Rifat al Asad, brat pokojnog sirijskog predsjednika Hafeza al Asada, kojeg su kritičari nazivali "kasapinom iz Hame" zbog gušenja islamističkog ustanka u tom gradu 1982. godine, preminuo je u utorak, nakon neuspjelog pokušaja da se domogne vlasti i godina provedenih u egzilu.
Imao je 88 godina. Preminuo je u Ujedinjenim Arapskim Emiratima, rekla su dva izvora agencije Rojters upoznata s okolnostima njegove smrti.
Bivši oficir, koji je pomogao Hafezu al Asadu da u vojnom udaru 1970. godine preuzme vlast i uspostavi čvrstu, autoritarnu vladavinu, Rifat je tokom dugih godina egzila, uglavnom provedenih u Francuskoj, nastavio da gaji predsjedničke ambicije. U Siriju se vratio 2021. godine, ali je ponovo pobjegao 2024, nakon svrgavanja njegovog bratanca, predsjednika Bašara al Asada .
Kada je Hafez al Asad umro 2000. godine, Rifat se usprotivio prenosu vlasti na Bašara i proglasio se legitimnim nasljednikom, u izazovu rukovodstvu koji se na kraju pokazao kao bez stvarne snage, prenosi Rojters.
Ponovo se oglašavao iz inostranstva 2011. godine, kada je Siriju zahvatio ustanak, pozivajući bratanca da brzo odstupi kako bi spriječio građanski rat. Istovremeno je ublažavao odgovornost Bašara, pripisujući pobunu "nagomilavanju grešaka".
Više od decenije kasnije, Bašar, koji je tada još bio na vlasti, dozvolio je stricu povratak u zemlju, pomažući mu da izbjegne zatvor u Francuskoj, gdje je osuđen zbog sticanja nekretnina vrijednih više miliona eura novcem preusmjerenim iz sirijske države.
Nakon pada Bašara, Rifat je pokušao da pobjegne preko ruske vazdušne baze, ali mu je ulazak odbijen. Na kraju je prešao u Liban, prebačen preko rijeke na leđima bliskog saradnika, naveo je jedan od izvora s neposrednim saznanjima o tom događaju.
Napad na Hamu
Rifat al Asad, mlađi brat Hafeza, rođen je u selu Kardaha, u planinskom području blizu obale Mediterana, koje predstavlja uporište alavitske manjine kojoj porodica pripada.
Nakon puča 1970. godine, Rifat je postao jedna od najmoćnijih figura u Asadovom režimu. Komandovao je elitnim jedinicama koje su 1982. godine ugušile ustanak Muslimanske braće u Hami - jednu od najvećih prijetnji Hafezovoj vlasti tokom njegove tridesetogodišnje vladavine.
Razorni tronedjeljni napad u kojem je ubijeno više od 10.000 ljudi često se opisuje kao model po kojem će se Bašar tri decenije kasnije odnositi prema pobuni protiv svoje vlasti.
Nezavisna Sirijska mreža za ljudska prava (SNHR) saopštila je 2022. godine, pozivajući se na procjene upućenih izvora, da je u Hami ubijeno između 30.000 i 40.000 civila.
U martu 2024. godine, kancelarija glavnog tužioca Švajcarske saopštila je da će Rifat al Asad biti izveden pred sud zbog ratnih zločina i zločina protiv čovječnosti počinjenih u Hami.
Prema optužnici švajcarskog tužilaštva, u napadu je stradalo između 3.000 i 60.000 ljudi, većinom civila. Rifatovi advokati su u odgovoru naveli da je on "uvijek negirao bilo kakvu umiješanost" u te zločine.
Sukob sa Hafezom
Uloga u gušenju ustanka u Hami dodatno je učvrstila Rifaatov položaj u režimu.
U knjizi "Asad: Borba za Bliski istok" novinar Patrik Sil naveo je da je pobjeda nad Muslimanskom braćom bila jedan od razloga zbog kojih su se visoki zvaničnici režima okrenuli Rifatu kada se Hafez teško razbolio 1983. godine i pojavila se bojazan da se neće oporaviti.
Naredne godine imenovan je za potpredsjednika.
Dok je Hafez još bio bolestan, Rifat je počeo da pritiska za promjene u vlasti, a u Damasku su se pojavili posteri s njegovim likom u uniformi. Kada se Hafez oporavio, bio je, kako je pisao Sil, "izuzetno nezadovoljan", piše Rojters.
Njihovo rivalstvo kulminiralo je 1984. godine, kada je Rifat naredio svojim snagama da zauzmu ključne tačke u Damasku, prijeteći otvorenim sukobom. Hafez je, međutim, uspio da spriječi eskalaciju.
Rifat je nakon propalog pokušaja preuzimanja vlasti napustio Siriju.
Izbjegavanje zatvora
U Evropi se etablirao kao bogati biznismen - prvo u Ženevi, a potom u Francuskoj i Španiji.
U kasnijim godinama često je viđan u pratnji tjelohranitelja u luksuznoj marini u Marbelji, gdje je posjedovao i nekretninu na obali.
Međutim, njegovo bogatstvo postalo je predmet istraga o korupciji.
Francuski sud ga je 2020. godine proglasio krivim za sticanje nekretnina u vrijednosti od više miliona eura korišćenjem sredstava preusmjerenih iz sirijske države i osudio na četiri godine zatvora.
Naloženo je oduzimanje sve njegove imovine u Francuskoj, tada procijenjene na 100 miliona eura, kao i nekretnine u Londonu vrijedne 29 miliona eura.
Rifat je uporno negirao optužbe.
Povratak u Siriju 2021. godine nije bio njegov prvi dolazak nakon propalog puča: 1992. godine prisustvovao je sahrani majke.
Provladin list je tada naveo da se vratio "kako bi izbjegao zatvorsku kaznu u Francuskoj" i da neće imati nikakvu političku ili društvenu ulogu.
Fotografija objavljena na društvenim mrežama u aprilu 2023. prikazala ga je u grupi ljudi, među kojima je bio i nasmijani Bašar al Asad.
Bonus video:
