Politički točkovi na Bliskom istoku ne prestaju da se vrte. Tako se prošle sedmice saudijski ministar spoljnih poslova, princ Fajsal bin Farhan, sastao sa svojim egipatskim kolegom Badrom Abdelatijem na marginama Svjetskog ekonomskog foruma u Davosu. Razgovarali su o „čitavom nizu pitanja od obostranog interesa“, saopšteno je iz saudijskog Ministarstva spoljnih poslova.
Vrlo je vjerovatno da tu nije bilo samo riječi o pozivu američkog predsjednika Donalda Trampa u njegov Odbor za mir – koji su obojica već prihvatili – već i o detaljima novog odbrambenog pakta njihovih zemalja.
Osim toga, navodno će somalijski predsjednik Hasan Šeik Mohamud uskoro da otputuje u Saudijsku Arabiju kako bi potpisao odbrambeni sporazum s Rijadom.
Ako Somalija bude uključena u sporazum između Rijada i Kaira, trilateralni pakt pojačao bi saudijski i egipatski uticaj na afričkoj strani ključne plovne rute, moreuza Bab el-Mandeb, koji povezuje Crveno more s Adenskim zalivom i Indijskim okeanom.
„Islamski NATO“?
Medijska kuća Blumberg takođe je izvijestila da je Turska sve više zainteresovana za pridruživanje postojećem „Sporazumu o strateškoj međusobnoj odbrani“ između Saudijske Arabije i Pakistana od prošlog septembra.
Nakon potpisivanja, taj trilateralni sporazum, koji neki nazivaju i „Islamski NATO“, kombinovao bi pakistansku nuklearnu energiju sa saudijskim novcem i turskom vojnom silom.
„To ne bi bio simboličan blok“, ocijenio je u januaru u članku za medijsku kuću The Times of Israel Sergio Resteli, italijanski politički savjetnik, autor i geopolitički stručnjak. „Ujedinio bi… nuklearne sposobnosti, kontrolu nad strateškim plovnim putevima, snage za intervencije i ideološki uticaj“, napisao je Resteli, ističući da bi „ti kapaciteti zajedno stvorili transregionalnu bezbjednosnu osovinu koja bi se protezala od istočnog Mediterana, preko Crvenog mora, do Indijskog okeana. Takav geografski kontinuitet je bez presedana među silama s muslimanskom većinom i neizbježno bi doveo u pitanje trenutnu ravnotežu koju održavaju američki savezi i neformalno regionalno odvraćanje“, smatra italijanski stručnjak.
No za Samija Hamdija, generalnog direktora londonske kompanije za upravljanje rizicima i obavještajnim podacima The International Interest, osnovna dinamika najnovijeg saudijskog nastojanja za sklapanje odbrambenih sporazuma više ima veze s povlačenjem američkog bezbjednosnog kišobrana.
„U regionu se širi mišljenje da se na SAD više ne može računati u odbrani bezbjednosti“, prenosi Hamdi za DW. Podsjeća i na 2019. godinu, kada SAD nisu odgovorile nakon napada Hutija na saudijska naftna postrojenja, ili na septembar 2025, kada je Izrael, najbliži američki saveznik u regionu, napao političko rukovodstvo Hamasa u glavnom gradu Katara, Dohi.
Geopolitički raskoli
Napetosti između Saudijske Arabije i Ujedinjenih Arapskih Emirata (UAE) rastu zbog njihove podrške suprotstavljenim frakcijama u Sudanu i Jemenu.
U decembru je Saudijska Arabija pokrenula vazdušne napade u jemenskoj pokrajini Hadramut na vojni kamp „Južnog prelaznog vijeća“, koje podržavaju Emirati.
Ranije ovog mjeseca Rijad je navodno ponudio pakistansko-sudanski ugovor o naoružanju sudanskoj vojsci u ratu protiv paravojnih formacija pod imenom Rapid Support Forces. Njih navodno opremaju Emirati, što je Abu Dabi demantovao.
U međuvremenu, težnja za novim sporazumima nije ograničena samo na Saudijsku Arabiju. Nedavno su i Ujedinjeni Arapski Emirati potpisali sveobuhvatan sporazum s pakistanskim protivnikom, Indijom. To Indiju za Abu Dabi pretvara ne samo u najvećeg kupca tečnog prirodnog gasa, već i u njegovog najbližeg partnera za nuklearnu saradnju.
„Mislim da sporazum između Emirata i Indije nije samo o vojnoj tehnologiji, već je i svojevrsna politička izjava“, ocjenjuje Hamdi.
„S obzirom na sukob između Rijada i Abu Dabija, Emirati pokušavaju da pokažu snagu protiv Saudijske Arabije, u smislu da oni i dalje uživaju međunarodni ugled, iako je Saudijska Arabija možda geografski veća sila“, dodaje Hamdi.
„Nema stvarnog razdora“
Uprkos tim različitim usmjerenjima i sukobljenim interesima, Cincija Bjanko, ekspertkinja za zalivske države pri trustu mozgova Evropski savjet za spoljne odnose, kaže da je u ovoj fazi teško zamisliti ozbiljne linije razdora između Rijada i Abu Dabija.
„I Ujedinjeni Arapski Emirati i Saudijska Arabija nalaze se u Trampovom Odboru za mir“, podsjetila je. Turska, potencijalni novi bezbjednosni partner Saudijske Arabije, takođe ostaje blisko povezana s Emiratima.
Iako su Ujedinjeni Arapski Emirati bliski saveznik Vašingtona i domaćin nekoliko američkih vojnih baza, veze između SAD-a i Saudijske Arabije dodatno su ojačane s nekoliko važnih sporazuma najavljenih tokom međusobnih državnih posjeta Trampa i faktičkog lidera Saudijske Arabije, princa prestolonasljednika Mohameda bin Salmana.
S obzirom na sve to, potencijalni uticaj novih odbrambenih sporazuma biće donekle ograničen.
„Ideja islamskog NATO-a pomalo je pretjerana“, kaže Hamdi. Prema njegovom mišljenju, i dalje je istina da pojedinačne sile imaju mnogo ideoloških razlika i različitih interesa. „Ali sporazumi zapravo imaju više veze s transferom tehnologije i pokušajem postizanja neke vrste autonomije“, kaže on.
Bonus video:
