Berba plodova Stare masline u oktobru prošle godine pokazala je da je svako njeno stablo rodilo, što je rezultiralo proizvodnjom limitirane serije maslinovog ulja pod nazivom “Stara maslina”, a Kuća maslina u ovoj godini planira niz aktivnosti i mjera kako bi se očuvala vitalnost tog spomenika prirode, koji je u prethodnom periodu bio ugrožen.
Planom upravljanja stablom Stare masline na Mirovici u Baru od 2024. do 2028. godine definisani su dugoročni ciljevi zaštite, očuvanja, unapređenja i održivog razvoja zaštićenog prirodnog dobra.
Ciljevi su podijeljeni u tri cjeline - prirodne vrijednosti, edukacija i posjećivanje i kapaciteti upravljača i saradnja.
Planom upravljanja do 2028. godine predviđena je realizacija ukupno 35 mjera i u okviru svake mjere veći broj aktivnosti. Kuća maslina, na čelu s izvršnom direktoricom Marijom Markoč će sprovoditi redovan monitoring fiziološkog stanja stabla na prisustvo biljnih bolesti i štetočina.
Kako piše u programu rada za 2026. godinu, u koji “Vijesti” imaju uvid, u saradnji s Biotehničkim fakultetom Univerziteta Crne Gore i Upravom za bezbjednost hrane, veterine i fitosanitarne poslove, nastaviće redovno da se vrši monitoring i sve preventive mjere u cilju sprečavanja pojave bolesti i širenja štetočina.
“Kuća maslina će uraditi nezavisno postavljanje ploče i klopki s atraktantom (16 komada u okviru spomenika prirode) za samostalni pregled i kontrolu napada štetočina, u cilju efikasne i pravovremene zaštite stabla”, navodi se u dokumentu.
U okviru spomenika prirode, nakon uvođena drenažnog rova i postavljanja sistema za odvođenje površinskog nivoa, ujedno su postavljena i četiri kontrolna mjesta za mjerenje nivoa podzemnih voda, a rezultati mjerenja iskazuju se na mjesečnom nivou. Adekvatnim radom uvedene drenaže, nivo podzemnih voda, što je bio jedan od razloga za loše stanje Stare masline, ni u jednom danu tokom 2025. godine nije ugrozio korijenski sistem stabla. Ručnim uređajem vrši se nedjeljno mjerenje vlažnosti tla, što će biti nastavljeno i u toku 2026. godine.
“S obzirom na to da je ona dala adekvatan odgovor na brigu i staranje o njoj, pružajući nam nove vegetativne izdanke u samom korijenu stabla, ali i količinu ploda koji, a imajući u vidu da je opremljen pogon za proizvodnju maslinovog ulja u Kući maslina, u oktobru 2025. godine izvršena je berba plodova i proizvodnja limitirane serije vrhunskog ekstradjevičanskog maslinovog ulja ‘Stara maslina 2025’. Osim toga, Kuća maslina izvršila je i proizvodnju komercijalnog ulja, brenda ‘Mirovica’”, podsjećaju iz tog preduzeća.
DODAĆE DIO OGRADE
Formirali su i međunarodni tim za analizu uticaja platoa oko Stare masline i definisanje mjera i radnji za optimalan rast i razvoj stabla. Kako i na koji način utiče plato, odnosno trenutno arhitektonsko betonsko uređenje oko stabla Stare masline i da li bi njegovo uklanjanje izazvalo dodatni stres ovom stablu starosti 2250 godina, utvrdiće Međunarodna ekspertska komisija koja okuplja osam stručnjaka iz zemlje i inostranstva.
Delegirani su predstavnici Univerziteta Crne Gore (Građevinski fakultet i Biotehnički fakultet iz Podgorice), te Institutu za jadranske kulture i melioraciju krša iz Splita, Hrvatska, zatim Univerziteta CIHEAM iz Barija (Mediteranski agronomski institut), kao i Opštine Bar.
Kuća maslina, postupajući u skladu s Programom upravljanja Spomenikom prirode, obratila se preporučenim firmama koje vrše izradu pristupnih rampi za osobe s invaliditetom (OSI).
Zaprimili su ponudu, koja podrazumijeva izradu i postavljanje rampe za OSI, dok je neophodno da sam upravljač, Kuća maslina, izvrši izmještanje i adaptaciju kovane ograde na ulazu. Obratili su se dopisom Opštini radi obezbjeđivanja finansijskih sredstava po ponudi.
U domenu plana koji se odnosi na adekvatno obezbjeđenje Stare masline piše da u okviru njenog kompleksa postoji zaštitna ograda kojom je obezbjeđenje kontrolisani ulazak posjetilaca. Na jednom dijelu, kovana ograda ne obezbjeđuje spomenik prirode u dovoljnoj mjeri, što je još jedan od razloga zbog kojih su se obratili Opštini.
Spomenik prirode je pokriven video nadzorom u potpunosti, sto je bila investicija koju je snosila Kuća maslina. Aplicirali su za nekoliko evropskih projekata, kojima su, između ostalog, iskazala potrebu za postavljanjem termalnih kamera, a još nijesu donijete odluke o finansiranju od strane grantodavca.
ŽELE DA POMIRE MASLINARE
U dijelu koji se tiče saradnje, između ostalog, navodi se da će Kuća maslina inicirati potpisivanje memoranduma o saradnji s udruženjima maslinara na teritoriji opštine Bar, pa su pa prema nadležnim institucijama, kao i prema svim udurženjima maslinara, uputili inicijativu o osnivanju jedinstvenog nacionalnog udruženja maslinara, čije bi sjedište bilo u okviru Kuće maslina kao krovne institucije.
To udruženje bi okupilo sve maslinare, radi njihove uspješne organizacije, usavršavanja i stvaranja povoljnog ambijenta za razvoj maslinarsiva, kao i nastupanja pred institucijama, kako u zemlji tako i van je.
“Nažalost, i dalje je prisutna negativna konkurencija među maslinarima, koja onemogućava adekvatan rast i napredak na međunarodnom nivou”, zaključuju iz Kuće maslina.
Izmjenama i dopunama Odluke o proglašenju zaštićenog prirodnog dobra “Spomenik prirode stablo Stare masline (Olea europaea L.) na Mirovici u Baru” za upravljača spomenika prirode je određeno Društvo s ograničenom odgovornošću Kuća maslina Bar.
Stablo Stare masline stavljeno je pod zaštitu 1957. godine, prema tadašnjem Zakonu o zaštiti kulturno-istorijskih spomenika i prirodnih dobara, a prethodnog 27. novembra je proslavila svoj 2.250 rođendan.
Bonus video:
