Iranci su se ove sedmice ponovo vratili na ulice kako bi oplakali one koje su ubile snage bezbjednosti tokom prošlomjesečnih demonstracija protiv vlasti, što je izazvalo nove represivne mjere podsjetivši na Islamsku revoluciju iz 1979. godine, koja je s vlasti svrgnula šaha kojeg su podržavale Sjedinjene Države.
Revolucionari koji su se borili protiv šaha pretvarali su šiitske vjerske povorke, organizovane 40 dana nakon svake smrti, u nove proteste, što je podsticalo nove talase nasilja vlasti i stvaralo nove „mučenike“.
Protivnici današnjeg klerikalnog establišmenta, koji poslije pet decenija koriste iste taktike, još nijesu dostigli zamah iz tog vremena, ali su iranski vjerski vladari, suočeni s prijetnjama vojnim napadom od strane američkog predsjednika Donalda Trampa, pokazuju znake uznemirenosti.
Vlasti su u utorak rasporedile snage bezbjednosti oko pojedinih groblja i pozvale građane da prisustvuju državnim ceremonijama „čehlehom“ (četrdesetodnevni pomen), nakon što su se izvinile „svima pogođenima“ nasiljem za koje su okrivile osobe koje su opisale kao „teroriste“.
„Pokušali su da spriječe da se istorija ponovi organizujući ove ceremonije u džamijama širom zemlje, kako bi spriječili okupljanje ogorčenih porodica na grobljima, ali nijesu uspjeli“, rekao je za Rojters jedan aktivista za ljudska prava u Iranu, koji je odbio da bude imenovan iz straha od odmazde.
Na snimcima, koji kruže društvenim mrežama, vide se porodice širom Irana kako u utorak održavaju sopstvene komemoracije, 40 dana nakon što su snage bezbjednosti započele dvodnevnu ofanzivu širom zemlje, u kojoj su, prema navodima organizacija za ljudska prava, ubijene hiljade demonstranata.
Neke od komemoracija u utorak prerasle su u šire proteste, a na neke je odgovoreno smrtonosnom silom.
U kurdskom gradu Abdananu, u provinciji Ilam, svjedoci i aktivisti navode da su snage bezbjednosti otvorile vatru na stotine ožalošćenih okupljenih na groblju.
Snimci prikazuju ljude kako bježe dok odjekuje pucnjava, uz povike „smrt diktatoru“.
Novinari Rojtersa potvrdili su da su snimci nastali na tom groblju. Nijesu mogli da potvrde datum snimanja, ali nijesu pronašli nijednu verziju objavljenu prije utorka; očevici i aktivisti tvrde da je upravo tada pucano na okupljene na groblju.
Hengav, kurdska iranska organizacija za ljudska prava, saopštila je da su u Abdananu najmanje tri osobe povrijeđene, a devet uhapšeno. Slični sukobi prijavljeni su u Mašhadu i Hamedanu. Izvori Rojtersa iz Irana navode da je u tim gradovima pristup internetu bio ozbiljno ograničen.
Juče je bilo 40 dana od najsmrtonosnija dva dana protesta u januaru.
Januarski nemiri prerasli su iz umjerenih ekonomskih protesta u decembru, koje su pokrenuli trgovci na teheranskom Velikom bazaru, u najozbiljniju prijetnju iranskoj šiitskoj teokratiji u gotovo pet decenija, dok su demonstranti zahtijevali da se vladajući kler povuče.
Vlasti su prekinule pristup internetu, okrivljujući za nasilje „naoružane teroriste“ povezane s Izraelom i SAD, te su uhapsile novinare, advokate, aktiviste, borce za ljudska prava i studente, navode organizacije za ljudska prava.
„Koliko dugo mogu da ubijaju ljude da bi ostali na vlasti? Ljudi su bijesni, ljudi su frustrirani“, rekla je za Rojters Sara, 28-godišnja državna službenica iz centralnog grada Isfahana. „Islamska Republika mojoj zemlji nije donijela ništa osim rata, ekonomske bijede i smrti.“
Tramp je na Bliski istok rasporedio nosače aviona, borbene avione, razarače s navođenim raketama i druge kapacitete, zbog mogućeg napada ukoliko razgovori o ograničavanju iranskog nuklearnog programa i slabljenju njegovih inostranih saveznika ne daju rezultate.
Čak i bez američkog napada, nastavak izolacije usljed zapadnih sankcija vjerovatno bi dodatno podstakao javni bijes.
Pobuna protiv šaha 1979. u provincijskim gradovima i selima dodatno je ojačana kada su naftni radnici stupili u štrajk, čime je presječen veći dio iranskih prihoda, kao i kada su trgovci na bazarima finansijski podržali pobunjene klerike.
Ovog puta nema izvještaja ni o jednom ni o drugom, ali su ljudi usvojili neke od taktika manjeg obima - tokom noćnih demonstracija, prema svjedocima i objavama na društvenim mrežama, često sa krovova uzvikuju „Alah je velik“ i „Smrt diktatoru“.
Bonus video:
