Mit o "bratskom narodu" - Vijesti.me
"PRIJATELJSTVO KOJE NEĆE DONIJETI STABILNOST REGIONU"

Mit o "bratskom narodu"

Odnos Grčke sa balkanskim državama je napet. Srbija je izuzetak

Sa bijenala u Solunu
Sa bijenala u Solunu (Foto: Twitter)

U Solunu je otvoreno sedmo umjetničko bijenale. Umjesto arheoloških iskopina i ponosa na slavnu prošlost ovaj put se nudi kritičko preispitivanje. Već samo zbog toga se isplati posjeta u muzejima.

Grad na sjeveru Grčke rve se sa balkanskom istorijom. Javne diskusije su prožete patriotskim nacionalizmom u odnosu na susjedne zemlje. U Muzeju fotografije su izloženi radovi Vangelisa Vlahosa. Na jednom zidu je projektovan govor Slobodana Miloševića. Na stolu ispred toga nalazi se drveni model bosanskohercegovačkog Parlamenta. Pored njega velike mape sa isječcima iz novina o grčkim investicijama na Balkanu. Čas istorije kao umjetničko sredstvo?

Svjedočanstva sukoba

Umjetnik, rođen 1971. ne nudi odgovore. On nije istoričar. Njegovo djelo je neka vrsta svjedočenja o sučeljavanju sa nedavnom istorijem njegove zemlje, koja jedva da igra neku ulogu u nacionalnoj svijesti.

"Bavim se uglavnom trenucima novije grčke istorije koji su na margini glavnog istorijskog narativa i koje procjenjuju kao nevažne za razvoj ili interpretaciju događaja“.

U ovom slučaju su za Vlahosa važne tri stvari: Grčka inicijativa za obnovu zgrade parlamenta BiH, anegdote o srpskom generalu Ratku Mladiću kao i susret tadašnjeg grčkog premijera Konstantina Micotakisa sa Slobodanom Miloševićem u Beogradu, maja 1999.

"Želim da svojim djelom ponudim otvereni interpretacioni okvir, tečno okruženje ljudskih odnosa, koje hrani našu percepciju najnovije istorije", kaže Vlahos.

Pravoslavlje kao zajednički imenilac

Vlahos svojim radovima preispituje između ostalog i mit grčko-srpskog prijateljstva. Tradicionalno dobri odnosi Atine i Beograda su neka vrsta saveza u regionu u kojem je grčki odnos sa komšijama prožet konfliktima.

Profesorka za balkanske studije na Univerzitetu Makedonija u Solunu Stavrula Mavrogeni, smatra da to prijateljstvo počiva i na zajedničkim predstavama o neprijateljima: "To je nasleđe iz revolucija protiv Osmanskog carstva. Od tada se razvija mit o "bratskom narodu".

Istoričar Lukianos Hasiotis takođe vidi korijene grčko-srpskog prijateljstva u istoriji:

"Grci i srbi uglavnom nemaju suparničke interese u regionu. Savez s početka 20. vijeka, nastao je sa namjerom da se kontroliše Bugarska. Pored Turske Bugarska je glavni neprijatelj Grčke. Krvavi ratovi, teritorijalne aspiracije. Na obje strane je nedavna istorija ostavila traumatične tragove. Još nešto daje krila osjećanju solidarnosti dvaju naroda – pravoslavno hrišćanstvo. To je išlo toliko daleko da je oko 100 grčkih dobrovoljaca učestvovalo u ratu u Bosni i u masakru u Srebrenici. U prvoj fazi jugoslovenskog konflikta grčki mediji su bili protiv Miloševića, kaže Mavrogeni: "Kasnije se razvila teorija "muslimanskog luka". Brojni Grci posmatraju Srbe kao hrišćansku branu protiv širenja islama".

Između istorije i mita

Savezništvo Srbije i Grčke ostaje izuzetak u regionu. Spor oko imena sa Sjevernom Makedonijom pokazuje najbolje koliko su odnosi zategnuti. Lukijanos Hasiotis smatra da je u svemu ovome važno šta ljudi govore jedni o drugima i šta uče u školi.

"Prikazivanje Bugara i Albanaca potiče iz jedne epohe kada su zemlje imale međusobne interesne konflikte. Nisu samo Grci bili nacionalistički raspoloženi, već i druge strane".

Etnocentrizam po njemu nije više tako tvrd kao sedamdesetih i osamdesetih godina prošlog vijeka. Ali imidž komšija je i dalje loš. Mavrogeni uzroke vidi u javnom diskursu:

"U Grčkoj te često bombarduju vijestima iz inostranstva koje se onda dovode u vezu sa stvarnim ili izmišljenim temama na nacionalnom nivou". Spoljnopolitičke teme se tako isprepletu sa unutrašnjom politikom pa se zloupotrebljavaju za međupartijske igre moći.

I nova vlada, koja na evropskom nivou podržava balkanske komšije, na unutrašnjem planu ima potpuno suprotni kurs. Tako podilaze tradicionalističkim slojevima birača za koje otvaranje prema Sjevernoj Makedoniji, Bugarskoj i Albaniji predstavlja tabu.

Gradonačelnik Soluna Nikis Kerameos je nedavno izjavio:

"Nastava istorije ne smije da ima sociološki karakter, već mora da kultivira nacionalnu svijest". Nastavnici i istoričali su okvalifikovali tu izjavu kao nenaučnu i apsurdnu.

Prijateljstvo i regionalna stabilnost

Tako je upitno da li dobri odnosi Beograda i Atine mogu doprinijeti stabilnosti regiona. Na primjer, Grčka je jedna od pet zemalja Evropske unije koje nisu priznale Kosovo. Mavrogeni kaže:

"Dobri bilateralni odnosi ne nastaju na osnovu dobre volje jedne strane već zajedničkim naporima". Pretpostavka za to nisu savezništva zasnovana na istorijskom nacionalizmu, već kritičko preispitivanje sopstvenih pozicija.

To je teoretski tako. Šta narod govori, kako ljudi doživljavaju istoriju, to je potpuno druga stvar. U odnosu na akademske diskusije i školske udžbenike tu je mišljenje o drugima mnogo oštrije. Takvi stavovi nalaze svoje uporište u medijima, bioskopima, memorijalnim ratnim muzejima. Tu je predstavljanje istorije često mnogo rigidnije.

 


Vidi sve komentare