Izrael ostaje na okupiranom prostoru

Tokom protekle dvije i po godine, Izrael je preuzeo kontrolu nad djelovima Gaze, Libana i Sirije, što predstavlja njegovo najveće proširenje vojno okupiranih teritorija u posljednjih nekoliko decenija.

Agencija Asošiejtid pres piše da je riječ o području većem od mnogih velikih gradova - od oko hiljadu kvadratnih kilometara. Izrael je saopštio da planira da tamo ostane na neodređeno vrijeme.

Zauzimanje teritorija je počelo nakon Hamasovog prekograničnog napada 2023. godine, koji je pokrenuo ratove na više frontova. Izraelska vojska je preuzela kontrolu nad velikim djelovima Gaze u okviru široke invazije, a kasnije je zauzela i djelove Libana i Sirije. Izrael ta područja naziva “tampon-zonama” i tvrdi da su potrebna kako bi se spriječili budući napadi militantnih grupa.

U Gazi i Libanu, izraelsko zauzimanje teritorija i upozorenja na evakuaciju raselili su više od tri miliona ljudi, dok je vojska rušila gradove i naselja, stvarajući velike, opustjele zone.

“Tampon-zone” - koje odgovaraju površini od oko pet odsto teritorije koju je Izrael imao ubrzo nakon osnivanja - nijesu nove granice, jer su za to potrebni sporazumi između dvije države, piše AP. Međutim, kako ističe, mnogi strahuju da bi te promjene mogle postati dugotrajne. Iran je povlačenje Izraela iz Libana postavio kao uslov za okončanje rata sa SAD.

Od osnivanja 1948. godine, Izrael nikada nije imao jasne granice i one su se mijenjale kroz ratove, aneksije, prekide vatre i mirovne sporazume.

Slijedi detaljniji pregled izraelskog širenja:

Liban

Izrael i Hezbolah su vodili više ratova otkako je ta libanska militantna grupa, koju podržava Iran, osnovana 1982. godine.

Izrael je od 1982. do 2000. držao pod okupacijom veliki dio južnog Libana, tvrdeći da je to neophodno radi zaštite zajednica na sjeveru Izraela. Nakon izraelskog povlačenja 2000. godine, Ujedinjene nacije su utvrdile liniju razgraničenja između dvije zemlje.

Jednogodišnji sukobi između Izraela i Hezbolaha okončani su prekidom vatre u oktobru 2024. godine. To primirje se raspalo u martu, nekoliko dana nakon početka američko-izraelskog rata protiv Irana. Poslije raketnih napada i napada dronovima koje je izveo Hezbolah, Izrael je pokrenuo kopnenu invaziju na Liban.

Kada su borbe obustavljene u aprilu, Izrael je saopštio da će vojska okupirati područje duboko do 10 kilometara. Izraelska vojska je juče objavila novu mapu proširene zone kontrole u južnom Libanu i poručila da ne isključuje napade i van nje.

Prema procjenama stručnjaka Karnegi centra za Bliski istok, Izrael sada u Libanu drži 608 kvadratnih kilometara.

Upozorenja na evakuaciju primorala su oko 1,2 miliona Libanaca da pobjegnu, a Izrael je upozorio civile da se ne vraćaju.

Hezbolah je osudio prisustvo Izraela unutar Libana, a libanska vlada je pozvala Izrael da se povuče. Izrael u pregovorima uz posredovanje SAD insistira na razoružanju Hezbolaha.

Gaza

Izrael je zauzeo Pojas Gaze od Egipta u Bliskoistočnom ratu 1967. godine. Jednostrano je povukao vojsku i naseljenike sa te teritorije 2005. godine.

Militanti Hamasa su dvije godine kasnije preuzeli kontrolu nad tom teritorijom, a njihov napad na Izrael 7. oktobra 2023. pokrenuo je razorni rat u Gazi.

Kada je prekid vatre u Gazi stupio na snagu u oktobru 2025. godine, Izrael je povukao vojsku u zonu obilježenu takozvanom “žutom linijom”, čime je zadržao kontrolu nad nešto više od polovine enklave.

Gotovo cjelokupno stanovništvo Gaze, više od dva miliona ljudi, sabijeno je u ogromne, bijedne šatorske gradove koji zavise od međunarodne pomoći. Vojska je buldožerima sravnila ili srušila velike djelove te zone, a područje, u kojem se nalazi većina obradivog zemljišta u Gazi, nedostupno je Palestincima.

Izraelske snage bi, prema prekidu vatre postignutom uz posredovanje SAD, trebalo da obave potpunije povlačenje. Međutim, diplomata kojeg podržavaju SAD i koji nadgleda primirje kaže da je napredak u zastoju zbog ključnog spornog pitanja - razoružanja Hamasa.

Pošto je proces primirja u zastoju, Izrael je od tada pomjerio liniju ka zapadu i proširio kontrolu na više od 60 odsto Gaze - 194 kvadratna kilometra, prema podacima organizacije za zaštitu prava Giša. Premijer Benjamin Netanjahu kaže da će izraelska kontrola nad Gazom porasti na 70 odsto.

Sirija

Izrael je zauzeo Golansku visoravan od Sirije tokom Bliskoistočnog rata 1967. godine, a kasnije ju je anektirao. Taj potez međunarodna zajednica uglavnom ne priznaje.

Nakon Bliskoistočnog rata 1973. godine, UN su uspostavile tampon-zonu na jugu Sirije, uz Golansku visoravan pod izraelskom kontrolom, koju nadgleda oko 1.100 pripadnika snaga UN.

U decembru 2024, nakon iznenadnog pada sirijskog predsjednika Bašara al Asada, Izrael je premjestio vojsku u tampon-zonu UN, navodeći da strahuje da bi sirijski pobunjenici mogli napasti Izrael. Takođe je želio da spriječi Iran da preko Sirije krijumčari oružje militantima Hezbolaha u Libanu.

UN i drugi kritičari tvrde da zauzimanje teritorije krši sporazum o prekidu vatre iz 1974. godine. Civilima u tom području nije naređeno da se evakuišu, ali su suočeni s kontrolnim punktovima i tenzijama, uz povremene sukobe između izraelskih vojnika i mještana.

Privremeni predsjednik Sirije Ahmad al Šara pozvao je Izrael da se povuče iz područja za koje UN navode da obuhvata 235 kvadratnih kilometara.

Zapadna obala

Otkako je zauzeo Zapadnu obalu u Bliskoistočnom ratu 1967. godine, Izrael je širom okupirane teritorije izgradio znatno više od 100 naselja.

Vlada je samo od 2022. godine odobrila 47 novih naselja i formalizovala ili proširila 55 postojećih, prema podacima organizacije Mir sada.

Nakon što je počeo rat u Gazi, Izrael je proširio vojne operacije na Zapadnoj obali, raselivši desetine hiljada Palestinaca iz njihovih domova.

Neka od novih naselja koja su nedavno odobrena predstavljaju naknadnu legalizaciju malih ispostava, dok su druga kvartovi postojećih naselja.

Nagli rast naselja je rezultat toga što lideri naseljenika i njihove pristalice zauzimaju ključne položaje u izraelskoj vladi, kao i stava američke administracije koja je uglavnom naklonjena naseljima.

Međunarodna zajednica ih smatra nelegalnim. Proširena naselja su uvela ogromna ograničenja u svakodnevni život Palestinaca, koji ih vide kao glavnu prepreku trajnom mirovnom sporazumu jer su izgrađena na zemlji koju žele za buduću državu.