Očekuje se da će saveznici u NATO-u na samitu Alijanse u Ankari narednog mjeseca obećati milijarde dolara za nove ugovore o naoružanju i veću proizvodnju oružja, kazalo je za pet diplomata NATO-a za “Politiko”.
Uprkos tome što je predsjednik SAD Donald Tramp, od povratka na funkciju prošle godine, više puta oštro kritikovao NATO, očekuje se i da će saveznici u zajedničkoj deklaraciji ponovo potvrditi posvećenost članu 5, klauzuli Alijanse o uzajamnoj odbrani, rekli su oni, kao i da će Rusiju ponovo opisati kao dugoročnu prijetnju.
Lideri NATO-a, uključujući Trampa, okupiće se u turskoj prijestonici 7. i 8. jula, u trenutku kada SAD kritikuju evropske saveznike da nijesu podržali Vašington u ratu protiv Irana. Kao i prošle godine, zajedničko saopštenje će biti kratko, kazale su diplomate koje su za “Politiko” detaljno opisale sadržaj nacrta izjave. Svi su tražili da ostanu anonimni kako bi mogli otvoreno da govore o osjetljivom pitanju.
Ambasadori NATO-a trenutno pregovaraju o detaljima deklaracije lidera, koja je podložna izmjenama do posljednjeg trenutka. Šefovi država i vlada potom će u Ankari dati konačnu saglasnost na taj dokument. Tačan iznos ugovora o naoružanju još nije utvrđen, a barem neki od sporazuma o nabavci vjerovatno će biti unaprijed dogovoreni i samo predstavljeni u novom pakovanju.
Generalni sekretar Alijanse Mark Rute želi da samit prvenstveno usmjeri na povećanje industrijske proizvodnje u oblasti odbrane, dijelom zato što nastoji da pronađe temu koja ujedinjuje saveznike i koja može pomoći da se prikriju unutrašnje podjele u NATO-u.
Fokus na povećanje proizvodnje širom Alijanse odražava izazov da se evropska industrija navede da se pomjeri sa skupocjenog naoružanja ka brzoj masovnoj proizvodnji. Ali obećanja o novim odbrambenim sporazumima od kojih korist imaju SAD takođe će omogućiti Ruteu da NATO predstavi i kroz ekonomski argument koji je blizak Trampu.
Rute je prošle sedmice rekao da su evropski saveznici i Kanada ukupno uložili 139 milijardi dolara više u odbranu prošle godine nego 2024, nakon što su se saveznici dogovorili da do 2035. za odbranu izdvajaju 3,5 odsto BDP-a.
U nacrtu saopštenja, saveznici u NATO-u se takođe obavezuju da će Ukrajinu podržati sa 70 milijardi eura vojne pomoći i obećavaju najmanje isti iznos za narednu godinu, kazale su diplomate. “Politiko” je prvi izvijestio o tom cilju finansiranja, u kojem se ne očekuje učešće SAD.
Jedan od ranije citiranih diplomata rekao je da će podrška Ukrajini vjerovatno biti najspornija tačka. Međutim, pregovori o nacrtu deklaracije u cjelini „teku glatko“, kazao je šesti visoki diplomata NATO-a.
Transatlantsko natezanje
Nastojanje Evrope da preuzme veću odgovornost za odvraćanje i odbranu kontinenta, dok se SAD okreću drugim prioritetima, što je nazvano prebacivanjem tereta, takođe bi trebalo da zauzme centralno mjesto u deklaraciji.
Prošle sedmice, američki ministar odbrane Pit Hegset najavio je šestomjesečnu reviziju američkog vojnog prisustva u Evropi, u nastojanju da izvrši pritisak na zemlje da izdvajaju više za odbranu. Ta procjena je uslijedila samo nekoliko sedmica nakon što je Vašington obavijestio saveznike da će odmah smanjiti količinu borbene opreme, poput aviona, podmornica i dronova, koju stavlja na raspolaganje fondu kapaciteta na koji NATO može računati u slučaju rata.
U nacrtu saopštenja, evropski saveznici se obavezuju na veće učešće u odbrani kontinenta, pri čemu se konkretno navode ulaganja u sposobnosti za udare u dubinu, sisteme protivvazdušne odbrane i dronove, kazale su diplomate.
Sposobnosti za dubinske udare, odnosno rakete dugog dometa koje mogu pogoditi neprijatelja iza linije fronta, postale su sporno pitanje između SAD i Evrope. Dok Evropljani žele da razviju te sposobnosti kako bi odvratili Rusiju, Vašington nerado dopušta da upravljaju takvim oružjem. Pentagon je nedavno odbio da pošalje rakete “tomahavk” Njemačkoj, uz obrazloženje da bi Moskva taj potez mogla doživjeti kao eskalaciju.
Saveznici u NATO-u takođe nastoje da ublaže još jedan ključni izvor napetosti između Evrope i Vašingtona, a to je rat u Iranu. Iako su SAD potpisale preliminarni sporazum o okončanju sukoba, evropski zvaničnici strahuju da bi neriješena pitanja, poput ponovnog otvaranja Hormuškog moreuza, mogla postati jedna od glavnih tema skupa u Ankari.
U potezu koji će vjerovatno biti shvaćen kao pružanje maslinove grančice Trampu, uprkos dubokim unutrašnjim podjelama oko rata, saveznici u nacrtu saopštenja pozivaju Iran da poštuje slobodu plovidbe tom ključnom trgovinskom arterijom, kazale su diplomate NATO-a. U tekstu se takođe navodi da Iran nikada ne bi trebalo da stekne nuklearno oružje, dodale su.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
