Zašto je status Ulcinja važniji od budžetskih brojki

Spor između poslanika Ilira Čapunija, ministra Maraša Dukaja, poslanika Artana Čobija i predstavnika civilnog sektora Gorana Đurovića - koji su prenijele “Vijesti” - otkriva nešto fundamentalno o načinu na koji Crna Gora pristupa vlasti. Ministarstvo javne uprave svoj novi nacrt zakona o lokalnoj samoupravi naziva pobjedom fiskalne odgovornosti. Za mjesta poput Ulcinja, razgovor je o nečem sasvim drugom.

Kada zvaničnici tvrde da status grada zavisi od toga da li opština ostvaruje 30% vlastitih prihoda, oni donose političku odluku prikrivenu kao administrativna nužda. Međutim, ovaj tehnokratski pristup ignoriše fundamentalnu istinu: ne postoji jedinstveno, obavezno pravilo na nivou EU koje diktira da li je naselje “opština” ili “grad”. Brisel ne propisuje kako Crna Gora organizuje svoje gradove i opštine. Ovo je izbor koji su ovdje napravile vlasti u Podgorici. Problem je što izbor dolazi sa posljedicama koje branioci ovog argumenta nisu adekvatno obradili.

Svođenje višestoljetnih urbanih centara na finansijske podkategorije briše nešto nezamjenjivo. Za zajednice u kojima su lokalno stanovništvo manjina unutar države - kao što su Albanci u Crnoj Gori - administrativni status ima težinu koja prevazilazi knjigovodstveni “bilans stanja”. On je važan. Svođenje viševjekovne civilizacijske jezgre na administrativnu podkategoriju zasnovanu na prolaznim finansijskim pokazateljima rizikuje otuđenje manjinskih zajednica i brisanje njihovog institucionalnog pamćenja.

Pristup centralne vlade ovom nacrtu zakona predstavlja primjer mandata odozgo prema dolje, a ne zajedničkog napora. Čapuni nije samo sentimentalan prema svom rodnom gradu; on ima doktorat iz kompjuterskih nauka sa Boston Univerziteta i širom Balkana je priznat kao uvaženi profesor i vodeći IT stručnjak. Kada država posjeduje lokalne stručnjake ovog kalibra, Vlada bi ih trebala aktivno angažovati. Racionalan pristup je saradnja, a ne odbacivanje. Zdrav proces reformi uključivao bi direktnu saradnju s lokalnim vlastima i regionalnim stručnjacima na zajedničkom osmišljavanju zajedničke vizije - kao što je izgradnja jedinstvenog digitalnog portala za građane, kako je istakao Čapuni - umjesto korištenja centraliziranog informacionog sistema za povećanje državnog nadzora i kontrole nad opštinama.

Raskol između dva važna crnogorska albanska politička bloka sam po sebi je indikativan. Stranka “Forca” i “Albanski forum” se “prepucavaju” “saopštenjima za javnost”, putem “Vijesti” ili preko “X” platforme,umjesto da direktno rješavaju neslaganja i mimoilaženja neposrednim razgovorom.

To sugerira da sveobuhvatni “albanski cilj” partijskih platformi koje okupljaju Albance u Crnoj Gori često prikriva jednostavnije kalkulacije o moći i položaju te se koristi kao retorička maska za lokalizirane političke sebične interese i ratove za teritoriju.

Ni Dukaj ni Čobi nisu ponudili koherentno objašnjenje, logički ispravan, valjan argument zašto bi građani Ulcinja trebali podržati nacrt koji umanjuje status njihovog grada.

Čovjek se pita: da li bi ovi državni zvaničnici bili saosjećajniji, strpljiviji i artikuliraniji da su ovi isti strukturni prigovori došli iz opština s većinskim nealbanskih stanovništvom??

Finansijski kolaps Ulcinja ne može se odvojiti od onoga što je savremeno istorijsko pamćenje. Prije četrdeset godina, ulcinjska regija je generisala otprilike 40% turističkog prihoda u Crnoj Gori. Sada je to najsiromašnija primorska opština. To se nije dogodilo slučajno. Sistematske odluke centralnih vlasti - ograničenja prostornog planiranja, kontrola nad pomorskim resursima, blokirani razvojni projekti poput medjunarodnog tendera za Veliku plažu 2008. godine - transformisale su ekonomski potencijal u zavisnost.

Ono što sada vidimo, pod krinkom administrativne reforme, jeste tiho preraspoređivanje: značaj Kotora zamijenjen je Tivtom, a teritorija Ulcinja potencijalno fragmentirana. U nekoj drugoj zemlji, ovo proračunato pomjeranje granica u korist određenih ekonomskih centara imalo bi ime. Zvalo bi se “gerrymandering” (manipulacija granicama izbornih jedinica u korist određene političke stranke ili grupe).

Postoji jedan element ovog nacrta zakona koji vrijedi braniti. Goran Đurović ga je identificirao: uvođenje obavezujućih mehanizama koji zahtijevaju od lokalnih zvaničnika da odgovore na građanske inicijative u roku od 30 dana, uz kazne od 30 do 2.000 eura za nepoštivanje. Ovo je važno. Decenijama su opštinski birokrati tretirali javne funkcije kao ličnu teritoriju, ignorišući osnovne zahtjeve građana. Prisiljavanje vlasti da odgovaraju građanima u vezi s lokalnom infrastrukturom - bilo da se radi o popravci ulične rasvjete, popunjavanju rupa na cestama ili obezbjeđivanju kontejnera za otpad - rješava problem hroničnog nepoštovanja prema lokalnim poreskim obveznicima.

Debata o Zakonu o lokalnoj samoupravi nije trivijalna rasprava o nomenklaturi. Debata se ne tiče terminologije. To je bitka za ravnotežu moći u Crnoj Gori. Radi se o tome kako moć zapravo teče u Crnoj Gori. Ako centralna vlast nastavi koristiti fiskalne kazne kako bi diskvalifikovala istorijske regije iz institucionalnog rasta, a istovremeno zadržala kontrolu nad njihovim prirodnim resursima, neće postići decentralizaciju evropskog stila. To će biti sistem u kojem Podgorica nagrađuje svoje preferirane enklave, dok kulturne centre potiskuje na margine. To nije reforma. To je konsolidacija.

Autor je građevinski inženjer