Crna Gora nije uspjela da prevaziđe finansijske izazove, odliv kadra i neujednačenu dostupnost medicinskih usluga ni dvadeset godina nakon obnove nezavinosti, iako je formalno očuvala univerzalni model zdravstvene zaštite.
To je za “Vijesti” ocijenio ekonomista Sead Čirgić, nekadašnji direktor Fonda za zdravstveno osiguranje (FZO). On je zaključio da bez dugoročno stabilnog modela finansiranja i strateških ulaganja postoji rizik da se zdravstveni sistem postepeno transformiše ka tržišno orijentisanom modelu, čime bi se u narednom periodu dodatno udaljili od cilja - jednake i dostupne zdravstvene zaštite za sve građane.
Čirgićev stav prati i statistika o sve većem procentu izdvajanja za zdravstvo iz džepa, sve većem broju novootvorenih privatnih zdravstvenih ustanova u koje građani idu usljed nemogućnosti dobijanja termina u javnom zdravstvu, kao i podaci o odlivu kadra. Posljednje dvije godine, saopšteno je nedavno povodom Svjetskog dana sestrinstva, najveću zdravstvenu ustanovu, Klinički centar Crne Gore, napustilo je oko 200 medicinskih sestara i tehničara. Država nema preciznu evidenciju o odlivu kadra, iako je broj ljekara na 100.000 stanovnika decenijama značajno manji od evropskog prosjeka.
Prelom u sistemu nastupio 2010. godine
“Od obnove nezavisnosti 2006. godine, zdravstveni sistem Crne Gore prošao je kroz tri razvojne faze. Prva, do 2010. godine, bila je zasnovana na finansiranju iz doprinosa i relativno stabilnim prihodima Fonda. Druga faza, od 2010. do 2021. godine, obilježena je integracijom FZO u državni trezor i jačom centralizacijom finansiranja, uz sporiji rast ulaganja u zdravstvo u odnosu na ekonomski rast. Treća faza, nakon 2022. godine, započinje reformom ‘Evropa sad 1’ i ukidanjem doprinosa za zdravstveno osiguranje”, pojasnio je Čirgić.
On je istakao da je u prvom periodu rast zdravstvene potrošnje uglavnom bio usklađen sa rastom bruto društvenog proizvoda (BDP), a stabilan model finansiranja omogućavao je predvidive prihode i postepen razvoj sistema, uključujući početke digitalizacije i unapređenja zdravstvenih usluga.
Tvrdi da 2010. godine nastupa prelom, integracijom Fonda u sistem državnog trezora. Time, objašnjava, počinje period centralizovanog finansijskog upravljanja i pojavljuje se raskorak između ekonomskog rasta i ulaganja u zdravstvo.
“Dok je BDP Crne Gore u periodu 2010-2019. porastao za više od 50 odsto, budžet zdravstva uvećan je za oko trećinu”, objasnio je.
Čirgić tvrdi da u toj fazi ipak dolazi do jačanja domaćih kapaciteta - broj pacijenata upućenih na liječenje u inostranstvo preko prvostepene ljekarske komisije smanjen je sa oko 6.900 (2006. godine) na oko 2.400 (2019), dok je broj upućivanja na dijagnostiku pao sa skoro 1.900 na 231.
“To ukazuje na razvoj dijagnostičkih i terapijskih kapaciteta u zemlji, posebno u Kliničkom centru Crne Gore. Lista ljekova je takođe unaprijeđena i u značajnoj mjeri prati savremene evropske standarde. Sistem je u ovom periodu često funkcionisao u režimu održavanja likvidnosti, što je dovodilo do akumulacije neizmirenih obaveza i ograničavalo dugoročno planiranje i investicije.
Posljedice ukidanja doprinosa već vidljive
Ukidanjem doprinosa za zdravstveno osiguranje nakon 2022. godine sistem gubi stabilan namjenski izvor prihoda i postaje direktno zavisan od državnog budžeta, a posljedice su, tvrdi Čirgić, već vidljive.
“Duže liste čekanja i ograničena dostupnost pojedinih usluga. Istovremeno, dolazi do značajnog rasta direktnih izdvajanja građana za zdravstvo. Prema procjenama World Health Organization, ona čine oko 40 odsto ukupne zdravstvene potrošnje, što je višestruko iznad preporučenog nivoa od 15 odsto i među najvišima u Evropi. U apsolutnim iznosima, to znači da građani Crne Gore godišnje izdvajaju stotine miliona eura iz sopstvenog džepa za zdravstvene usluge”, ističe on.
Pojašnjava da WHO ovakav nivo potrošnje smatra “katastrofalnim”, jer troškovi liječenja mogu dovesti svako deseto domaćinstvo na ivicu siromaštva.
“U ovom trenutku najavljena su značajna infrastrukturna ulaganja, kao i jačanje digitalnih alata za unapređenje kontrole i efikasnosti zdravstvenog sistema, što ukazuje na pokušaj sistemskog odgovora na postojeća strukturna ograničenja i izazove u funkcionisanju zdravstvene zaštite”, ocijenio je Čirgić.
Zaključuje da finansijska stabilnost predstavlja jedan od ključnih preduslova za kvalitetan, dostupan i održiv zdravstveni sistem, jer nivo i struktura ulaganja direktno određuju dostupnost usluga, razvoj medicinskih kapaciteta i praćenje savremenih dostignuća medicine i farmacije.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
