Stotine građana iz više crnogorskih gradova mogli bi biti uključeni u visoko-rizičnu šemu koja nosi obilježja kripto prevare, a koja se u Podgorici promoviše pod nazivom DistributeX (DX), čija je “zvanična kancelarija” nedavno otvorena u Podgorici.
Ta struktura, prema nezvaničnim informacijama “Vijesti”, funkcioniše kroz neformalnu mrežu regrutacije, gdje se uz početna ulaganja i za obavljanje jednostavnih zadataka obećava laka zarada i napredovanja kroz takozvane VIP nivoe.
Stručnjaci za sajber bezbjednost koji su sa “Vijestima” kontaktirali upozorili su da opisani model poslovanja DistributeX-a odgovara globalno prepoznatim obrascima tzv. “crypto job scam” prevara, koje kombinuju elemente piramidalnih i Ponzi šema. Zato, upozoravaju građane da vode računa:
“Ako ste uplatili sredstva DistributeX-u prestanite odmah sa daljim uplatama”, poručio je Branko Džakula, stručnjak za sajber bezbjednost, uz preporuku građanima da o svemu izvijeste Upravu policije i Centralnu banku Crne Gore.
U Podgorici je nedavno otvorena i Distribute X “zvanična kancelarija zajednice”, kako stoji na reklami, ali u zvaničnim registrima ne postoji i potvrda da je pod tim imenom registrovano pravno lice. Muškarac kojeg je reporterka zatekla u prostorijama, tvrdi da je postupak registracije u toku, ali nije odgovorio i ko je odgovorno lice. U neformalnom razgovoru, ne navodeći ime, rekao je da će odgovorna osoba u kancelariji biti poslijepodne, a poslao je i broj telefona Dore iz Ujedinjenog Kraljevstva, sa kojom se navodno može komunicirati.
Dr Andreja Mihailović, menadžerka Inovacionog haba za sajber bezbjednost na Univerzitetu Crne Gore pojašnjava da je u registru Ujedinjenog Kraljevstva evidentirano društvo DistributeX Limited (broj 16378371, osnovano 2025), da postoje javno dostupne objave o kompaniji pod nazivom DistributeX koja se predstavlja kao globalna platforma za marketing digitalnih valuta, sa sjedištem u Denveru, i koja najavljuje višemilionska ulaganja u oglašavanje, razvoj Web3 ekosistema i korišćenje AI alata za promociju blockchain projekata. Ipak, napominje i da činjenica da postoji pravno lice ili medijska objava o kompaniji određenog naziva “ne znači da su sve aktivnosti koje se pod tim imenom predstavljaju u drugim jurisdikcijama povezane sa tim subjektom ili da imaju legitiman karakter”.
Mihailović je sugerisala građanima da prije nego što se uključe u slične ponude, provjere status pravnog lica, kako ostvaruje prihode, kao i identitet lica koja stoje iza takvih aktivnosti.
Iz Uprave policije (UP), na upit redakcije o DX u Crnoj Gori, nisu komentarisali mogućnost kripto prevare, niti su odgovorili na pitanja o eventualnim prijavama.
Uplate, klikovi, pa još uplata
“Vijestima” je iz nezvaničnih izvora saopšteno da je više lica u Crnoj Gori, kroz navodno pravno lice DX, odnosno DistributeX, uključeno u šemu, koju povezuju sa mogućom kripto marketing prevarom.
Sistem, kako je ispričao izvor, funkcioniše na način da članovi DistributeX pozivaju jedni druge, da oni koji se tek uključuju uplaćuju iznos od 256 eura, a potom uključuju nove članove. Nakon uplate, prema istom izvoru, članovi se pozivaju da svakodnevno odrade po pet klikova za kriptovalute.
Korisnicima se, navodno, obećava napredak, koji je isključivo vezan za dovođenje i učlanjenje novih osoba, a koje sve uplaćuju po 265 eura, uz obavezu za pet klikova dnevno... Za prelazak u viši nivo, recimo VIP 3, uz regrutaciju najmanje šest do osam novih članova, koji uplaćuju po 256 eura, treba uplatiti i novih 800 eura...
Izvor “Vijesti” navodi i da se komunikacija odvija putem WhatsApp platforme, gdje se članovima obraća navodna menadžerka, od kojih je jedna Dora, a pominju se i imena Ashley Miller, Hannah. Te osobe, tvrdi izvor, stalno podstiču korisnike na učlanjenje novih...
Do sada oko 500 korisnika
Redakcija je imala uvid u video zapis, koji je, kako je ispričao neformalni izvor, nastao prije nekoliko dana, navodno ispred kancelarije firme u Podgorici. Više osoba na tom snimku, a koje su držale govor, nosi na sebi brendiranu majicu sa logom DX, odnosno Distribute X.
Reporterka je, prema opisu, juče i obišla lokaciju u Podgorici, u dijelu grada preko Morače, gdje u stambenoj zgradi, iznad ulaza stoji reklama “Distribute X, zvanična kancelarija zajednice”. Na vratima stoji i natpis “u pripremi”. Muškarac kojeg je reporterka zatekla rekao je da su u procesu registracije, nije konkretno odgovorio na pitanje o odgovornom licu, osim što je rekao da ta osoba dolazi poslije podne. Kazao je i da je DistributionX u Crnoj Gori počeo sa radom prije oko pet mjeseci i da do sada imaju oko 500 korisnika.
“Vijesti” su Poresku upravu pitale da li postoji ili je u postupku registracije pravno lice naziva “DX”, “Distribute X” uz kombinacije riječi “Crna Gora”, “Podgorica” i drugi gradovi...
Iz Poreske su kazali da na osnovu zahtjeva redakcije ne mogu pouzdano da identifikuju konkretno pravno lice, jer se zahtjev “Vijesti” odnosio na više različitih naziva i varijacija. Ipak, kako su kazali, pretragom raspoložive evidencije Centralnog registra privrednih subjekata, po navedenim i sličnim nazivima, nije pronađeno pravno lice koje odgovara opisu iz upita.
Stručnjaci: Prevara sa lažnim zadacima
Na osnovu opisanog, stručnjak za sajber bezbjednost Branko Džakula “Vijestima” je rekao da taj model nedvosmisleno ukazuje na prevaru.
“Opisani model poslovanja DistributeX-a potpuno odgovara kategoriji koju FBI klasifikuje kao ‘cryptocurrency job scam’, a koju FTC, SEC, CFTC i ESMA prepoznaju kao kombinaciju piramidalne šeme, Ponzi mehanike i tzv. task scam-a (prevare zasnovane na lažnim zadacima)”, rekao je on.
Konkretno, kako je rekao, FBI opisuje šemu u kojoj prevaranti regrutuju žrtve putem WhatsApp-a, traže uplate u kriptovalutama, dodjeljuju im jednostavne zadatke kliktanja na proprietary platformama, obećavaju provizije i eskaliraju finansijsku eksploataciju kroz sistem VIP nivoa.
“DistributeX ispunjava svaki od navedenih kriterijuma. FTC u svom upozorenju iz novembra 2024. eksplicitno navodi da task scam-ovi stvaraju iluziju zarade: obećanja su lažna, niko osim prevaranata ne zarađuje”, kazao je on.
Kako šema funkcioniše
Reporterka “Vijesti” je tokom obilaska lokacije, zamolila i za promo materijal, gdje, pored ostalog, stoji da “članovi Distribute X svakodnevno objavljuju zadatke, koji se zatim dijele na raznim platformama društvenih medija i berzama kriptovaluta”.
“Kada član objavi završen zadatak, DistributeX distribuira proviziju uz preporuku tom članu”, piše. Dalje se pojašnjava kako DX, kada je prvi put osnovan, nije zahtijevao plaćanje aktivacijske naknade, ali da “mnogi korisnici nisu uspjeli završiti svoj posao na vrijeme, što je uzrokovalo gubitak velikog broja narudžbi”, pa “stoga kompanija koristi pretplate kao garanciju rada”.
“Nakon 20 do 180 dana rada, pretplata će biti vraćena na račun”, piše u promo materijalima i dodaje se kako ta metoda, “ne samo da podstiče korisnike da ozbiljno shvate svoj posao, već i garantuje profitabilnost svakog korisnika i DX-a”.
U materijalima stoji i opis kako se zarađuje plata za dnevni rad, kao i koji se broj obavljenih zadataka očekuje od korisnika, u zavisnosti od nivoa. Sličan sadržaj stoji i na posterima na zidovima u kancelariji.
Džakula pojašnjava da, u konkretnom slučaju, početna uplata predstavlja ulaznu tačku koja stvara tzv. commitment bias, psihološku vezanost za uloženi novac.
“Pet dnevnih klikova je fasada bez ikakve ekonomske vrijednosti, dizajnirana da žrtvi daje osjećaj da ‘radi’ i ‘zarađuje’. Male početne isplate grade povjerenje. Zatim slijedi eskalacija: za VIP3 nivo treba uplatiti dodatnih 800 eura i dovesti šest do osam novih članova koji svi uplaćuju po 256 eura. Ovaj model je matematički neodrživ, zahtijeva eksponencijalni rast novih članova, a kada taj rast stane, operateri nestaju, WhatsApp grupe utihnu, a učesnici ostaju bez novca”.
Kasna regulativa otvara vrata
Džakula pojašnjava i da je razlog zbog kojeg je za ove aktivnosti izabrana Crna Gora taj što do prije godinu nije postojala bilo kakva regulativa specifična za kriptovalute. U februaru 2025. usvojene su izmjene Zakona o sprečavanju pranja novca koje uvode prve definicije kripto imovine.
“Istraživanje BIRN-a iz decembra 2025. dokumentuje neregulisane kripto-za-keš mjenjačnice koje otvoreno funkcionišu putem Telegrama i WhatsAppa u Crnoj Gori. GI-TOC je dokumentovao samo tri slučaja oduzimanja kriptovaluta u cijelom Zapadnom Balkanu, što ovu regiju čini idealnim terenom za ovakve operacije”, rekao je on.
I Andreja Mihailović kazala je da se na osnovu opisa, može oprezno konstatovati da predmetni model pokazuje značajna preklapanja sa obrascem koji je u međunarodnoj praksi prepoznat kao tzv. “crypto job scam” ili “task scam”.
Reporterka je s njom podijelila i link koji joj je muškarac iz podgoričke “DX” kancelarije poslao kao zvaničan, putem kojeg DX sistem u Crnoj Gori funkcioniše. Mihailović je kazala da domen (poznato redakciji), uz kod preporuke u linku gdje se ulazi kroz mrežu postojećih korisnika, jasno pokazuje obrazac kripto scama.
Razlika u odnosu na legitimnu platformu
Sagovornici “Vijesti” sugerisali su građanima da prije nego se upuste u određeni “posao”, provjere da li postoji registrovano pravno lice, čiji se podaci mogu provjeriti.
“Legitimne kripto platforme i marketing kompanije imaju registrovana pravna lica sa provjerljivim podacima, tokene izlistane na regulisanim berzama, prihode od stvarnih proizvoda ili usluga, transparentno rukovodstvo i podliježu regulatornom nadzoru. DistributeX nema ništa od navedenog: jedini javno dostupni podaci o platformi potiču iz plaćenih saopštenja za medije distribuiranih putem MarketersMEDIA Newswire servisa, bez ijednog nezavisnog medijskog izvještaja, bez Trustpilot recenzija, bez registracije u bilo kojoj poznatoj jurisdikciji”, pojašnjava Džakula.
Mihailović je kazala da model u kojem se učešće uslovljava uplatom, a potencijalni prihodi zavise dominantno od uključivanja novih učesnika i dodatnih finansijskih angažmana, “odstupa od standardnih poslovnih modela legitimnih digitalnih ili marketinških platformi” i poručila da to zahtijeva pojačan oprez.
Džakula onima koji su uplatili sredstva DistributeX-u, savjetuje da odmah prestanu sa daljim uplatama:
“FBI savjetuje žrtve da prestanu slati novac i podnesu prijavu na ic3.gov. U crnogorskom kontekstu, prijave treba uputiti Upravi policije i Centralnoj banci Crne Gore. Svako ko vam traži da platite da biste mogli da zaradite, u bilo kojoj industriji, ne nudi vam posao, već vas regrutuje kao žrtvu.”
U Srbiji tri krivične prijave, CG: Odgovornost je korisnika
“Vijesti” su 2022. godine pisale o sličnom modelu “poslovanja”, kada se među korisnicima u Crnoj Gori dijelila aplikacija “Cheil Worldwide”.
I taj sistem organizovan je bio kroz VIP nivoe, za koje se plaćao određeni iznos, a povrat “garantovan” kroz dvadesetak dana. I u tom sistemu, novi profili dobijali su “probno tri zadataka dnevno”.
Iz Uprave policije tada su “Vijestima” kazali da su upoznati sa radom Cheil Worldwide platforme, da nisu imali prijave građana, te da aktivnosti na toj platformi “korisnici preduzimaju na sopstvenu odgovornost”.
Policija u Srbiji podnijela je nedavno krivične prijave protiv tri osobe zbog sumnje da su tokom prošle godine organizovali internet prevaru putem lažno predstavljene investicione firme “OKE Green”. Oštećenima je, kako je saopšteno iz policije, nuđena navodna zarada obavljanjem jednostavnih onlajn zadataka, uz obećanja o brzoj i sigurnoj dobiti, nakon čega su podsticani da uplaćuju sve veće iznose novca. MUP Srbije upozorio je da je riječ o tipičnom modelu investicione prevare sa elementima piramidalne (Ponzi) šeme...
Bonus video:
