Šezdeset druga Minhenska bezbjednosna konferencija, poznata i kao “Davos sa oružjem”, dolazi u presudnom trenutku. Sjedinjene Države nikada nijesu više zahtijevale od Evrope, a Evropa nikada nije manje očekivala od Sjedinjenih Država.
Konferencija, koja je počela juče, predstavlja raskrsnicu za transatlantske odnose. Od dva puta koja su pred nama, jedan vodi ka trajnoj rekonstrukciji NATO saveza, sa snažnom Evropom u njegovom jezgru, sposobnom da se sama brani uz očuvanje zdravog, iako oslabljenog, partnerstva sa Sjedinjenim Državama. Drugi put vodi ka nastavku transatlantskih sukoba oko zajedničkih vrijednosti, nacionalnih interesa i pitanja šta predstavlja pravednu podjelu odgovornosti na svim stranama.
Ovaj drugi put više nije tek dosadan prateći problem inače stabilnog savezništva. On prijeti neurednim razlazom između Sjedinjenih Država i njihovih najbližih saveznika, što bi nanijelo štetu i evropskoj i američkoj bezbjednosti. U interesu je Sjedinjenih Država da državni sekretar Marko Rubio, koji predvodi delegaciju administracije Donalda Trampa na konferenciji, kao i prateće kongresne delegacije, ostvari što veći napredak na prvom putu. Bez obzira na ton koji Rubio bude zauzeo, Evropa mora stati iza suštinskih reformi.
Američka strana to nije naročito olakšala. Prije godinu dana u Minhenu, potpredsjednik Džej Di Vens proglasio je kraj transatlantskih odnosa kakve smo poznavali. Neposredni uzrok, po njegovim riječima, nijesu bili Rusija, Kina ili neki spoljašnji akter, već ono što je nazvao “prijetnjom iznutra: povlačenjem Evrope od nekih njenih najtemeljnijih vrijednosti”. Prema Vensovom tumačenju, evropski saveznici ne samo da su zapostavili sopstvene odbrambene kapacitete, već su i napustili zajedničke vrijednosti na kojima počiva savez, prihvatajući liberalne imigracione politike i ograničenja slobode izražavanja.
Njegov govor su mnogi s obje strane Atlantika doživjeli kao miješanje u korist krajnje desničarske partije Alternativa za Njemačku, svega nešto više od sedmicu prije nacionalnih izbora.
Kako je kasnije pokazala Strategija nacionalne bezbjednosti administracije Donalda Trampa za 2025. godinu, Vensov govor nije bio improvizovan, već je predstavljao nagovještaj američke politike. Administracija vjeruje da se, kako navodi, “civilizacijsko brisanje” Evrope može djelimično suzbiti podrškom “patriotskim evropskim partijama”.
Neprijatna razmjena u Davosu prije samo nekoliko sedmica dodatno je pogoršala situaciju, naročito nakon što se predsjednik Donald Tramp požalio da Evropa nije bila dovoljno zahvalna za američku ulogu u njenom spasavanju tokom Drugog svjetskog rata, da je od tada izdvajala premalo za sopstvenu odbranu i da vjerovatno u budućnosti neće biti spremna da proliva krv u odbrani Sjedinjenih Država.
U međuvremenu su se tenzije donekle smirile, ali mogućnost raskola i dalje visi u vazduhu. Marko Rubio je nedavno izjavio da “NATO mora biti redefinisan i u pogledu obaveza”. Pitanje je da li će Rubio svoju govornicu u Minhenu iskoristiti za još jednu lekciju saveznicima ili da izloži održivu viziju nastavka transatlantske bezbjednosne saradnje.
Sjedinjene Države bi trebalo da nastave saradnju sa NATO-om čak i ako smanje svoj angažman u obezbjeđivanju evropske bezbjednosti. Vašington bi trebalo da ostane ključni akter u zajedničkim naporima da se okonča rat između Rusije i Ukrajine i osigura budućnost Ukrajine, ojača istočno i sjeverno krilo Evrope, kao i da proširi prodaju naoružanja i vojno-industrijska partnerstva.
Najvažnije pitanje je Ukrajina. Imajući u vidu deklarisani cilj administracije da teret evropske bezbjednosti prebaci na Evropu, bilo bi razumno uspostaviti jasan i ambiciozan stav o ulozi Evrope u očuvanju svakog eventualnog mira.
Izgradnja evropske strateške autonomije i novog, trajnog odnosa sa SAD zahtijevaće više od tri dana u minhenskom hotelu Bajerišer Hof. Najgori ishod bio bi još prazne retorike bez opipljivog napretka
Evropa treba da donese neke odluke. Ideja snažnije i bolje integrisane Evrope, kakvu zagovaraju predsjednik Francuske Emanuel Makron, predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen i drugi politički lideri, i dalje ostaje bolno teorijska, sputana birokratskom inertnošću Unije. Bivši italijanski premijeri Mario Dragi i Enriko Leta, između ostalih, već su definisali ciljeve: jedinstveno tržište kapitala, panevropski inovacioni ekosistem, odbrambenu industrijsku bazu koja prevazilazi nacionalne granice i upravljanje koje je više posvećeno produktivnosti i investicijama nego procedurama i pretjeranoj regulaciji. Postoji zamah iza te vizije. Ali “strateška autonomija”, kako je nazvana, podrazumijeva političke kompromise - poput mobilizacije za odbranu, budžetskog deficita, smanjenja suvereniteta i neravnomjernih dobitaka - koje i dalje blokiraju uskogrudi interesi mnogih država članica.
Pohvalna posvećenost saveznika u NATO-u većim izdvajanjima nije dovoljna. Evropske zemlje moraju prevazići sklonost ka podijeljenim nacionalnim projektima odbrane i okrenuti se izgradnji kontinentalne odbrambene industrijske baze. Moraju više ulagati u regrutovanje i obuku oružanih snaga, a ne samo u kupovinu naoružanja. To će zahtijevati teške odluke u trenutku kada Evropi nedostaje snažno političko vođstvo.
Uspjeh bi donio i sopstvene izazove, prije svega kontinent prepun država koje se ubrzano naoružavaju. Njemačka vojna potrošnja za 2025. već premašuje izdvajanja bilo koje druge evropske zemlje i četvrta je najveća u svijetu. Britanija, Francuska i druge države moraće da se prilagode Evropi definisanoj snažnom njemačkom vojskom - nečemu što osnivači Minhenske bezbjednosne konferencije teško da su mogli predvidjeti.
Izgradnja evropske strateške autonomije i novog, trajnog odnosa sa SAD zahtijevaće više od tri dana u minhenskom hotelu Bajerišer Hof. Najgori ishod bio bi još prazne retorike bez opipljivog napretka. U suprotnom, konferencija osnovana 1963. godine radi usklađivanja savezničkog obuzdavanja Sovjetskog Saveza sada rizikuje da postane mjesto ne jačanja zajedničke bezbjednosti već transatlantskog razvoda.
Autor je predsjednik Savjeta za spoljne odnose (CFR)
Tekst je preuzet iz “Njujork tajmsa”
Prevod: N. B.
Bonus video:
