Nedavna posjeta delegacije Odbora za vanjske poslove Evropskog parlamenta (AFET) Podgorici ostavila je crnogorsku političku javnost bez riječi i bez prostora za fingirane manevre ili isprazni populizam.
Poruka predsjednika AFET-a, Dejvida Mekalistera, bila je hirurški precizna: napredak se ne mjeri pukim usvajanjem papira, već stvarnim sprovođenjem reformi. Dok se vlast hvali administrativnim “štirkiranjem” obaveza, Brisel Crnoj Gori šalje oštro upozorenje na brojne domaće i spoljne maligne prijetnje i uticaje koje izazivaju duboku polarizaciju društva, šire po društvo štetne narative i vrše maligne informacione i druge hibridne operacije. Traži se da država i društvo hitno izgrade mehanizme otpornosti na te i takve hibridne napade.
Dijagnoza: Crna Gora ima vladu i parlament, ali nema efikasnost ni potrebne rezultate!
Suština problema u Crnoj Gori može se svesti na poraznu dijagnozu: iako u vladinim dokumentima već postoji preuzeta obaveza o suzbijanju stranog uticaja, u realnosti nema ni aktivnosti, ni komandne linije, niti institucionalne adrese ni rezultata.
Postoji razlika između države i improvizacije, a naša trenutna situacija je, nažalost, ovo drugo.
Suština problema svodi se na četiri ogoljene tačke:
Odgovornost: Ne postoji jedan nosilac politike - ne zna se ko je nadležan, imenom i funkcijom, niti ko i za šta konkretno odgovara.
Institucije: Nema operativnih procedura - ko analizira, ko reaguje, ko komunicira i ko izvještava javnost.
Integritet sistema: Pitanja stranog uticaja nijesu povezana sa izbornim integritetom, onlajn političkim oglašavanjem, porijeklom novca i sajber-bezbjednošću.
Rezultati: Nema ih.
MALIGNI AKTERI I KANALI UTICAJA
Mekalister je bio kristalno jasan: Srbija i Ruska Federacija koriste medijske i vjerske kanale radi ostvarenja svojih strateških ciljeva. Posebno su opasni narativi koji Crnu Goru prikazuju kao “drugu srpsku državu” i oni koji šire i legitimizuju takvu politiku Srbije i Kremlja.
Prema porukama iz Evropskog parlamenta, glavni kanali malignog uticaja su:
1. Politički krugovi, država Srbija, mediji i akademici iz Srbije: agresivno nastojanje da se Crna Gora vrati pod politički i kulturni uticaj Beograda.
2. Vjerske institucije: Srpska pravoslavna crkva i Ruska pravoslavna crkva. Upozoreno je da Srpska pravoslavna crkva često nastupa kao instrument nacionalne politike Srbije, a ne kao vjerska zajednica u sekularnoj državi.
3. Mediji: netransparentni portali, ali i mediji u Crnoj Gori i van nje, koji promovišu ove narative. Posebno je važno dodatno preispitati i ulogu RTCG, koju plaćaju svi građani, da li koliko učestvuje u širenju tih narativa, koja ne smije postati još jedan poligon za klerikalizaciju i podjele u društvu.
ŠTA DRŽAVA MORA URADITI ODMAH
Država mora uspostaviti jedinstveni centar otpornosti i odgovornosti za FIMI (strano manipulisanje informacijama i uplitanje) i hibridne prijetnje. Bez izgovora, neophodni su sljedeći koraci:
Nacionalno tijelo i koordinator za FIMI. Neophodno je formirati tijelo sa mandatom nad Poglavljima 23 i 24. To podrazumijeva koordinaciju, postavljanje standarda, kriznu komunikaciju i direktnu saradnju sa EU.
Operativna međuresorska grupa. Mora se horizontalno povezati i koordinisati rad Ministarstva evropskih poslova, Ministarstva kulture i medija, policije (sajber-kriminal), ANB-a, CIRT-a, tužilaštva, Agencije za sprječavanje korupcije i Državne izborne komisije. Ako država ne vidi tokove novca, ona ne vidi ni strani uticaj. Država posmatra - širom zatvorenih očiju!
Puna transparentnost medijskog prostora. Potreban je javan i pretraživ Registar stvarnog vlasništva i finansiranja medija. To uključuje vlasnike, povezana lica, obim i porijeklo kapitala i sve tokove državnog novca kroz oglašavanje. Primjena Evropskog akta o slobodi medija (EMFA) i Akta o digitalnim uslugama (DSA) mora biti odmah, bez odlaganja i bez alibija.
PRIMJENA SEKULARNOSTI I KONTROLA FINANSIJA: KRAJ “BANKOMAT” POLITIKE ZA SPC
Država Crna Gora mora garantovati slobodu vjere, ali i apsolutno ravnopravan status svih vjerskih zajednica, bez selektivnog i povlašćenog tretmana koji je trenutno na snazi. Sekularno društvo ne smije dozvoliti da vjerske institucije vode kontinuirane političke kampanje pod plaštom duhovnosti. Svi ugovori, privilegije i milionski transferi iz državnog budžeta, opština i javnih preduzeća koje uživa Srpska pravoslavna crkva moraju postati javni i transparentni i detaljno obrazloženi. Neophodni su i snažni antikoruptivni mehanizmi zaštite i integriteta svih transfera ka svim v.z.
Javnost ima neotuđivo pravo da zna: da li su opštine i javna preduzeća postali “bankomati” za Srpsku pravoslavnu crkvu, dok gradovi poput Budve ili Podgorice vape za novim bolnicama, školama i vrtićima? Nedavni primjer finansiranja Srpske pravoslavne crkve u Budvi sa preko milion eura, u uslovima ozbiljnog deficita osnovne infrastrukture, predstavlja alarm za cijelo društvo.
Lojalnost državi kao imperativ. Potrebno je hitno osigurati da se novac građana Crne Gore ne koristi za finansiranje antidržavnih narativa, klerikalizaciju društva i širenje stranih interesa. Sve vjerske zajednice u Crnoj Gori moraju biti lojalne svojoj državi; u protivnom, one prestaju biti duhovne institucije i postaju kanali destabilizacije i mehanizmi stranog uplitanja.
Da bi se eliminisala otvaranje mogućnosti za ulogu “agentura stranog malignog uticaja”, neophodno je insistirati na sljedećem:
Autonomija ili agentura: Hoće li SPC u Crnoj Gori prekinuti lanac malignog uticaja?
Pitanje teritorijalne organizacije i autonomije vjerskih zajednica nije samo crkveno, već prvorazredno državno i bezbjednosno pitanje. Srpska pravoslavna crkva, kao i sve druge pravoslavne zajednice, mora imati organizaciju uređenu isključivo u granicama Crne Gore, u skladu sa njenim suverenitetom. To je bilo i nasljeđe arhiepiskopa Amfilohija, koji je nosio titulu “arhiepiskop cetinjski”, to je i standardna praksa svih pravoslavnih crkava.
Zato je pitanje opravdano: gdje je nestalo to nasljeđe? Zašto je titula arhiepiskopa ukinuta, ko je to uradio i s kojim ciljem? Istovremeno, otvara se i dilema o ulozi nove, druge mitropolije SPC u Crnoj Gori: da li joj je cilj pastoralna briga ili političko-identitetsko preoblikovanje Crne Gore kroz dupliranje crkvenih struktura i hibridne uticaje iz Beograda?
PUT KA CARIGRADU: MODEL FINSKE, ESTONIJE ILI UKRAJINE
Vrijeme je da se otvori dijalog o modelu pune crkvene autonomije pravoslavne crkve u Crnoj Gori. Uz jasnu i transparentnu podršku Crne Gore kao sekularne države, SPC u Crnoj Gori treba da pokrene razgovore s Vaseljenskom patrijaršijom. Modeli iz Finske, Estonije, Ukrajine i Sjeverne Makedonije predstavljaju put ka institucionalnom onemogućavanju malignih i antidržavnih uticaja koji se decenijama plasiraju kroz crkvene kanale. Centrala pravoslavne vjerske zajednice ne može biti u državi čiji politički vrh, prema zvaničnim izvještajima Brisela, aktivno radi na destabilizaciji Crne Gore.
Pred mitropolitom Joanikijem je istorijski i lični izbor: da li će ostati upamćen kao instrument tuđe politike ili kao prvi mitropolit SPC u Crnoj Gori koji će zatražiti autonomiju ili autokefalnost i prekinuti lanac malignog uticaja Beograda.
Ako krene tim putem, država mu mora pružiti ruku saradnje. Ako to odbije, taj odgovor biće konačna potvrda stvarnih namjera ove organizacije u Crnoj Gori.
Zakonski okvir. Srpska pravoslavna crkva mora djelovati strogo u okvirima zakona i sekularnog poretka, bez pretenzija na političku moć ili privilegovan status u odnosu na druge.
Svako odstupanje od ovih principa direktno ugrožava ustavni poredak i evropsku budućnost zemlje, pretvarajući vjerski osjećaj građana u oružje hibridnog rata protiv sopstvene države.
Onlajn oglašavanje i politički integritet
Uvesti obavezne oznake za političko oglašavanje na mrežama i zabraniti prikriveno strano finansiranje partija preko nevladinih organizacija ili “trećih lica”. Finansijske istrage moraju tretirati i informacione operacije i aktivnosti kao dio šireg kriminalnog obrasca.
Povezivanje sa Poglavljima 23 i 24: Pitanje funcionalnosti države
Pitanje borbe protiv stranog uplitanja nije samo političko, već je ključno za naš evropski put. Poglavlje 23 (Pravosuđe i temeljna prava) traži slobodu medija i efektivno suzbijanje dezinformacija. Poglavlje 24 (Pravda, sloboda i bezbjednost) traži rezultate u borbi protiv sajber-kriminala i pranja novca.
FIMI (strano manipulisanje informacijama) formalno pripada Poglavlju 23, ali se može suzbiti samo ako je operativno spojeno sa bezbjednosnim sektorom iz Poglavlja 24. Ako te dvije poluge nijesu povezane, incidenti ostaju “ničiji”, a država izgleda nemoćno.
ODBRANA USTAVNOG PORETKA KAO IMPERATIV
Crna Gora se nalazi na raskrsnici na kojoj se više ne bira samo između sporijeg i bržeg puta ka EU, već između opstanka države i njenog potpunog institucionalnog urušavanja. Mora zaštititi nezavisnost i građanski karakter zemlje od organizovanog, agresivnog uticaja koji stiže iz brojnih političkih, finansijskih, vjerskih i medijskih centara moći, domaćih i stranih.
Ovdje nije riječ o dnevnoj politici - ovo je borba za ustavni poredak.
Ako država hitno ne uspostavi snažan sistem otpornosti, ne gubi samo “EU poene” u poglavljima 23 i 24, već gubi kontrolu nad sopstvenim institucijama i, u krajnjoj liniji, nad sopstvenom budućnošću.
Istorija nas uči surovoj lekciji: država koja ne brani svoj prostor i ne kontroliše sopstvene informacione i finansijske tokove ubrzo će dobiti “tuđu zaštitu”.
Dozvoliti da se Crnom Gorom upravlja iz centara koji negiraju njeno postojanje bio bi istorijski poraz koji sebi ne smijemo dozvoliti, naročito ne na samom pragu članstva u Evropskoj uniji.
Vrijeme improvizacije je isteklo; vrijeme je za državu koja djeluje.
Bonus video:
