Crna Gora - na tri načina, iz jednog ugla
U savremenom političkom ambijentu Crne Gore često se mogu prepoznati tri paralelna procesa:
- pozivi na pomirenje iz vjerskih struktura,
- političke blokade i pritisci na ulicama,
- javni govori o pomirenju koji se istovremeno odvijaju uz učešće političkih aktera uključenih u te iste blokade.
Upravo u tom neskladu nastaje ključni paradoks savremene politike.
Raskorak između riječi i djela
Kako reče Balašević: “Jedni ga hvale, drugi kažu - e, moj brale, ta je bio kvaran k’o šupalj zub”.
Ova metafora precizno oslikava jedan dio političke stvarnosti u Crnoj Gori. Problem nije u ideji pomirenja kao takvoj, već u njenoj političkoj instrumentalizaciji. Kada se pomirenje koristi kao deklarativni cilj, dok se u praksi proizvode pritisci, blokade i nove linije podjela, ono gubi suštinu i pretvara se u retoričko sredstvo bez stvarnog sadržaja.
Identitetske krize kao zamjena za reforme
Umjesto fokusiranog i odgovornog bavljenja reformama, vladavinom prava i jačanjem institucija, politički i medijski prostor se često preusmjerava ka identitetskim pitanjima. Takav pristup ima ozbiljne posljedice: usporava reformske procese i opterećuje evropski put Crne Gore.
Dok se javna debata dominantno vodi oko prošlosti, simbola i identitetskih sporova, ključne teme ostaju u drugom planu - efikasnost institucija, ekonomski razvoj, pravna sigurnost i kvalitet života građana. Identitetske krize, bez obzira s koje strane dolaze, nerijetko postaju zamjena za konkretne rezultate i jasne reformske politike.
Kako bi se reklo u mom Rožaju: “Bog me ubio ako oni znaju šta hoće.” Ipak, stvarnost je složenija. Dio političkih aktera vrlo jasno prepoznaje moć identitetskih pitanja i koristi ih kao sredstvo mobilizacije, kontrole i skretanja pažnje sa suštinskih problema.
Ekonomski razvoj kao zapostavljena tema
Jedan od najvećih nedostataka aktuelne političke debate jeste nedovoljna posvećenost ekonomiji. Građani Crne Gore u najvećem broju ne odlaze zbog identitetskih dilema, već zbog niskih zarada, nesigurnih radnih mjesta i ograničenih mogućnosti za lični i profesionalni razvoj.
Bez jasne, održive i inkluzivne ekonomske strategije - koja podrazumijeva investicije, inovacije i podršku malom i srednjem biznisu - teško je govoriti o društvenoj stabilnosti ili istinskom pomirenju. Posebno zabrinjava izostanak dugoročnih politika usmjerenih ka zadržavanju mladih i obrazovanih ljudi.
Demokratska odgovornost i potreba za liderstvom
Od nosilaca vlasti i političkih snaga koje sebe vide kao progresivne očekuje se jasnija i odgovornija uloga. Umjesto opreza, kalkulacija i povlačenja, demokratski razvoj zahtijeva liderstvo - spremnost da se preuzme odgovornost, priznaju greške i otvori prostor za dijalog zasnovan na znanju i struci.
Poseban izazov nastaje onda kada se politička i institucionalna odgovornost prepliću sa vaninstitucionalnim pritiscima. Demokratska država mora jasno razdvojiti djelovanje institucija od ulice, jer se samo na taj način može očuvati povjerenje građana.
Evropski put kao zajednički imenilac
Bez obzira na političke, etničke ili vjerske razlike, evropski put Crne Gore treba da ostane zajednički minimum oko kojeg postoji široki društveni konsenzus. Vladavina prava, funkcionalne institucije, ekonomska sigurnost i poštovanje demokratskih vrijednosti nijesu ideološke parole, već preduslov dostojanstvenog života.
Evropska unija u tom smislu nije samo spoljnopolitički cilj, već okvir za unutrašnje uređenje društva.
Između buke i tišine
U malom društvu poput crnogorskog, glasne i organizovane manjine često mogu stvoriti utisak opšteg raspoloženja. Ipak, trajne promjene ne nastaju kroz pritiske i buku, već kroz institucionalni rad, argumentovanu debatu i mjerljive rezultate.
Pogled naprijed - država građana
Crna Gora je kroz istoriju pokazala sposobnost da odgovori na složene izazove. Današnji izazovi nijesu vojni ni teritorijalni, već ekonomski, institucionalni i demokratski. Borba za savremenu Crnu Goru danas znači borbu za radna mjesta, nezavisne institucije, slobodne medije i društvo jednakih šansi.
Bez tog fokusa, priča o pomirenju ostaje nedovršena. Sa njim, Crna Gora ima realnu mogućnost da postane stabilna i moderna evropska država - ne samo po političkim deklaracijama, već po svakodnevnom iskustvu svojih građana.
Država se ne brani galamom ni blokadama, već zakonima koji važe jednako za sve, institucijama koje funkcionišu i politikom koja služi javnom interesu. Samo takav pristup može donijeti pomirenje koje se ne najavljuje riječima, već potvrđuje djelima.
U tom smislu, Crna Gora ima snage da ide naprijed - mirno, odgovorno i dostojanstveno, oslonjena na svoje građane i vrijednosti savremene demokratije.
Autor je nosilac Ordena za zasluge za narod SR Njemačke (Bundesverdienstkreuz); dobitnik je plakete “30. septembar”, najvišeg priznanja grada Rožaja
Bonus video:
