Višegodišnji sudski proces zbog navodne ekološke štete nanijete rijeci Tari tokom izgradnje auto-puta okončan je prvostepeno tako što je Osnovni sud u Kolašinu odbio optužbe protiv kineske kompanije CRBC i njenog odgovornog lica Hei Shiqianga za krivično djelo oštećenje životne sredine. Razlog je nastupanje zastarjelosti krivičnog gonjenja, do čega je došlo tokom glavnog pretresa održanog u oktobru 2025. godine.
Tužilaštvu je 31. decembra 2025. godine dostavljen pisani otpravak presude Osnovnog suda u Kolašinu kojim je optužba protiv okrivljenih za krivično djelo oštećenje životne sredine odbijena usljed nastupanja zastarjelosti krivičnog gonjenja do kojeg je došlo tokom glavnog pretresa pred Osnovnim sudom u Kolašinu u oktobru 2025. godine.
“Tužilaštvo je na navedenu presudu izjavilo žalbu Višem sudu u Bijelom Polju”, saopštili su iz kolašinskog Osnovnog državnog tužilaštva (ODT) odgovarajući na pitanja “Vijesti”.
ODT je optužni predlog protiv CRBC-a i Shiqianga podnijelo još 26. februara 2021. godine. Optužnica se odnosila na izgradnju obaloutvrde sa desne strane korita rijeke Tare, na lokaciji Uvač 4. Utvrda je, kako je navedeno, izgrađena od viška materijala nastalog iskopom tunela Pajkov vir, bez prethodno utvrđenih mjera zaštite životne sredine. To je, prema navodima tužilaštva, dovelo do narušavanja biodiverziteta u većoj mjeri i na širem prostoru.
Kako su prije pet godina saopštili iz ODT-a “kompanija ‘Road and Bridge Corporation’ (CRBC) je radila bez prethodno utvrđenih mjera zaštite životne sredine, na taj način izazvano je oštećenje rijeke Tare u većoj mjeri i na širem prostoru”.
Pored optužbe za oštećenje životne sredine (čl. 307 st. 1 Krivičnog zakonika), kompanija i odgovorno lice bili su optuženi i za krivično djelo građenje objekta bez prijave i dokumentacije za građenje (čl. 326a Krivičnog zakonika). Međutim, u tom dijelu optužbe, okrivljeni su oslobođeni zbog promjene zakonske regulative u toj oblasti, što je sud uvažio.
Kontroverze zbog devastacije korita i obala rijeke Tare pratile su izgradnju prioritetne dionice od Podgorice do Kolašina od samog početka radova. Predstavnici civilnog sektora i stručna javnost optuživali su kinesku kompaniju za kontinuirano uništavanje rijeke koja se nalazi pod zaštitom UNESCO-a, dok su nadležnim institucijama zamjerali na lošem praćenju radova.
Zabrinutost izgradnjom auto-puta na koritu rijeke Tare predstavnici UNESCO-a iskazali su novembra 2018. godine. Nakon obilaska dijela Tare na kojem su izvođeni radovi na auto-putu, podnijeli su izvještaj u kome su konstatovali da je to područje “puno deponija i odloženog materijala”, kao i da je jasno da će ostati vidljivi uticaji na okolinu i nakon okončanja izgradnje auto-puta. Na takve zaključke nadovezuju se i izvještaji Evropske komisije i Evropskog parlamenta, koji su zahtijevali hitne mjere sanacije korita.
MANS je podnio nekoliko krivičnih prijava i uradio brojna istraživanja i snimanja terena koja su pokazala da se na Tari dogodila devastacija, te da su biodiverzitet i čitava staništa značajno narušeni. MANS je, sa ekološkim organizacijama, 2018. godine podnio krivičnu prijavu protiv odgovornih lica u Vladi Crne Gore, ekološkoj inspekciji, kao i u kineskoj kompaniji CRBC zbog devastacije rijeke Tare. Iako su dostavili dokaze, Vrhovno državno tužilaštvo je prijave odbacilo.
Takođe, Sportsko ribolovno društvo “Tara i Morača” tužilo je CRBC, a Osnovni sud u Podgorici je 2021. naložio kompaniji da im isplati oko 200 hiljada eura odštete. Viši sud je, nakon žalbe CRBC-a, tu presudu ukinuo, ali je u svojoj odluci konstatovao da je kompanija kriva jer je 2019. godine gradila objekte bez potrebne dokumentacije, čime je doprinijela uništenju živog svijeta u Tari.
Kako su ranije iz Agencije za zaštitu životne sredine objasnili, najveća šteta se ogleda u tome što je kompanija CRBC tokom realizacije projekta na zoni mosta “Tara 2” fizički izmjestila rijeku iz njenog korita, što u budućnosti može da utiče na morfološke karakteristike korita. Osim preusmjeravanja korita i erozije lijeve obale, kao tri ključna problema, u Agenciji su naveli i produbljivanje korita u dubini od oko dva metra, te poremećaj geološke podloge i uticaj na biodiverzitet.
Sanacija štete propisana je Predlogom mjera remedijacije i programom praćenja stanja životne sredine nakon sprovođenja mjera, a od ukupno osam predviđenih, CRBC je tada ispunio pet mjera remedijacije. One se odnose na vraćanje dijela korita Tare i okolnog terena kod petlje “Mateševo” u prvobitno stanje. Preostale se, tvrdili su u Agenciji, odnose “na građevinsku metodu izravnavanja talvega, ili popunjavanje depresija aluvijalnim materijalima sa izdignutih djelova dolinskog dna rijeke, ozelenjavanje površina duž puta”.
“U zaključku izvještaja o monitoringu biodiverziteta rijeke Tare za 2023. godinu, koji je od strane akreditovane firme dostavljen Agenciji, konstatovano je da se stanje ekosistema rijeke Tare i dalje oporavlja, odnosno da je daleko bolje nego što je to bilo u 2022. godini. Došlo je do povećanja broja jedinki, a ono što posebno ukazuje na poboljšanje jeste prisustvo većeg broja mlađih populacija. To je znak uspješnog mrijesta i uspostavljanje stabilnih populacija u ovom ekosistemu”, kazali su u Agenciji.
Zvanično priznanje o devastaciji stiglo je u oktobru 2020. kada je ekološka inspekcija utvrdila da je CRBC produbila i izmjestila dio korita rijeke i potkopala lijevu obalu u dužini od 500 metara. Od tada je protiv kineske kompanije podnijeto više zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka.
Iz MANS-a su tada objasnili da su nadležni godinama istinu krili od građana.
“Od samog početka izgradnje dionice koja ide uz kanjon rijeke Tare, crnogorska javnost je uvjeravana da kineska kompanija CRBC ne radi ništa što nije uobičajeno, da nema ni govora o devastaciji, da korito rijeke nije izmješteno, da sve ono što smo mogli da vidimo svojim očima, a to su nelegalne deponije građevinskog materijala u rijeci i na obali rijeke, da je to nešto što je normalno i što je dogovoreno. Kasnije, naročito nakon 2020. godine, uviđamo da se ne radi o izolovanim incidentima, već da je Vlada, u prvom redu tadašnje Ministarstvo zaštite životne sredine i prostornog planiranja imalo punu informaciju šta kompanija CRBC radi, da su inspekcije izlazile na teren, da su postojale određene novčane kazne, da niko nikad nije odgovarao krivično, u zemlji koja sebe naziva ekološkom državom”, a da se u Ustavu eksplicitno navodi da “građani Crne Gore imaju pravo na punu informaciju o stanju životne sredine”, kazao je ranije Dejan Milovac.
On je naveo da “dokle je to išlo najbolje govori informacija da je napravljen presedan koji nije bio zabilježen ni za jedan projekat ranije, a to je da je Ministarstvo i kompletan inspekcijski nadzor, sve njihove nalaze, zapisnike proglasilo za tajnu, što je kršenje i Ustava, kao i kršenje Zakona o inspekcijskom nadzoru koji garantuje da ta vrsta nadzora mora biti javna”.
Kinesku kompaniju tužilo je i Sportsko ribolovno društvo “Tara i Morača”, koje je aprila 2018. godine sklopilo ugovor sa Ministarstvom poljoprivrede o korišćenju i upravljanju tim prirodnim dobrom na području opštine Kolašin. Osnovni sud u Podgorici u novembru 2021. godine tražio je od CRBC-a da ribolovcima plati oko 200 hiljada eura odštete. Nakon žalbe kineske kompanije, rješenjem Višeg suda ta presuda je ukinuta. U presudi je, ipak, konstatovano da je ta kompanija kriva jer je tokom 2019. godine počela izgradnju objekata, bez prethodno podnijete prijave i dokumentacije za taj posao, čime su doprinijeli uništenju riba i drugog živog svijeta u rijeci Tari.
Bonus video:
