Zapadni lideri na virtuelnom okupljanju demonstrirali jedinstvo

Bajden: Demokratija se ne događa slučajno

Transatlantsko partnerstvo je ponovo u pogonu i spremno da spasi svijet, sudeći prema izjavama najmoćnijih zapadnih lidera

17578 pregleda 89 reakcija 15 komentar(a)
Prvo direktno obraćanje Evropljanima: Bajden, Foto: REUTERS
Prvo direktno obraćanje Evropljanima: Bajden, Foto: REUTERS

U prvom nastupu na globalnoj sceni kao predsjednik, prilikom “virtuelne posjete” Evropi, Džo Bajden se trudio da predstavi Sjedinjene Američke Države kao multilateralnog timskog igrača nakon četiri godine izolacionizma Donalda Trampa.

Tokom video-konferencije G7 naprednih demokratija u petak popodne, i na specijalnoj virtuelnoj sjednici Minhenske bezbjednosne konferencije, lideri su pozdravili povratak Vašingtona na čelo globalnog multilateralizma.

Bajden je pozvao demokratije da se zajedno suprotstave zloupotrebama od strane autokratskih država poput Kine i Rusije.

“Protekle četiri godine su bile teške, ali Evropa i SAD moraju ponovo samopouzdano da predvode”, rekao je i dodao da zajedno mogu dobiti ono što je opisao kao trku za budućnost. “Svijetu šaljem jasnu poruku: Amerika se vratila. Transatlantski savez se vratio.”

Tramp je naljutio saveznike izlaskom iz globalnih sporazuma i prijetnjama da će ukinuti vojnu pomoć ako ne budu igrali po njegovim pravilima.

Njemačka kancelarka Angela Merkel je sažela olakšanje koje su mnogi evropski lideri osjetili zbog promjene u Bijeloj kući.

“Izgledi multilateralizma su puno bolji ove godine nego što su bili prije dvije godine i tome je uveliko doprinio dolazak Džoa Bajden na funkciju predsjednika SAD,” kazala je Merkelova, dodavši da je Njemačka “spremna da otvori novo poglavlje u transatlantskom partnerstvu.”

Ona je Bajdenovu odluku da vrati SAD u Pariski sporazum o klimi i Svjetsku zdravstvenu organizaciju, da produži nuklearni sporazum Novi start sa Rusijom i posvećnost oživljavanju nuklearnog sporazuma sa Iranom, opisala kao “važne korake na putu veće multilateralne saradnje”.

Lideri su na samitu G7 obećali dodatnih četiri milijarde dolara za međunarodne napore za snabdijevanje zemalja u razvoju vakcinama protiv koronavirusa, te da će će nastaviti da pomažu posrnulim ekonomijama.

Poručili su i da će se snažno oduprijeti ruskoj agresiji, suzbijati, kako je rekao Bajden, kineske “zloupotrebe i prisilu”, boriti protiv klimatskih promjena, za uspostavljanje stabilnosti u Avganistanu, protiv terorizma i za promovisanje demokratije, ne putem diktata, nego primjerom.

Na onlajn okupljanju koje portal “Politiko” opisuje kao geopolitičko istjerivanje Trampa, Bajden je rekao da je demokratija od suštinske važnosti za odgovor na današnje izazove, ali je upozorio da je ona napadnuta.

“Demokratija se ne dešava slučajno. Moramo je braniti, boriti se za nju,” poručio je.

Njegova tvrdnja da Amerika može predvoditi svjetske demokratije ismijana je u nekim državama zbog smrtnosnog napada Trampovih pristalica 6. januara na američki Kapitol.

Bajden planira da se pridruži članicama G7 na samitu u junu čiji domaćin je Velika Britanija. Njegov portparol je rekao da on neće pozvati Rusiju da se pridruži grupi, što je bio Trampov predlog.

Članice G7 - SAD, Britanija, Francuska, Njemačka, Italija, Kanada i Japan - kontrolišu gotovo polovinu svjetske ekonomije.

“Kremlj napada naše demokratije i koristi korupciju kao oružje u pokušaju da podrije naše sisteme upravljanja. Putin želi da oslabi evropski projekat i naš NATO savez. Želi da podrije naše transatlantsko jedinstvo i našu odlučnost”, rekao je Bajden.

On je najavio da će stopirati Trampovu naredbu o povlačenju nekoliko hiljada američkih trupa iz Njemačke i ukinuti ograničenja ukupnog broja vojnika koji su tamo stacionirani.

“Partnerstvo između Evrope i SAD po mom mišljenju jeste, i mora ostati, temelj svega što se nadamo da ćemo postići u 21. vijeku, baš kao što smo postigli u 20. vijeku,” rekao je Bajden putem video veze iz Bijele kuće.

On je objavio nepokolebljivu posvećenost doktrini NATO o kolektivnoj odbrani, ali je njegova glavna poruka, koja je primljena sa entuzijazmom, bila obećanje da će tijesno sarađivati sa evropskim saveznicima.

“Dozvolite mi da otklonim bilo kakvu sumnju. SAD će tijesno sarađivati sa partnerima iz Evropske unije u prijestonicama širom kontinenta, od Rima do Rige, da odgovorimo na niz izazova sa kojima smo suočeni.”

Pitanje koje bi moglo da izazove napetost u transatlantskom savezu je gasovod Sjeverni tok koji Rusija gradi do Njemačke. Vašington se snažno protivi tom projektu.

Prema ocjeni “Fajnenšl tajmsa”, i Kina bi mogla biti kamen spoticanja. SAD žele da udruže snage sa evropskim saveznicima da se suprotstave Kini. Međutim, neki saveznici, poput Merkelove, oklijevaju da zauzmu čvrst stav prema Pekingu.

Kancelarka je kazala da zapadni saveznici “moraju sastaviti zajednički program za Kinu”. Dodala je da je ta država i sistemski rival i partner, povodom pitanja poput klimatskih promjena.

“Kina je proteklih godina stekla značajan globalni uticaj i mi, kao transatlantski savez i kao svjetske demokratije, moramo tome parirati našim akcijama,” kazala je Merkelova, izdvojivši pitanje vakcina-diplomatije kao jednu od oblasti gdje bi G7 trebalo da bude aktivnija.

Međutim, ona je takođe priznala da se ni sa Bajdenom na čelu, SAD i Njemačka neće uvijek u potpunosti slagati.

“Naši interesi se neće uvijek poklapati, ne gajim iluzije u vezi sa tim. Moraćemo otvoreno razgovarati o našim razlikama,” poručila je Merkelova.

Tom Rajt, ekspert za odnose između SAD i Evrope na Institutu Brukings, kaže da su zvaničnici Bajdenove administracije podijeljeni povodom toga kolike promjene može donijeti saradnja SAD sa Evropom. On kaže da neki privatno sumnjaju da se puno toga može postići.

“Bajden je naklonjeniji Evropi od bilo kojeg drugog predsjednika SAD u posljednjih 30 godina, ali je njegova administracija za sada usredsređenija na ulaganje diplomatskih resursa u oblikovanje Indo-Pacifika i Bliskog istoka”, kazao je za FT.

Rajt je rekao da su SAD nekad bile snažno usredređena na odbranu Evrope, ali da se to promijenilo.

“Mislim da je vrijeme da Evropa preuzme puno više tereta sopstvene zaštite.” Predsjednik Francuske Emanuel Makron je takođe ocijenio da evropske države moraju povećati vojnu potrošnju kako bi “rebalansirale transatlantski odnos i pružile dokaze da smo pouzdani i odgovorni partneri”. “To nas čini puno vjerodostojnijim članicama NATO,” rekao je Makron.

I britanski premijer Boris Džonson, za kojeg je Bajden svojevremeno rekao da je Trampov “klon”, na Minhenskoj konferenciji se predstavio kao veliki pobornik saveza između SAD i Evrope, koji je bivši američki predsjednik često nipodaštavao.

Nastojeći da ublaži strepnje izazvane breksitom, Džonson je poručio da je “naša posvećenost evropskoj bezbjednosti bezuslovna i nepokolebljiva” i naglasio da će nakon nedavnog povećanja potrošnje za odbranu, Ujedinjeno Kraljevstvo dospjeti na drugo mjesto po doprinosu NATO-u, iza SAD.

Minhenskoj konferenciji su prisustvovali i predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, predsjednik Evropskog savjeta Šarl Mišel, generalni sekretar UN Antonio Gutereš, generalni sekretar NATO Jens Stoltenberg, šef SZO Tedros Adanom Gebrejesus, Džon Keri, Bil Gejts.

Nagrada za Angelu Merkel

Predsjedavajući Minhenske konferencije Volfgang Išinger najavio je obraćanje Merkelove objavom da je dobila nagradu “Evald fon Klajst”, nazavanu po osnivaču godišnjeg bezbjednosnog događaja, njemačkom izdavaču koji je učestvovao u propaloj zavjeri za ubistvo Hitlera.

“Ova nagrada je priznanje za Vaš izuzetni doprinos miru i upravljanju međunarodnom krizom”, rekao je Išinger.

Merkelova je, kako je prenio portal “Politiko”, djelovala iscrpljeno, i pandemijom i time što je u protekle četiri godine “nosila zapadnu demokratiju na svojim plećima”.

Makron: Ne dozvolimo da Afrika kupuje vakcine od Kine i Rusije

I Makron je, poput Merkelove, naglasio hitnu potrebu da se pomogne zemljama u razvoju, posebno u Africi. On je istakao da je od vitalnog značaja za Evropljane i Amerikance, ne samo da objave novčane donacije, nego da isporuče 13 miliona doza koje su potrebne za vakcinaciju afričkih zdravstvenih radnika. Dodao je da je to samo “0,43 odsto doza koje smo naručili”.

“Ako smo u stanju da to uradimo, Zapad će biti prisutan i poštovan u Africi. U suprotnom će, dodao je, afrički lideri morati da kupe vakcine od Kine i Rusije, “a moć Zapada, Evropljana, Amerikanaca, biće koncept, ali ne i realnost.”

Preporučujemo za Vas