Za rekonstrukciju Kaluđerovog mosta kod vodopada Svetigora, u Manastiru Morača, prošle godine nije bilo novca, jer je Ministarstvo kulture i medija kroz Javni poziv za dostavljanje predloga projekata i programa za Program zaštite za od četiri predloga projekta, kojima je aplicirala Opština, podržalo samo “Izradu konzervatorskog projekta i sprovođenje konzervatorskih mjera u Manastiru Morača, Opština Kolašin”, dok ostala tri predloga projekta nijesu uvršteni.
Međutim, kroz podršku godinu ranije, Opština je lani uspostavila saradnju sa Centrom za konzervaciju i arheologiju Crne Gore, u okviru koje je potpisan Ugovor o izradi konzervatorskog projekta i sprovođenju konzervatorskih mjera na Kaluđerovom mostu. Cilj projekta je, kako piše u zvaničnom izvještaju o radu lokalne Službe za evropske integracije, očuvanje, zaštita i valorizacija tog mosta kao kulturnog dobra od značajnog infrastrukturnog i memorijalnog karaktera.
Među ciljevima je i unapređenje njegovog ambijentalnog i pejzažnog značaja na prostoru rijeke Morače.
“Stručni multidisciplinarni tim Centra za konzervaciju i arheologiju izvršio je terenski obilazak lokaliteta i tom prilikom konstatovao da je most dugotrajno neodržavan, obrastao rastinjem i nabujalom vegetacijom, te da se nalazi u veoma lošem stanju - sa jednim lukom potpuno porušenim i drugim značajno oštećenim. Evidentirana je i privremena drvena konstrukcija koju su mještani postavili radi omogućavanja prelaza, kao recentna (skorašnja) intervencija”, piše u izvještaju.
U okviru dosadašnjih aktivnosti sprovedena je, kako objašnjavaju iz Službe za evropske integracije, “vizuelna prospekcija kulturnog dobra, detaljna snimanja i analize stanja mosta prije raščišćavanja terena, kao i pripremni radovi koji su obuhvatili raščišćavanje terena i pristupnih staza radi geodetskog i arhitektonskog snimanja. Uklonjena je vegetacija sa strukture mosta i okolnog prostora, kao i adekvatno deponovanje uklonjenog materijala”.
“Takođe su sprovedena sondažna istraživanja, hemijsko-laboratorijske analize uzoraka uzetih sa terena, kao i istraživanje i analiza dostupne arhivske građe, stare fotografske dokumentacije i relevantne literature. Realizovana su geodetska snimanja terena, izrađen je izvještaj o geološkim i geomehaničkim karakteristikama tla, kao i izvještaj o laboratorijskim ispitivanjima uzoraka gradivnog kamena i vezivnog materijala. U postupku projektovanja definisano je više potencijalnih modela rekonstrukcije, koji su razmotreni od strane stručnog tima. Nakon odabira najadekvatnijeg modela, u skladu sa smjernicama Uprave za zaštitu kulturnih dobara, projektna dokumentacija biće usklađena sa izabranim rješenjem”, javljaju iz Službe.
Most kod Svetigore je upisan u Registar zaštićenih kulturno-istorijskih spomenika SO Kolašin 15. jula 1986. godine. Dužine je 46, a širine 2,9 metara. Ima četiri luka i pripada tipu svođenih mostova. Dva veća luka imaju otvor od 11, a dva manja 5,5 metara. Most ima niveletu sa dvosmjernim padom.
“Zidan je od lijepo i pravilno klesanih kamenih blokova vezanih krečnim malterom. Nijesu poznati majstori koji su ga sagradili. Sada je prilično oštećen, dva luka su srušena na ulazu u most, zbog vodopada. Taj dio je premošćen drvenim gredama (daskama) i ograđen drvenom ogradom, duž čitavog mosta, jer je i parapetna ograda prilično oštećena”, napisala je dugogodišnja kustoskinja Zavičajnog muzeja Draginja Kujović u jednoj od publikacija o kulturnom nasljeđu Kolašina.
Mještani Donje Morače imali su od 2023. godine nekoliko dobrovoljnih akcija na uređenju mosta i prostora oko vodopada. Prikupili su i brojne arhivske podatke koji govore o tom objektu koji je pod zaštitom države.
Bonus video:
