Lideri u ekonomskim (ne)slobodama - Vijesti.me
STAV

Lideri u ekonomskim (ne)slobodama

Ilustracija
Ilustracija (Foto: Shutterstock)

Nedavni izvještaj o stanju  ekonomskih sloboda koji je objavila međunarodna organizacija Fraser  Institut, ne ide u prilog zemljama Zapadnog Balkana, posebno ne Crnoj  Gori koja bilježi značajan pad na rang listi u posljednjoj deceniji 

Postala  je uopštena praksa da se lideri zemalja u regionu nadmeću u brzini  samoproglašavanja liderstva i uzimanja primata u određenim ekonomskim  ili političkim procesima. Vlada Crne Gore bi tako u svoj liderski opus  mogla da uvrsti i jedno, ne baš tako dopadljivo, ostvarenje - pad za 40  pozicija na indeksu ekonomskih sloboda u manje od deset godina. Samo  devet godina ranije Crna Gora je, prema nalazima Fraser Instituta, bila  na 43. mjestu sa ocjenom 7.36 od 10 i nalazila se u drugoj kvartili  država. Ipak, nedavno se prema nalazima iste institucije našla na 83.  mjestu sa ocjenom 6.84 od 10 što je smješta u treću kvartilu država, sa  strahom da bi u bližoj budućnosti mogla i da izgubi status ekonomski  slobodne države.

Za one koji nisu upućeni u indeks ekonomskih  sloboda valjalo bi objasniti zbog čega je on značajan i zašto bi ga  trebalo analizirati u crnogorskim intelektualnim, političkim i poslovnim  krugovima. Opšte je razumijevanje da indeks ekonomskih sloboda mjeri  nivo institucionalne podrške javnim politikama koje promovišu ekonomske  slobode. Između ostalog, temelj ekonomskih sloboda čine slobodan izbor,  dobrovoljna razmjera, otvorena tržišta i jasno definisana i zaštićena  vlasnička prava. Svako miješanje od strane države bi značilo da se tom  pojedincu onemogućava donošenje odluka koje su u njegovom interesu.  Fraser Institut, analitički centar iz Kanade, koristi preko 42 vrste  podataka iz međunarodnih publikacija pri kreiranju godišnjeg izvještaja,  a podaci su podijeljeni u pet najvažnijih kategorija: veličina vlade,  struktura zakona i sigurnost vlasničkih prava, pristup čvrstoj valuti,  sloboda međunarodne trgovine i regulisanje kredita, rada i biznisa.  Pored Fraser Instituta postoje još dvije međunarodne institucije koje su  relevantne pri izučavanju ekonomskih sloboda, a to su Heritage Foundation i Freedom House  iz SAD. Prema istraživanju Patricka Tyrrella, istraživača Centra za  međunarodnu trgovinu i ekonomiju, države koje uživaju veće ekonomske  slobode imaju jače i stabilnije ekonomije i veći BDP po glavi  stanovnika. Prema jednom drugom istraživanju, koje je sprovela Rosmarie  Fike, profesorica ekonomije u Teksasu, žene u državama koje uživaju veće  ekonomske slobode žive duže, zdravije i ekonomski su nezavisnije od  žena koje žive u državama sa manjim ili nikakvim stepenom ekonomskih  sloboda. Takva istraživanja i dobijeni rezultati ukazuju na važnost  ekonomskih sloboda za prospertitet jednog društva i zbog toga bi dijalog  o ovim pitanjima trebao biti visoko pozicioniran na agendi Vlade Crne  Gore.

.
.

Prema posljednjem izvještaju Fraser Instituta ni države  regiona, osim Albanije, nemaju značajnije pozicije i sve orbitriraju oko  drugog i trećeg kvartila. Međutim, od Crne Gore je lošije pozicionirana  samo Bosna i Hercegovina (92.) dok su sve ostale države regiona ispred i  znatno poboljšavaju svoj položaj iz godine u godinu. Albanija se, prema  rezultatima posljednjeg istraživanja, nalazi u grupi slobodnih država i  zauzima 30. mjesto, što je čini jedinom državom u ovom regionu koja se  nalazi u pomenutoj grupi.

Veličina državnog aparata i dalje je jedna  od velikih slabosti crnogorskog društva, a to se dokazuje i rezultatima u  okviru indeksa ekonomskih sloboda. Zbog toga i pored višegodišnjih  “namjera“ Vlade Crne Gore da se smanji broj zaposlenih u javnom sektoru,  taj broj iz godine u godinu raste - premda je vrlo škakljivo iznijeti  ovakvu tvrdnju jer su podaci o broju zaposlenih u javnom sektoru ili  nedostupni ili upitni pa se zbog toga često moramo osloniti na  intuitivnu statistiku. Ipak, porast broja zaposlenih u državnoj upravi  nije zasigurno proizvod povećane tražnje - jer bi to bilo paradoksalno u  eri tehnoloških dostignuća - već isključivo potreba da se  zapošljavanjem u javnom sektoru obezbijedi socijalni mir i stabilnost u  narušenoj ekonomskoj zbilji. Dodatno, rast javnog duga, te upitne  investicije kao što je izgradnja dionice autoputa Bar-Boljare, uz  privatni sektor koji je narušenog zdravlja zbog razvoja ortačkog  kapitalizma i korupcije značajno će uticati na to da se trend pada na  ljestvici ekonomskih sloboda nastavi i u budućnosti ukoliko ne dođe do  značajnijih reformi.

Indeks ekonomskih sloboda bi trebao da služi kao  indikator da su određene promjene u crnogorskoj ekonomiji, ali i  politici, neophodne kako bi se krenulo naprijed. Ta promjena se može  ogledati u napuštanju ekonomskih paradigmi koje su do sada uglavnom bile  hibrid otvorenog tržišta i kronizma. Takav hibrid, koji je poznatiji i  kao ortački kapitalizam, gosti se nad crnogorskom ekonomijom već poduže i  uništava budućnost crnogorske omladine, zbog čega i ne treba da čudi  što sve veći broj mladih ljudi migrira ka državama sa većim ekonomskim  slobodama. Premda je svaka promjena bolna, moramo stvoriti uslove koji  će omogućiti veće uživanje ekonomskih, političkih, ali i građanskih  sloboda. Jedino tako ćemo moći da iskoristimo kapital koji posjedujemo i  stvorimo društvo koje istinski hvata korak sa savremenim svijetom. U  suprotnom, uvijek ćemo kaskati, zadovoljavajući se što smo malo bolji od  najgorih.


Vidi sve komentare

Najčitanije iz sekcije Kolumne