Već devetnaest godina, Crna Gora u aprilu slavi džez zahvaljujući manifestaciji Mjesec poštovanja džeza - JAM. Tokom skoro dvije decenije, ljubitelji ovog žanra, ali i oni koji su u međuvremenu postali zaljubljenici u džez, imali su priliku da uživaju u brojnim koncertima i nastupima svjetskih imena, koja su dolazila upravo u sklopu JAM-a.
Ova manifestacija nije samo osnažila autore sa prostora bivše Jugoslavije, već je dala i domaćim džezerima jedinstvenu priliku da predstave svoj rad i kreativnost široj publici. JAM je tokom godina postao više od muzičkog događaja, on je platforma za susrete, razmjenu iskustava i dijalog među muzičarima, prostor u kojem se njeguje autentičnost, inovacija i ljubav prema džez muzici, te je sastaviti program u kojem će publika čuti nešto novo, ali ujedno i uživati zahtjevan posao.
“Svako festivalsko izdanje JAM festivala je priča za sebe, pa time i novi izazov. Program Mjeseca poštovanja džeza u Crnoj Gori unapređujemo u kontinuitetu gradeći sve širu saradnju sa umjetnicima iz Evrope i svijeta. Svake godine kreiramo novu temu, moto festivala, koja nas pokreće da se povežemo s muzičarima čije su umjetničke ideje i senzibiliteti različiti, ali se uklapaju u naš aktuelni-godišnji tematski okvir. Prošle godine to je bio ‘Istok i Zapad’ u okviru kojeg smo predstavili sjajne muzičare iz Izraela, SAD, Irana, Austrije i po prvi put iz Azerbejdžana. Ovogodišnji moto Mediterranean Meets Jazz (Mediteran susreće džez) nas okreće ka senzibilitetima umjetnika koji dolaze s mediteranskog prostora, ili koji su inspirisani njime”, ispričala je “Vijestima” Maja Popović programska urednica i vođa manifestacije.
Ona je istakla da će ove godine nastupiti trio solistkinje na usnoj harmonici Ariel Bart, pijaniste Bakija Dujarlara, kvintet vibrafoniste Lukasa Dorada, ali će publika imati priliku da čuje i muzičare s naših prostora - bubnjara Slavena Ljujića, Srđana Ivanovića i vokalnu umjetnicu Maju Rivić.
“Svi oni su i profilisani kompozitori, te će njihov osoben izraz kroz sopstvena izvođenja donijeti poseban utisak i poruku”, sigurna je Popović.
Mjesec poštovanja džeza u Crnoj Gori postoji već 19 godina, a kada je pokrenula ovu manifestaciju ovaj žanr smatrao se elitističkim. Na sreću i publika se zahvaljujući brojnim koncertima, ne samo tokom aprila, već i čitave godine koje je radila obrazovala i upoznavala sa istim. Ove godine program će se pored Podgorice, odvijati još i na Cetinju i u Kotoru. O tome kako danas vidi transformaciju njegove uloge, percipira li se i dalje kao ekskluzivan, ili postaje pristupačan široj publici, i na koji način festivali poput KAM-a doprinose povezivanju različitih generacija i muzičkih senzibiliteta, kaže:
“Uloga džeza danas, nakon više od sto godina razvoja i grananja raznih stilova u okviru tog žanra, je da spaja umjetnike, generacije i različitu publiku. Džez je doživio razne transformacije i periode, najprije kao komercijalna muzika s plesno orijentisanim svingom u eri razvoja velikih džez orkestara 30-ih godina, koja se nešto kasnije transformisala u umjetničku muziku i razvila mnoge pravce/podžanrove zahvaljujući novim generacijama izuzetnih umjetničkih ličnosti. Poznato je da je džez pozdravljen širom svijeta kao jedna od američkih originalnih umjetničkih formi, međutim, kako se širio na druge kontinente, poprimao je različite nacionalne, regionalne i lokalne muzičke i kulturne uticaje, što je dovelo do stvaranja mnogih osobenih stilova i do različitih saradnji među muzičarima iz različitih kulturnih miljea”, podsjeća, te ističe da zahvaljujući takvom miješanju danas imamo razgranati džez pomješan s rokom, etnom, fjužnom, kao i stilove poput latino i afrokubanskog džeza, koji su veoma privlačni savremenoj publici.
“Sinonim za džez je sloboda umjetničkog stvaranja”, napominje ona.
Popović nikad ne zaboravlja da podrži domaće autore, i upravo zbog takve podrške i ove godine publika će imati priliku da uživa u koncertima Srđana Ivanovića, Maje Rivić i Slavena Ljijića. Smatra da ovakve manifestacije osnažuju autore sa prostora bivše Jugoslavije, jer im pokazuju da postoji scena na kojoj mogu da nastupaju i razvijaju svoj izraz.
“Veoma je važno da shvatimo da smo dio šire zajednice, i da vrata festivala otvorimo izvanrednim umjetnicima iz Crne Gore i regiona. Veoma smo srećni što ćemo uskoro predstaviti novi trio Slavena Ljujića - The Tribevibers, koji je nastao saradnjom s međunarodnim instrumentalistima i kompozitorima, pijanistom Karimom Blalom i francuskim kontrabasistom Gabrijelom Pjerom. Oni će 15. aprila promovisati svoj prvi zajednički album “Volume One”. Vokalna umjetnica Maja Rivić iz Zagreba u pratnji nekih od najistaknutijih džez muzičara na hrvatskoj džez sceni, predstaviće svoj osobeni solo prvijenac pod nazivom “Drugo sunce” koje je već dobilo izuzetne pohvale muzičke kritike u regionu. Nastanjen u Parizu, bubnjar i kompozitor Srđan Ivanović, naše gore list vodi nekoliko ansambala, među kojima je i kvartet Blazin’, koji će premijerno gostovati na JAM-u i promovisati novu muziku pod nazivom ‘Cosmogonie’, objavljenu krajem marta. U njegovom kvintetu sviraju muzičari različitih nacionalnosti koji su izabrali grad svjetlosti za svoju bazu. Važno je da podsjetim da smo prethodnih godina, pod pokroviteljstvom Fonda za zapadni Balkan, kreirali i ostvarili dva izuzetno uspješna regionalna projekta ‘Balkan Youth Jazz Orchestra’ (Omladinski orkestar Balkana) i ‘In Serach of Our Musical Roots’ (U potraži za našim muzičkim korijenima) koji su doprinijeli daljoj saradnji s muzičarima sa ovih prostora”, podsjetila je sagovornica “Vijesti”.
Pored koncerata, u sklopu JAM-a organizuju se i radionice, projekcije filmova, te ljubitelji sedme umjetnosti neće biti zaboravljeni ni ove godine.
“Ove godine prikazaćemo premijerno film belgijskog autora Johana Grimonpreza ‘Soundtrack to a Coup d’Etat’ (Soudtrack za državni udar), koji je nominovan za Oskara, dobitnik nekoliko nagrada na međunarodnim filmskim festivalima i na listama je najuspješnijih dokumentaraca u 2014. i 2025. godini. Godina 1960. ostala je upamćena kao ‘Godina Afrike’, prelomni trenutak kada je šesnaest afričkih država steklo nezavisnost, a lideri poput Kvamea Nkrume i Patrisa Lumumbe postali simboli globalne slobode. U isto vrijeme, s druge strane okeana, u muzici i aktivizmu američkih džez velikana poput Nine Simon i Džona Koltrejna čuli su se afrički vapaji za slobodom. Upravo tu neraskidivu vezu između džeza, politike i Hladnog rata istražuje dokumentarni film ‘Soundtrack to a Coup d’Etat’”, zaključuje Popović.
Bonus video:
