Venecuela, jedna od najsmrtonosnijih zemalja na svijetu, vrvi od naoružanih muškaraca.
Šarolika mreža kriminalnih bandi, naoružanih paravojnih formacija i “odmetnutih” vojnika predstavlja veliku prijetnju želji predsjednika Donalda Trampa da “upravlja” tom zemljom - kao i svakoj američkoj kompaniji koja razmatra ulaganja.
Mada je vršiteljka dužnosti predsjednika Delsi Rodriges pokazala određenu spremnost da sarađuje sa Sjedinjenim Državama, nijedan od tih nasilnih aktera ne odgovara direktno njoj.
“Sve ove naoružane grupe imaju moć da sabotiraju bilo kakvu tranziciju, i to izazivanjem nestabilnosti”, rekao je Andrej Serbin Pont, vojni analitičar i direktor organizacije “Cries” sa sjedištem u Buenos Ajresu. “Paradržavne naoružane grupe prisutne su širom čitave teritorije Venecuele.”
Da bi imala ikakvu šansu da ih drži pod kontrolom, Rodriges mora da zadrži podršku dvojice vodećih režimskih tvrdolinijaša, poznatih po antiameričkim stavovima: ministra unutrašnjih poslova Diosdada Kabelja i ministra odbrane Vladimira Padrina.
“Delsi mora pažljivo da balansira”, rekao je Fil Ganson, analitičar organizacije Crisis Group u Karakasu. Ona i njena frakcija “nijesu u poziciji da postignu bilo kakav dogovor s Trampom, osim ako ne dobiju odobrenje ljudi s oružjem, a to su u suštini Padrino i Kabeljo”.
Otkako je Vašington u subotu zarobio predsjednika Nikolasa Madura, milicije bliske vlastima, poznate kao “colectivos”, raspoređene su kako bi ugušile otpor.
Krećući se u grupama od najmanje tri motocikla, često obučeni u crno, maskirani i sa automatskim puškama, postavili su punktove širom Karakasa, gdje provjeravaju telefone građana u potrazi za dokazima “podmetanja” i subverzije. Ti muškarci, regrutovani iz siromašnih kvartova, sebe vide kao čuvare svetog plamena socijalizma.
Osnovani su da djeluju kao lokalna spona između venecuelanskog naroda i revolucionarne socijalističke vlasti pokojnog predsjednika Uga Čavesa, ali su se u međuvremenu pretvorili u režimske vojnike.
“Mi smo ti koje pozivaju da radikalno, bez oklijevanja, branimo ovaj revolucionarni proces - mi, kolektivosi, osnovno smo sredstvo za nastavak ove borbe”, rekao je Luis Kortes, komandant grupe “Catedral Combativa” u centru Karakasa. “Mi se uvijek borimo i uvijek ćemo se boriti, na ulicama.”
Te grupe kontroliše moćni ministar unutrašnjih poslova Kabeljo, žestoki antiimperijalista za kojim tragaju američke vlasti zbog korupcije, pranja novca i trgovine drogom - što on negira. Kabeljo, koji je ujedno nadležan i za policiju, dugo se smatra rivalom Rodrigesove.
Međutim, izvan velikih gradova vlast je odustala od kontrole nad čitavim djelovima zemlje. Kolumbijski gerilci djeluju duž čitave granice od 2.219 kilometara sa zapadnim susjedom Venecuele i upravljaju ilegalnim rudnicima zlata u južnim oblastima, u blizini ogromnog naftnog pojasa Orinoko.
“Ako bi SAD pokušale da se probiju u južne oblasti Venecuele, suočile bi se sa žestokim otporom organizacija koje znaju kako da se utope u lokalne zajednice, koristeći ih kao živi štit”, rekao je Bram Ebus, osnivač projekta Amazon Underworld, koji istražuje kriminal u Amazoniji. “To bi takođe predstavljalo ogroman rizik za strane investitore, uključujući one u naftnom i rudarskom sektoru.”
U prvim redovima je Nacionalna oslobodilačka armija (ELN), grupa od između 4.000 i 6.000 boraca, marksističkih korijena, koja se protiv kolumbijske države bori još od 1960-ih i nalazi se na američkoj listi terorističkih organizacija.
“ELN je prekaljena, obučena, sposobna i sofisticirana gerilska organizacija, a ne neki kriminalni poduhvat u povoju”, rekla je Elizabet Dikson, zamjenica direktora organizacije Crisis Group za Latinsku Ameriku. “U Venecueli je to organizacija koja je, suštinski, djelovala kao paravojna sila, usklađena s interesima Madurove vlasti - sve do sada.”
Grupa je vješta u upotrebi eksploziva i dronova, a dugo se oslanjala na trgovinu drogom, reketaške ucjene i ilegalno rudarstvo kako bi finansirala svoje političke ambicije, koje su danas već potrošene.
Lokalno stanovništvo u venecuelanskom rudarskom pojasu redovno je izloženo brutalnom prijekom sudu, silovanjima, i drugim kršenjima ljudskih prava. Ulazak i izlazak iz područja pod kontrolom gerilaca strogo se nadzire, a u rudnicima se u velikoj mjeri koriste prisilni i dječji rad.
Mada gerilci u Venecueli nijesu često napadali naftnu industriju, redovno kradu kolumbijsku naftu, dižu u vazduh naftovode i iznuđuju novac od proizvođača.
Nekoliko sati nakon Madurovog zarobljavanja, Centralna komanda ELN-a saopštila je da će se “suprotstaviti imperijalnim planovima protiv Venecuele i naroda juga”.
Karlos Arturo Velandija, bivši komandant ELN-a koji je postao analitičar sukoba, rekao je: “Ako dođe do pukotina unutar venecuelanskog bloka moći, ELN će stati uz radikalno krilo čavizma, s jasnim antiimperijalističkim stavom.”
Ipak, kolumbijski obavještajni zvaničnici navode da su neki lideri te grupe u Venecueli počeli da planiraju povratak u Kolumbiju, podstaknuti gomilanjem američkih pomorskih snaga.
Prisutan je i gerilski pokret Segunda Marquetalia, otcijepljena frakcija danas ugašenih Revolucionarnih oružanih snaga Kolumbije (FARC), koje su se demobilisale nakon mirovnog sporazuma s kolumbijskom državom iz 2016. godine. Kolumbijski obavještajni zvaničnici navode da je njeno prisustvo u Venecueli značajno oslabljeno posljednjih mjeseci, tokom sukoba s ELN-om.
Obje gerilske grupe sarađuju i sa lokalnim kriminalnim sindikatima, poznatim kao “sistemas”, koji imaju veze s lokalnim i nacionalnim političarima.
Ozloglašeni kartel Tren de Aragua, koji su SAD proglasile stranom terorističkom organizacijom, proširio se izvan Venecuele i ima ćelije u Kolumbiji, Čileu i Sjedinjenim Državama. Njegov uticaj unutar Venecuele smanjio se nakon širenja u inostranstvu, gdje su neki od ključnih lidera uhapšeni, ali je i dalje uključen u iznude, trgovinu drogom, otmice i krijumčarenje.
Sa gerilcima i kriminalnim mrežama isprepletene su i oružane snage.
Tokom protekle dvije decenije, za vrijeme vojnih manevara često su odjekivali povici “Gringo, respeta!” (“Gringosi, poštujte nas!”), dok su često korumpirani vojni oficiri baratali ruskim i kineskim naoružanjem.
Međutim, prema analitičarima, opoziciji i američkim organima za sprovođenje zakona, vojska je polarizovana, slabo obučena i duboko upletena u kriminal - zbog čega je malo vjerovatno da bi bila efikasan ili voljan partner Sjedinjenim Državama u suzbijanju šverca droge ili obezbjeđivanju zemlje.
Vojska je počela da profitira od trgovine drogom početkom 2000-ih, zbog čega je dobila nadimak “Kartel sunca” (Cartel de los Soles), po malim žutim suncima koja visoki oficiri nose kao oznaku čina.
Sada, kako navode stručnjaci, ona omogućava da se kokain transportuje kroz zemlju iz Kolumbije, krijumčari benzin i nadzire dio proizvodnje kokaina unutar Venecuele. Generali već dugo zauzimaju i visoke pozicije u državnoj naftnoj kompaniji “Petróleos de Venezuela”.
Venecuelanska vlada negira da je vojska uključena u kriminalne aktivnosti.
Nakon što je Maduro 2022. pokrenuo obračun s ilegalnim rudarstvom, pojedine vojne jedinice ušle su na teren kako bi za sebe preuzele “kontrolu nad rudnicima”, rekla je Kristina Folmer Bureli, osnivačica organizacije SOS Orinoco, koja prati lokalno uništavanje životne sredine. Druge su, prema izvještaju Međunarodne krizne grupe, naplaćivale takse za iznudu ili dozvoljavale lokalnim gerilskim saveznicima da nastave s eksploatacijom.
Ipak, vojska ostaje ključna za političku stabilnost.
Većina jedinica odgovara ministru odbrane Padrinu, još jednom socijalističkom ideologu i lojalisti revolucije. Međutim, pojedine jedinice su naklonjene Kabelju.
Padrino je, kako kaže Hoze Garsija, venecuelanski vojni analitičar, “u očima nekih potencijalni izdajnik koji nikada nije bio borbeni vojnik kao Diosdado, i nije ubica kao on”.
Dio nedavne američke strategije bio je da se izazove raskol unutar vojske koji bi mogao srušiti Madura. To je moglo dovesti do “situacije građanskog rata”, rekao je Ganson, ali “sada se šanse da aktuelna situacija krene po zlu oslanjaju na mogućnost raskola između civilnih vlasti i vojske”.
Mada “zasad nema pukotina”, upozorio je jedan visoki oficir, u pojedinim djelovima postoji “nezadovoljstvo”.
Priredila: N. B.
Bonus video:
