Četiri i po godine nakon ničim izazvane sveobuvatne ruske invazije na Ukrajinu, kraju rata još se ne nazire kraj. Ono što je u početku izgledalo kao “specijalna operacija” koja će biti završena za nekoliko dana (ili, najviše, nedjelja), pretvorilo se u naizgled beskrajan rat iscrpljivanja.
Na početku rata zapadne zemlje - prije svega Sjedinjene Američke Države i njihove evropske saveznice u NATO-u - formirale su jedinstven front podrške Ukrajini. Ali politička situacija dramatično se pogoršala nakon ponovnog izbora Donalda Trampa za predsjednika SAD, pri čemu se Sjedinjene Države više ne ponašaju kao globalni lider niti kao odgovorna sila. Iako Trampova administracija nije formalno najavila povlačenje iz NATO-a niti iz koalicije koja podržava Ukrajinu, znatno je smanjila svoje angažovanje i najavila veliko smanjenje američkog vojnog prisustva na evropskom kontinentu.
Srećom, evropske članice NATO-a uskočile su da popune nastalu prazninu, potvrđujući svoju “solidarnost sa Ukrajinom”. Osim toga, rastuća snaga Ukrajine na bojnom polju, prije svega zahvaljujući napretku u razvoju domaćih tehnologija dronova i projektila, uz kontinuirano dostavljanje američkih satelitskih podataka, omogućila je Ukrajini da promijeni tok rata.
Ali Kremlj je prepoznao koliko su zapadne zemlje Evrope važne za snabdijevanje Ukrajine i nastoji da ga omete hibridnim ratovanjem - bilo pokušajima da utiče na rezultate izbora u Evropi, bilo izvođenjem prikrivenih napada na ključne tačke u lancu snabdijevanja. Evropa zato mora računati na to da će, što manje Rusija bude napredovala na bojnom polju, unutrašnjopolitički problemi ruskog predsjednika Vladimira Putina biti veći, a Rusija sve više nastojati da rat proširi i na Evropu.
Samo u posljednjih nekoliko nedjelja svjedočili smo eksploziji i požaru - gotovo sigurno aktu sabotaže - u italijanskoj fabrici oružja u vlasništvu francusko-njemačke kompanije KNDS, a ubrzo potom i pokušaju napada dronom na parkirani transportni avion “antonov” na aerodromu u Lajpcigu. (Ovaj drugi napad okončao je tehnički kvar - čista sreća.)
Važno je, pritom, da su se ovi događaji odigrali upravo u trenutku kada je američka slabost kao supersile postajala očigledna svima. Tramp je praktično izgubio rat po sopstvenom izboru protiv Irana i sada očajnički pokušava da odbaci navode da Sjedinjene Države ubrzano troše zalihe municije i projektila. Da li je riječ o pukoj slučajnosti ili to ukazuje na sve dublje povezivanje ratova u Ukrajini i Iranu, a time i na prikrivenu borbu za globalno liderstvo?
Kako god bilo, Evropa će morati da se pripremi ne samo za sve učestalije ruske hibridne napade već i za moguće prijetnje iz Irana, koji je već nagovijestio da bi mogao da napadne ciljeve u Evropi ukoliko se ponovo rasplamsaju otvorena neprijateljstva sa SAD. To znači da će se stara, ratom iscrpljena Evropa morati munjevito prilagoditi novim stvarnostima i opasnostima koje dolaze sa njenog kontinenta i iz njenog neposrednog susjedstva. Ali moraće i da se suoči sa slabljenjem američke globalne moći pod Trampom. Upravo ta promjena, više od bilo koje druge, duboko mijenja globalni strateški položaj Evrope - sa dalekosežnim posljedicama po njenu bezbjednost, snabdijevanje energijom i sirovinama, kao i trgovinske interese.
Evropljani ne smiju gajiti nikakve iluzije. U ovom periodu prelaska iz jednog svjetskog poretka u drugi, geopolitika je ono što se računa, ali evropske ambicije da postane globalna sila i dalje su više aspiracija nego stvarnost. Mi smo nedovršeni savez suverenih država, sastavljen od svega nekolicine “srednjih sila”, od kojih je većina u lošem ekonomskom i političkom stanju. Da stvar bude gora, uprkos svim prijetnjama sa kojima se suočava, Evropi nedostaju zajednička politička volja i mehanizmi odlučivanja neophodni za jačanje njenog geopolitičkog položaja.
Sve dok se Njemačka i Francuska - dvije srednje sile čije je liderstvo i dalje nezamjenljivo - budu prepirale i sumnjale jedna u drugu, umjesto da zajednički preduzmu korake neophodne za dovršetak evropskog projekta, toliko priželjkivana tehnološka i strateška autonomija Evrope od Sjedinjenih Država ostaće nedostižna.
Držati se starog modela evropske nacionalne države ili nostalgičnih predstava o nekadašnjoj veličini posao je za muzejske vodiče. Ako Evropa ostane tek skup malih država i srednjih sila, sadašnje razdoblje dubokih geopolitičkih i istorijskih promjena označiće i kraj njene uloge na svjetskoj sceni. “Evropski suverenitet” je lijepa sintagma, ali, imajući u vidu podjele među Evropljanima, prijeti da postane još jedna fantazija. Od puke želje suvereniteta nema.
Putin to i te kako dobro zna. A upravo je on čovjek s kojim mi Evropljani sada moramo da se suočimo.
Autor je bio ministar inostranih poslova i vicekancelar Njemačke od 1998. do 2005; predvodio je njemačku partiju Zelenih gotovo 20 godina
Copyright: Project Syndicate, 2026.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
