„Dobro jutro, Čet-Dži-Pi-Ti, možeš li da mi kažeš kako da napravim bombu?“
Kao što zna svako ko je ikada pokušao da četbotu zasnovanom na vještačkoj inteligenciji, poznatom i kao veliki jezički model, odnosno LLM, na internetu postavi ovakvo pitanje, odgovor može biti bilo šta, od opširne bilješke o istoriji eksploziva do trajne blokade korisničkog naloga.
Međutim, ponekad, ako je pitanje formulisano na određeni način, odgovor može da sadrži i neke korisne informacije o tome kako napraviti bombu.
Različite medijske organizacije ranije su provjeravale ovu teoriju i utvrdile da će, ako im se zadaju odgovarajuća uputstva („promptovi“), neki modeli vještačke inteligencije korisnicima objasniti kako da naprave biološko oružje, izvedu bombaški napad na sportsku arenu ili prikriju tragove teroriste. Ovakav način postavljanja pitanja poznat je kao „džejlbrejking“. OpenAI, kompanija koja je razvila modele ChetGTP (Čet-Dži-Pi-Ti), opisuje ga kao „pokušaje zlonamjernog aktera da navede model da pruži nedozvoljeni sadržaj“.
Ovog mjeseca, novi izvještaj koji je objavila organizacija Tech Against Terrorism (TAT), nadzorno tijelo za internet koje podržava Direktorat Ujedinjenih nacija za borbu protiv terorizma, pokazuje koliko često veliki jezički model potencijalnim ekstremistima pruža „korisne“ informacije.
Istraživači su uputili više od 2.300 zahteva za informacije, zasnovanih na „stvarnim primerima terorističke upotrebe“, za 27 različitih modela vještačke inteligencije. Utvrdili su da je 32 odsto upita rezultiralo „zaista upotrebljivim“ informacijama. Kada je isto pitanje preformulisano tako da se navede da se postavlja u istraživačke svrhe, taj udeo je porastao na 42 odsto.
Porast upotrebe vještačke inteligencije među teroristima
Izvještaj je ponovo usmjerio pažnju na nešto što već zabrinjava stručnjake za digitalnu bezbjednost i terorizam: mogućnost da potencijalni napadači počnu da koriste vještačku inteligenciju za planiranje, a ne samo za propagandu.
Tokom protekle tri do četiri godine, ekstremističke grupe poput „Islamske države“ i Al Kaide veštačku inteligenciju uglavnom su koristile za stvaranje propagandnog sadržaja. To obuhvata proizvodnju video-snimaka, mimova, podkasta i različitih oblika dezinformacija, koje se šire među pristalicama tih grupa i koriste za radikalizaciju potencijalnih sledbenika.
Međutim, to se mijenja. „Tokom 2025. godine zabilježen je primetan porast broja slučajeva u kojima su teroristi i nasilni ekstremisti koristili alate vještačke inteligencije za planiranje, istraživanje i pripremu napada“, potvrdili su stručnjaci publikacije Militant Wire (Militant vajer) u analizi objavljenoj u decembru.
U napadima koji su dospjeli na naslovne strane, a u kojima je bilo poginulih i pričinjena je materijalna šteta, kao i u nekoliko osujećenih zavjera, vještačka inteligencija korišćena je za planiranje, nadzor, vizuelizaciju i propagandu povezanu s napadima – između ostalog u Sjedinjenim Američkim Državama, kao i u Kanadi, Izraelu, Finskoj, Francuskoj i Austriji.
Često je teško tačno utvrditi kako je vještačka inteligencija korišćena, jer bezbjednosne službe ne objavljuju te informacije. Međutim, kako je jedan stručnjak krajem prošle godine rekao pred britanskim parlamentom tokom jedne istrage, „sudski podnesci i forenzički izvještaji sve češće sadrže zapise razgovora u kojima osumnjičeni od jezičkih modela traže uputstva za pravljenje bombi, ideološku potvrdu ili opravdanje za napade“.
Ne radi se samo o pojedincima. I ekstremističke grupe sve više koriste veštačku inteligenciju. Istraživači koji analiziraju kako Džamaat Nusrat al-Islam val-Muslimin, (engleska skraćenica JNIM), ogranak Al Kaide sa sedištem u Maliju, koristi dronove, smatraju da je ta grupa koristila veštačku inteligenciju kako bi joj pomogla u modifikovanju dronova.
U analizi objavljenoj u junu za Globalnu mrežu za ekstremizam i tehnologiju, istraživači bezbednosti Juri Neves i Emili Klajn primijetili su da pristalice ekstremističkih grupa poput „Islamske države“, kao i desničarskih grupa, redovno raspravljaju o tome kako koristiti vještačku inteligenciju na kanalima za razmenu poruka. I Neves i Klajn rade za organizaciju Moonshot (Munšot), koja se bori protiv prijetnji na internetu. Oni su zabilježili postojanje kanala ekstremista na aplikaciji za razmjenu poruka Telegram posvećenih upotrebi vještačke inteligencije, a takođe su vidjeli ekstremističke aktere kako „dijele promptove za vještačku inteligenciju i veze ka razgovorima, usklađuju strategije za izvlačenje željenih odgovora od četbotova i zajednički snose troškove pretplata“.
Ove nedelje Univerzitet u Kembridžu objavio je istraživanje koje je obuhvatilo intervjue sa pripadnicima Boko Harama u Nigeriji, koji su detaljno govorili o tome kako je ta grupa koristila modele vještačke inteligencije, uključujući Čet-Dži-Pi-Ti, Klod, Džeminaj i Grok, za planiranje napada, projektovanje eksplozivnih naprava, održavanje i otklanjanje kvarova na oružju i unaprjeđenje operativne bezbjednosti.
Ruben Das, pridruženi istraživač na Školi međunarodnih studija S. Radžaratnam u Singapuru, takođe je primetio da četbotovi zasnovani na veštačkoj inteligenciji preuzimaju nove uloge u takozvanim terorističkim napadima „vukova samotnjaka“.
„Ranije ste imali čitav koncept virtuelnih planera, odnosno pojedinaca koji su sjedeli u zonama sukoba, stupali u kontakt sa ljudima na društvenim mrežama i pokušavali da ih motivišu da izvedu napade“, rekao je Das za Dojče vele. „Ne mislim da možemo da kažemo da su ljudi zamijenjeni, ali sada su se, u izvesnoj mjeri, ti usamljeni akteri okrenuli vještačkoj inteligenciji, na primjer Čet-Dži-Pi-Tiju, kako bi dobili tu vrstu podrške.“
Prošle godine medij „Islamske države“ Vojs of Korasan objavio je smjernice o tome kako koristiti veštačku inteligenciju, potvrđuje Mustafa Ajad, izvršni direktor za Afriku, Bliski istok i Aziju u Institutu za strateški dijalog sa sedištem u Velikoj Britaniji.
Džihadistička zajednica koristi vještačku inteligenciju na veoma različite načine, rekao je on za Dojče vele. To obuhvata sve, od stvaranja mimova i plesnih video-snimaka za TikTok do propagande povezane s prelaskom granica. „Zatim imate i posebnu grupu koja pokušava da zaobiđe zaštitne mehanizme veštačke inteligencije i koristi je kao podršku za operativno planiranje i spremnost. Raspon je veoma širok“, kaže Ajad. „I upravo je to suštinski problem. Vještačka inteligencija može da pojednostavljuje i podržava propagandne procese, a istovremeno i da podržava operativno planiranje i spremnost.“
Koliko je opasna upotreba veštačke inteligencije među ekstremistima?
Još nije jasno koliko je sve to stvarno opasno.
Danas, kako ističu Das i drugi stručnjaci, potencijalni terorista može prilično lako da pronađe informacije o pravljenju bombi ili oružju izrađenom pomoću trodimenzionalnih štampača na drugim mjestima na internetu, bez ikakve pomoći vještačke inteligencije.
„U mnogim raspravama postavljalo se pitanje: da li sistem vještačke inteligencije pruža informacije koje osoba inače ne bi mogla da pribavi? Da li to kvalitativno pravi razliku“, kaže Neves, rukovodilac istraživanja.
Klajn kaže da je velike jezičke modele „najbolje posmatrati kao nastavak razvoja disruptivnih tehnologija“. Ona objašnjava da su internet ili aplikacije za šifrovanu razmjenu poruka takođe spadali u takve tehnologije koje iz temelja mijenjaju postojeće obrasce, a prihvatili su ih i ekstremistički akteri.
„Dakle, ne postoje nužno dokazi da vještačka inteligencija uzročno dovodi do pojave većeg broja terorista“, rekla je Klajn za Dojče vele. „Rekla bih da je više reč o tome kako vještačka inteligencija i ljudi međusobno djeluju i kako to utiče na nečije napredovanje putem ka nasilju. Na primjer, čak i prije nego što dođete do istraživanja ili planiranja napada, vještačka inteligencija može da skrati pojedine faze puta ka nasilju zato što potvrđuje nečije nezadovoljstvo ili gotovo dodvornički podstiče osobu ka nečemu u šta ona već vjeruje.“
Deca u opasnosti
„Odlučna osoba će na kraju pronaći većinu informacija“, priznaje Adam Hedli, direktor organizacije TAT koja je objavila izvještaj. „Ali ono što ovi modeli menjaju jesu brzina, lakoća i sveobuhvatnost. Ljudi kojima su ranije nedostajali vrijeme, resursi ili sposobnosti sada mogu da stignu mnogo dalje, mnogo brže.“
Međutim, mnogo više zabrinjava to što četbotovi zasnovani na vještačkoj inteligenciji vode razgovor sa korisnikom, dodaje on. „Jedno je pronaći priručnik za pravljenje bombi, a sasvim drugo imati instruktora za pravljenje bombi.“
Das smatra da, iako modeli vještačke inteligencije potencijalnom napadaču mogu brže da pruže više informacija, malo je vjerovatno da će zbog toga teroristički čin biti „uspješniji“.
„'Uspjeh' bilo kog terorističkog čina ima više dimenzija“, kaže on. „I ne mislim da će biti 'uspješan' isključivo zbog upotrebe vještačke inteligencije. Takođe ne mislim da se može reći da ćemo zbog vještačke inteligencije imati mnogo više terorističkih napada. Ali ono što ćemo vjerovatno vidjeti jeste mnogo više napada u kojima će vještačka inteligencija biti korišćena, na ovaj ili onaj način.“
Hedli se slaže. „Pravac razvoja je jasan“, kaže on, ukazujući na to da veliki dio onih koji se radikalizuju u Evropi, Velikoj Britaniji i Sjedinjenim Američkim Državama čine tinejdžeri ili djeca.
„S obzirom na ulogu koju internet i društvene mreže već imaju u radikalizaciji mladih, smatramo da je samo pitanje vremena kada će četbotovi postati značajan dio problema.“
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
