Istina i laži o islamu u Evropi

Panika zbog islama u Evropi se širi. U nekoliko evropskih zemalja polovina stanovništva sada smatra da je islam nespojiv sa zapadnim vrijednostima. Populistička desničarska Alternativa za Njemačku (AfD) osvojila je 6. septembra 44 odsto glasova u Saksoniji-Anhaltu, što je najbolji rezultat koji je do sada ostvarila na pokrajinskim izborima, upozoravajući na “islamizaciju” i obećavajući prisilne deportacije. U Britaniju su istog vikenda stotine nasilnika s fantomkama zauzele Dover, skandirajući “Zaustavite brodove” i “Hrist je kralj”. U Francuskoj, poziv Marin le Pen da se zabrane islamske marame na javnim mjestima podržava 60 odsto birača.

Ta opsesija je pustila korijen i u Americi. Strah više nije toliko od terorista, kao poslije 11. septembra 2001, koliko od navodne islamske zavjere da se Evropa preuzme iznutra. Članovi administracije Donalda Trampa upozoravaju na “civilizacijsko brisanje”.

Takva percepcija šteti transatlantskim odnosima. Ona je, uz to, pogrešna. Evropi ne prijete ni islamsko preuzimanje, ni masovna radikalizacija muslimana, ni brisanje njene kulture. U Evropi nema takozvanih “no-go zona”, područja u koja država navodno ne ulazi; šerijat ne prodire krišom u nacionalno zakonodavstvo, niti se igdje odvija demografska “velika zamjena”.

Stvarna opasnost za Evropu je drugačija: ekstremizam koji podstiču islamizam (uvjerenje da država treba da sprovodi islamska načela) i desničarska paranoja koju raspiruju društvene mreže. Ljevica to pogoršava negirajući skromne, ali stvarne prijetnje koje islamizam predstavlja. Isto čine i političari centra, ćuteći da ne bi bili optuženi za rasizam. Ta dinamika bi zaista mogla da naškodi evropskim liberalnim demokratijama - ne tako što bi ih zamijenila kalifatom, već tako što bi usporila integraciju i išla naruku politikama koje bi dugoročno nanijele štetu njihovim slobodama.

Najekstremniji strahovi lako se pobijaju. Čak i poslije rekordne migracije iz zemalja s muslimanskom većinom, muslimani danas čine svega šest odsto evropskog stanovništva, koje broji znatno više od 500 miliona ljudi. Iako novopridošli obično imaju više djece nego domaće stanovništvo, stope fertiliteta uglavnom se približe u roku od dvije generacije. To je veoma daleko od civilizacijskog brisanja.

Zapravo, većina muslimanskih imigranata želi da se snađe u novoj domovini, a ne da joj nameće neku verziju društava koja su upravo napustili. Njihova djeca u školi obično postižu bolje rezultate od roditelja. U Britaniji je 67 odsto učenika bangladeškog porijekla koji su 2021. polagali standardizovane testove upisalo univerzitet do 19. godine, u poređenju sa 38 odsto bijelih Britanaca. Mnogi muslimani učestvuju u glavnoj političkoj struji: primjer su britanska ministarka unutrašnjih poslova i gradonačelnik Londona. U važnim aspektima, stavovi muslimana mogu ličiti na stavove drugih Evropljana. U anketi koju smo naručili među britanskim muslimanima, naišli smo na malo protivljenja tome da žene rade.

Šta je, onda, toliko Evropljana okrenulo protiv islama? Mnogi muslimani imaju neliberalne stavove - jedan od primjera je i ubistvo imama iz Južne Afrike koji je bio otvoreno gej. U Britaniji, pokazuje naša anketa, 52 odsto muslimana smatra da je homoseksualnost pogrešna, a mladi muslimani - 41 odsto mlađih od 35 godina - češće nego stariji, kojih je 25 odsto, vjeruju da nasilje može biti opravdano ako neko uvrijedi proroka.

Samo po sebi, zastupanje društveno-konzervativnih stavova ne čini ljude prijetnjom - neki od evropskih branilaca s desnice jednako su protiv homoseksualaca, kao i muslimani koje osuđuju. Ali neki od tih stavova trebalo bi da zabrinu liberale koji su dugo vjerovali da otvorena društva s vremenom ljude čine tolerantnijima. A ako je država previše bojažljiva da se suoči sa zločinima koje počine pripadnici manjina, kao kada su bande muslimanskih muškaraca zlostavljale djevojčice u nekoliko engleskih gradova, to s pravom izaziva ogorčenje.

Čak i poslije rekordne migracije iz zemalja s muslimanskom većinom, muslimani danas čine svega šest odsto evropskog stanovništva, koje broji znatno više od 500 miliona ljudi. Iako novopridošli obično imaju više djece nego domaće stanovništvo, stope fertiliteta uglavnom se približe u roku od dvije generacije

Jednako je važno i poistovjećivanje islama, kao religije, sa islamizmom, kao političkom ideologijom. Islam nije problem; islamizam to može biti. Za razliku od džihadista iz vremena 11. septembra, većina islamista ne zagovara nasilje. Ali mnogi praktikuju “entrizam” - infiltriranje u demokratske institucije radi promovisanja neliberalne agende. Dobro povezane islamističke grupe mogle bi da lobiraju za sveobuhvatne zakone o govoru mržnje ili protiv programa za suzbijanje ekstremizma. Glavna opasnost od entrizma je lokalna. Male, dobro organizovane mreže mogu preuzeti školu, džamiju, opštinsko vijeće ili humanitarnu organizaciju i koristiti takve institucije da obeshrabre integraciju i nametnu vjerski konformizam drugim muslimanima koji žive u blizini.

Zabrinutost zbog tih nenasilnih islamista porasla je među evropskim bezbjednosnim službama. U Francuskoj vlasti strahuju od prikrivenog entrizma Muslimanske braće. U zvaničnom izvještaju objavljenom prošle godine upozorava se da bi islamizam, s vremenom, mogao ugroziti sekularna pravila i prava žena. Ali to djeluje malo vjerovatno. Francusko Ministarstvo unutrašnjih poslova procijenilo je da je samo 139 od 2.800 muslimanskih bogomolja povezano sa Muslimanskom braćom.

Umjesto toga, glavne žrtve su drugi muslimani. U Blekburnu, na sjeveru Engleske, u polovini od 12 gradskih izbornih jedinica muslimani čine više od 60 odsto stanovništva; u dvije više od 80 odsto. U takvim sredinama žene mogu osjećati pritisak da šerijatskim savjetima prepuste uređivanje svog porodičnog života. Gej i liberalni muslimani suočavaju se sa zastrašivanjem. Muslimani koji se ne uklapaju u nametnute obrasce žale se da im zapadne vlasti - iz straha da ne budu viđene kao rasističke - ne pružaju istu zaštitu kao građanima koji nijesu muslimani.

Za razliku od džihadista iz vremena 11. septembra, većina islamista ne zagovara nasilje. Ali mnogi praktikuju “entrizam” - infiltriranje u demokratske institucije radi promovisanja neliberalne agende

Šteta je i šira. Islamisti podstiču antisemitizam, naročito u vezi s Gazom. Traže ograničavanje slobode govora kada je riječ o njihovim uvjerenjima. Političare, komičare, akademike i novinare zastrašuju do autocenzure. Mogu vršiti pritisak na škole, studentske unije, humanitarne organizacije i opštinska vijeća.

Ono što te lokalne prijetnje pretvara u kontinentalnu opasnost jeste način na koji se one zloupotrebljavaju. Islamistima odgovara da tvrde kako je svaka kritika njihovog političkog projekta napad na sam islam. Populistička ljevica, uključujući Nepokorenu Francusku (LFI) i Zelene u Britaniji, sklona je da pitanja migracija, kriminala ili islamizma tretira kao rasistička.

Populistička desnica, pak, često raspiruje strah tvrdeći da svi muslimani predstavljaju prijetnju i optužujući državu za “vouk zataškavanje” i “dvostruke aršine”. Malo ko je u tome bio žešći od Ilona Maska, koji je koristio svoju društvenu mrežu da oblikuje stavove o islamu širom svijeta i da jača evropsku antimuslimansku desnicu, od AfD-a do britanskog agitatora Tomija Robinsona.

Recepti populističke desnice jednako su neliberalni kao i politika islamista od kojih, kako tvrdi, brani Evropu. Obećanja o masovnim deportacijama, segregaciji i zabranama odijevanja plaše muslimane, koče integraciju i guraju ih u naručje ekstremista. Svaka zemlja koja bi usvojila takve politike uvidjela bi da bi time raspirila mržnju koja bi ostavila trajnu štetu.

Zato evropski političari glavne struje moraju ponuditi alternativu. Nasilje i prijetnje nasiljem treba krivično goniti. Ali ne smije biti tabua u ime kulturne osjetljivosti. Sloboda govora nije neprijatelj tolerancije, već njen preduslov. Na entrizam treba jasno ukazivati, kao i na netrpeljivost. Vlade koje se ustručavaju da prikupljaju ili objavljuju podatke ostavljaju prazninu koju popunjavaju spekulacije i pretjerivanja.

Evropski muslimani se uklapaju u društva u kojima žive, kao što su se ranije uklopili talasi katoličkih, jevrejskih i karipskih migranata u zemljama u kojima su se naselili. Dolazak svih tih prethodnih grupa izazivao je moralne panike zbog pitanja da li će se ikada uklopiti. Sve su na kraju našle svoje mjesto. I muslimani će naći svoje mjesto - ako se tome ne ispriječe podjele i paranoja.

Priredila: A. Š.