igrače odmah povući iz igre, smatra hirurg. Ali u sportu – i kod sportista i kod navijača – sramota je „biti djevojčica“. Traže se „čvrsti momci“, oni koji će da izdrže pokoji udarac – i tu se malo toga promijenilo.

Kako prepoznati potres mozga?

Naročito opasni su lakši potresi mozga, onda kad pogođeni ne izgubi svijest i, osim možda trenutne ošamućenosti, ne postoje jasni simptomi. „Još nemamo instrumente da utvrdimo tako male povrede moždanog tkiva“, objašnjava njemački ljekar. Profesionalni timovi po pravilu imaju dobru medicinsku ekipu uz sebe, ali zato opasnost postoji u amaterskom sportu – tamo gde toga nema, ali povreda itekako ima. Zato je važno ukazivati na tu opasnost. Bivši hokejaš Stefan Uštorf, koji i sam pati od posljedica brojnih udaraca koje je primio u igri, osnovao je udruženje koje se bavi promocijom tog problema. Fondacija „Hanelore Kol“ čak je pustila u opticaj probnu verziju jedne aplikacije za samotestiranje.

Takvi testovi su u američkim fudbalskim i hokejaškim ligama postale već pravilo. Neke ekipe sve svoje igrače prije sezone odvode na IMPACT – skraćenica za Immediate Post-Concussion Assessmet and Cognitivne Testing. On traje dvadesetak minuta, a ako se tokom sezoni pojavi mogućnost da je neko pretrpeo potres mozga, test se ponavlja. Samo ako je na tom testu pokazao iste rezultate kao i prije početka sezone, igrač smije da nastavi da igra. Ako neki tim krši ta pravila, prijete mu ozbiljne kazne. Upravo zbog čitavog niza slučajeva, NFL je znano pooštrila svoja pravila.

„Hokej je mnogo gori...“

U njemačkoj fudbalskoj ligi nema ničeg sličnog, iako su DFL i Njemački fudbalski savez DFB, objavili da teže zajedničkim standardima. Ipak, čak su i pravila promijenjena: 2014. UEFA je uvela „pauzu od tri minuta“ u slučaju udarca u glavu nekog od igrača, a da bi ljekar imao dovoljno vremena da postavi dijagnozu.

Zaista, ima i bivših njemačkih fudbalera koji pate od sličnih simptoma, a ima ih onih kod kojih je nakon njihove smrti utvrđen CTE. Ipak, još ne postoje ozbiljne studije koje bi utvrdile povezanost:

„U fudbalu još nema dugoročnih studija o toj temi, zbog toga što za tim nije bilo potrebe“, kaže nam Kruč. „Ako pogledate kojom silinom se zadaje udarac u glavu protivnika kod hokeja, gdje je to praktično dio igre, onda vidite sa ništa u fudbalu s tim ne može da se mjeri.“

Drugi stručnjaci mnogo su oprezniji. Zato je njemački Institut za sport pokrenuo dugoročno ispitivanje, a u sljedećim godinama pokrenuće se konkretna ispitivanja. Ali već i u studiji koja je objavljena prošle jeseni, ukazuje se na „potcijenjenu opasnost“.