Jevrejska naseljenička ispostava Or Meir je mala. Nekoliko montažnih bijelih skloništa nalazi se na kraju kratke zemljane staze na brdu koje se uzdiže iznad Puta 60, glavne saobraćajnice koja presijeca Zapadnu obalu, koja je pod izraelskom okupacijom.
Vremenom su se slična skromna naselja pretvarala u razuđene izraelske stambene komplekse, dio plana za koji članovi izraelskog kabineta priznaju da su ga sprovodili kako bi spriječili nastanak palestinske države.
Taj proces može biti nasilan. Jedna beduinska porodica ispričala je za Rojters da su ih napadači koji su se prošle godine spustili iz Or Meira, bacajući Molotovljeve koktele, protjerali sa obližnje zemlje u palestinskom vlasništvu. Strahuju da se nikada neće moći vratiti.
Poruke objavljene na kanalu Or Meira na društvenoj mreži Telegram slave protjerivanje beduinskih pastira i pokazuju odlučnost novih doseljenika da obezbijede trajnu kontrolu nad onim što nazivaju "strateškom" teritorijom.
Ova godina bila je jedna od najnasilnijih otkad postoje podaci kada je riječ o napadima izraelskih civila na Palestince na Zapadnoj obali, prema podacima Ujedinjenih nacija, koji pokazuju više od 750 povrijeđenih i brzo širenje ispostava širom teritorije za koju se Palestinci nadaju da će biti srce buduće države.
Izraelska nevladina organizacija "Mir sada" zabilježila je 80 ispostava izgrađenih 2025, najviše otkad je organizacija počela da vodi evidenciju 1991. godine. Izraelska vlada je 21. decembra odobrila još 19 naselja, uključujući i nekadašnje ispostave. Ministar finansija Bezalel Smotrič rekao je da je cilj da se blokira palestinska državnost.
Decenijama su grupe doseljenika gradile ispostave na zemlji na Zapadnoj obali bez zvaničnog odobrenja izraelske države. Izraelske vlasti na Zapadnoj obali ponekad ruše takve kampove, ali se oni često ponovo pojavljuju, a u mnogim slučajevima na kraju budu prihvaćeni u Izraelu kao formalna naselja. Smotrič je podsticao napore da se legalizuje još ispostava.
Većina svijeta smatra da su sve izraelske aktivnosti izgradnje naselja na Zapadnoj obali nezakonite prema međunarodnom pravu koje se odnosi na vojnu okupaciju. Izrael osporava takvo tumačenje.
"Otkako smo uspostavili svoje prisustvo na toj zemlji, protjerali smo devet ilegalnih beduinskih ispostava i vratili 6.000 dunuma u jevrejske ruke", navodi se u objavi iz septembra na nalogu koji predstavlja doseljenike iz Or Meira, koristeći mjeru dunum, koja iznosi oko 1.000 kvadratnih metara.
Odgovarajući na pitanja Rojtersa o pojačanom nasilju doseljenika na Zapadnoj obali, jedan izraelski zvaničnik okrivio je "marginalnu manjinu" i rekao da palestinski napadi na Izraelce nisu dovoljno zastupljeni u medijskom izvještavanju.
Poruke na javnom Telegram kanalu Or Meira ukazuju na dobro organizovan plan preuzimanja zemlje, zaključak koji potkrepljuje i Rojtersov uvid u desetak drugih Telegram i WhatsApp grupa koje predstavljaju slične grupacije, tri intervjua sa doseljenicima i pronaseljeničkim grupama, kao i izvještavanje s terena u okolini Or Meira i jednog novog naselja.
"Dokazi pokazuju da je ovo sistematski obrazac nasilja", rekla je Milena Ansari, istraživačica organizacije Hjuman rajts voč sa sjedištem u Jerusalimu.
Beduinska porodica Musabah ispričala je da su u junu tokom noći napadnuti iz pravca Or Meira. Ugljenisani ostaci njihove kuće i štale bili su i dalje vidljivi ekipi Rojtersa u decembru.
"Živjeli smo ovdje, u Božjoj sigurnosti", rekao je beduinski pastir Šahada Musabah (39), koji se sada sklonio u obližnje palestinsko selo Deir Dibvan. "Počeli su da pale i uništili su sve. Nisu nam ostavili baš ništa."
Odgovarajući na pitanja Rojtersa o incidentu, izraelska vojska je saopštila da je te noći na koju se slučaj odnosi nekoliko desetina izraelskih civila zapalilo imovinu u Deir Dibvanu. Navela je da su svi osumnjičeni napustili mjesto događaja do trenutka kada su bezbjednosne snage stigle. Zvaničnik opštinskog savjeta u Deir Dibvanu rekao je da je u napadu učestvovalo do 60 doseljenika, koji su bacali kamenje i palili kuću porodice Musabah i drugu imovinu, kao i automobile. Nekoliko mještana povrijeđeno je od kamenja.
U telefonskom razgovoru, doseljenik iz Or Meira Elkanah Nahmani rekao je reporterima Rojtersa da ne nastavljaju uz stazu ka ispostavi sa Puta 60 i da više ne stupaju u kontakt.
Nahmani je odgovorio na Rojtersov zahtjev za komentar, ali nije odgovorio na pitanja koja su bila predmet upita. Na Telegram kanalu doseljenici iz Or Meira optužili su Palestince da su im u novembru 2024. otrovali ovce, optužbu koju porodica Musabah negira.
Izraelska monitoring grupa Ješ Din saopštila je da je od stotina slučajeva nasilja doseljenika koje je dokumentovala od 7. oktobra 2023, samo u dva odsto slučajeva podignuta optužnica.
Prema podacima Ujedinjenih nacija, više od hiljadu Palestinaca ubijeno je na Zapadnoj obali između 7. oktobra 2023. i 17. oktobra 2025, uglavnom u operacijama bezbjednosnih snaga, a dio njih i u nasilju doseljenika. U istom periodu, u palestinskim napadima ubijeno je 57 Izraelaca.
Pretvaranje ispostava u naselja
Grupa iz Or Meira otvoreno je govorila o svojim ciljevima.
U novembru 2024. na nalogu Or Meira objavljeno je da im je cilj da nasele "strateški greben u blizini naselja Ofra", nastojeći da stvori "kontinuirano jevrejsko naseljeničko prisustvo".
Dror Etkes, izraelski mirovni aktivista, rekao je da i druge ispostave služe istoj svrsi - da rascjepkaju Zapadnu obalu i "ograniče mogućnost Palestinaca da budu na tim mjestima".
Uprkos potezima vlade da prizna desetine ranije neregularnih ispostava, izraelska vojska je u saopštenju Rojtersu navela da je Or Meir "nelegalan i da su ga bezbjednosne snage više puta evakuisale". Nije iznijela detalje o tome zašto ispostavu smatra nelegalnom niti zašto je "evakuisana", što je termin koji vojska koristi za zatvaranje ili rušenje ispostava na Zapadnoj obali.
Poslije posljednje evakuacije u martu, Or Meir se ponovo pojavio uz pomoć više od 100.000 šekela (30.000 dolara) prikupljenih donacijama, navodi se na veb-sajtu naselja.
Među bivšim ispostavama koje je Izrael tokom godina formalizovao kao naselja nalaze se i one koje je vojska ranije evakuisala. Ofra, takođe na Putu 60, odmah sjeverno od Or Meira, počela je kao ispostava, a danas je veliko stambeno naselje.
"Zašto nastavljamo?", stoji na Telegram nalogu Or Meira u martu, nakon evakuacije. Zatim je uslijedio odgovor na pitanje: "Svi proboji u naseljavanju ostvareni su na ovaj način. U početku je država odbijala da uvaži bilo kakvu aktivnost na terenu i žestoko se borila protiv nje, ali je zbog upornosti građana na kraju morala da je prihvati."
Smotrič je u decembru rekao da je od kada je krajem 2022. postao ministar odobreno 51.370 stambenih jedinica za naselja na Zapadnoj obali, što je dio onoga što Ujedinjene nacije opisuju kao najbrže širenje naselja otkako je njihovo praćenje počelo 2017.
Na Telegram nalogu Or Meira je 30. septembra objavljena mapa koja prikazuje lokaciju ispostave. Na mapi je plavom linijom označena velika oblast koja se proteže do ruba Deir Dibvana. Grupa je saopštila da je označeno područje pod kontrolom njihove ispostave.
Najmanje četiri napada na Palestince prijavljena su unutar te plave granice, prema navodima opštinskog savjeta Deir Dibvana, koji je naveo da Palestinci više ne mogu da pristupe toj oblasti.
Mapa takođe prikazuje osam crnih oznaka, uglavnom unutar plave granice, koje su navedene kao "napuštena arapska ispostava", što ukazuje na mjesta sa kojih su Beduini navodno bili protjerani.
Put 505 do Doline Jordana
Put 60 okružen je naseljima. Presijeca ga Put 505, koji se pruža u pravcu zapad-istok ka Dolini Jordana i takođe je oivičen naseljima, uključujući Evjatar u blizini palestinskog grada Beite.
Evjatar je počeo kao ispostava sa šatorima 2019. godine. Evakuisan je 2021, ali je 2024. dobio priznanje izraelske vlade. Malkiel Barhai, gradonačelnik Evjatara, zasluge za to pripisao je Smotriču.
Govoreći u Evjataru, s pištoljem zataknutim u pantalone za koji je rekao da ga nosi radi zaštite, Barhai je kazao da je naselje ključno kako bi Put 505 ostao otvoren "jer oko nas imamo arapska sela, neprijateljska arapska sela".
Jedan član opštinskih vlasti u Beiti rekao je za Rojters da su doseljenici iz okolnih ispostava ili naselja, uključujući Evjatar, ubili 14 ljudi u području oko Beite između 2021. i 2024. godine.
Rojters je 8. novembra svjedočio napadu doseljenika koji su nosili štapove i palice i bacali velike kamenice dok su Palestinci brali masline u blizini Beite. Među povrijeđenima bila su i dva zaposlena Rojtersa - novinar i savjetnik za bezbjednost.
Barhai je negirao da su doseljenici stajali iza napada i za nasilje okrivio Palestince.
Samer Junis Ali Bani Šamsah, poljoprivrednik koji živi blizu Evjatara i kome je noga slomljena u napadu doseljenika, rekao je da neće napustiti zemlju, bez obzira na cijenu.
"Ovo je moje mjesto, moj dom. Kuda bih išao?", rekao je. Na sljedećem brdu nalazila se još jedna ispostava, iznad brežuljka prekrivenog maslinjacima.
Prevod: N. B.
Bonus video:
