Regionalna razvojna agencija Bjelasica, Komovi, Prokletije

Online izložba u okviru projekta "Očuvanje kulturnih pejzaža" Čatmare i kule sa sjevera Crne Gore

Online izložba, pored fotografija, sadrži i brojne podatke o načinu gradnje, karakterističnom za sjever Crne Gore

3642 pregleda 0 komentar(a)
Kamene kuće, Foto: Regionalna razvojna agencija
Kamene kuće, Foto: Regionalna razvojna agencija

Regionalna razvojna agencija (RDA) Bjelasica, Komovi, Prokletije na svojoj Facebook stranici priredila je online izložbu tradicionalnih kuća. „Izložene“ fotografije su sa područja Polimlja, prikupljene u okviru projekta 'Očuvanje kulturnih pejzaža'. Taj projekat relizovali su RDA i Polimski muzej,a finasirala ga je EU, kroz program prekogranicne saradnje Crna Gora - Albanija. Kofinansiranje je obezbijedilo Ministartsvo javne uprave Crne Gore.

„Expeditio Architects“ iz Kotora i RDA uredili su i Studiju tradicionalne arhitekture.

Online izložba, pored fotografija, sadrži i brojne podatke o načinu gradnje, karakterističnom za sjever Crne Gore.

„Čatmara je kuća izgrađena od čatme, odnosno pletera ili naboja (konstruktivnog građevinskog elementa ispletenog od pruća, koji se premazivao mješavinom ilovače i slame). Građene su na temelju od kamena sa hrastovim gredama na koje je postavljena konstrukcija. Prostor između greda ispunjavan je čatmom (zid od pruća ili letava oblijepljen ilovačom) — pleo se prućem, a zatim premazivao blatom. Zidovi su premazivani i sa unutrašnje i sa spoljašnje strane. Većina čatmara u početku je pokrivana ražanom slamom, a počele su se pokrivati ćeramidom (crijep) tek poslije 1877. godine“ –piše , između ostalog, u opisu fotografija tog tipa kuća.

Čatmara
Čatmarafoto: Regionalna razvojna agencija

Pored tipičnih kuća koje su bile građene, prije svega od drveta, na području opština Berane, Petnjica, Andrijevica, Plav i Gusinje, u prošlosti su građene i kuće od kamena. Takve građevine, naveli su autori izložbe, zidane su od tvrdog kamenja i „vara“ (klaka i pijeska). Zidovi iznutra prvo su oblepljivani blatom, pa potom malterom.

“... Jovan Cvijić još 1902. godine navodi, da u odnosu na dominantne tipove kamene kuće južnih i drvene kuće sjevernih, šumskih oblasti Balkana, prostor crnogorskih Brda predstavlja oblast u kojoj se miješaju i jedan i drugi tip. On izdvaja brvnaru kao dominantni tip kuće u šumskim dinarskim oblastima, dok se kamene kuće vezuju za zonu jadranskog primorja i golog karsta. Međutim, on za područje Vasojevića navodi, što bi se moglo reći i za plavskogusinjsku oblast, da je prostor kombinacija i mješavina drvene i kamene kuće...“ - objašnjavaju autori izložbe.

Posebnom tipu tradicionalne arhitekture na sjeveru pripadaju , takozvane, kule, „ koje su istovremeno imale stambenu, odbrambenu i ekonomsku ulogu...“.

„Kule su visoke, kompaktne građevine od kamena, sa malim prozorima i puškarnicama, i nešto otvorenijim posljednjim spratom... Aleksandar Deroko u knjizi "Narodno Neimarstvo" izdvaja ih kao „izuzetne oblike zgrada“ ...Smatra se da su kule poslije vjerskih građevina najreprezentativniji objekti tradicionalnog narodnog graditeljstva na selu. U prošlosti se na prostoru Crne Gore kulom smatrala svaka veća, bolje zidana kamena kuća. Kule su se kao oblik utvrđenog stana gradile od srednjeg vijeka...“- piše u Studiji tradicionalne arhitekture.

Kamene kule
Kamene kulefoto: Regionalna razvojna agencija

Autori izložbe izdvojili su i jednu novu kuću naselju Kaludra u blizini Berana, koja je napravljena u potpunosti po uzoru na staru, tradicionalnu kuću u vlasništvu prorodice Momira Babića. Rastaurirana je prije 10-ak godina, a renoviranje nije narušilo pređašnju autentičnost.

„Kuća napravljena prije 70-tak godina, koja je bila urušena. Međutim, domaćin joj je vratio stari izgled, a onda je pretvorio u apartmane. Tako sada turisti mogu da se uvjere u to kako su se nekada gradile kuće u Crnoj Gori, ali i da uživaju u prirodi kojoj je okružena“- objašnjavaju iz RDA.