U Kolašinu se i dalje značajna pažnja poklanja spomenicima i sjećanjima na narodno-oslobodilačku borbu, pa su obilježja koja podsjećaju na taj dio lokalne i državne istorije gotovo na svakom koraku u najužem gradskom dijelu, ali i okolini. Iako su se vremena i vlasti mijenjali, odnos prema tim obilježjima uglavnom je ostao isti, sačuvana su od skrnavljenja, a briga o njima, u granicama mogućnosti, bar na lokalnom nivou, ne izostaje.
U Udruženju boraca NOR-a i antifašista (UBNOR) tvrde da “Kolašin danas svoju antifašističku baštinu ne čuva samo kao dio istorije, već i kao važan dio identiteta grada, ali i turističke ponude”.
I ove godine Dan državnosti UBNOR i Opština obilježiće tradicionalno na Spomen-kompleksu - Partizanskom groblju na Brezi. To je najveće svjedočanstvo kolašinskog opredjeljenja i žrtve tokom Narodno-oslobodilačke borbe. Briga o Partizanskom groblju ne izostaje ni danas, a decenijama je organizovanje održavanja i obnavljanja Spomen-kompleksa vodio pokojni Gojko Vlahović. Spomen-kompleks na Brezi uvršten je i u turističku ponudu grada, pa i dalje mnogo gostiju iz inostranstva želi da čuje priču o tom mjestu.
“Na Brezi su, tokom Drugog svjetskog rata, strijeljani rodoljubi iz svih krajeva Crne Gore koji su bili zatočeni u zloglasnom kolašinskom zatvoru. Njih preko 72 strijeljano je od marta 1942. do maja 1943. godine. Po završetku rata urađene su humke s imenima strijeljanih i poginulih partizana i podignut Spomen-kompleks prema idejnom rješenju slikara Momčila Vujisića”, podsjećaju za “Vijesti” u UBNOR-u.
Iz tog udruženja podsjećaju na “titulu” ratne prijestonice, koju je Kolašin nosio. Konačno je oslobođen pet mjeseci prije nego što je Njemačka potpisala bezuslovnu kapitulaciju.
“Prije tog 29. decembra 1944. godine, kada su je oslobodili borci Pete crnogorske proleterske brigade, varoš na sjeveru je 23 puta prelazila iz ruke u ruku, a 18 puta bombardovana iz vazduha...
“Samo za tri i po mjeseca, od 20. januara do 1. maja 1942. godine, više od 200 kolašinskih boraca izginulo je na Barama Kraljskim, Lubnicama, Sinjajevini i “krvavoj” Brezi. U Narodnooslobodilačkoj borbi 1941-1945. sa područja Kolašina učestvovalo je više od 1.400 boraca, a poginulo je gotovo 400. Oko 250 rodoljuba izgubilo je živote na raznim okupatorskim mučilištima i gubilištima”, kažu u tom udruženju.
U Kolašinu je 15. i 16. novembra 1943. godine održano prvo zasjedanje Zemaljskog antifašističkog vijeća narodnog oslobođenja (ZAVNO) Crne Gore. Takođe, održan je i Prvi kongres Antifašističke omladine Crne Gore i Boke, a početkom decembra i Prvi kongres Antifašističkog fronta žena Crne Gore i Boke. U februaru 1944. godine tu je održano drugo zasjedanje ZAVNO-a, dok je u julu iste godine, uz obilježavanje tri godine ustanka naroda Crne Gore protiv okupatora, započelo i Treće zasjedanje, čime je ZAVNO transformisano u Crnogorsku antifašističku Skupštinu narodnog oslobođenja (CASNO).
Zgrada u kojoj su održani ti važni događaji, nažalost, nije bila predmet adekvatne brige države, pa je u sve gorem stanju.
Spomenik na glavnom trgu je simbol grada podignutog iz pepela.
Na zelenim površinama u najužem centru mnogo je u gradu bista narodnih heroja. Između ostalih, tu su biste narodnih heroja Spasoja Dragovića (1919-1943), Jelice Mašković (1924-1942), Sava Maškovića (1914-1944), Sava Drljevića (1912-1994), Vukmana Kruščića (1909-1942), Boška Jankovića (1910-1943), Milutina Lakićevića (1912-1942)... Među njima je i bista španskog borca i narodnog heroja Veljka Vlahovića, koji ima i spomenik na gornjem trgu, djelo beogradskog vajara Ota Loga. Okolo su ulice 13. jula, Četvrte proleterske, malo dalje ulice Dunje Đokić, Palih partizanki, Junaka Breze…
Spomenik palim borcima na kolašinskom glavnom trgu više od šest decenija neizbježan je motiv razglednica, novogodišnjih čestitki i fotografija tog grada. Djelo čuvenog zagrebačkog vajara Vojina Bakića, nastalo u vrijeme kada je Kolašin zacjeljivao duboke ratne rane, simbol je grada koji je nakon rata podizan iz pepela. Takođe, i podsjećanje na veličinu žrtve kolašinskih partizanki i partizana.
U vrijeme kada je spomenik dopremljen u Kolašin, u ljeto 1951. godine, kako podsjeća lokalni hroničar i direktor Centra za kulturu Branislav Jeknić, na glavnom gradskom trgu bile su samo dvije kuće, koje su čudom odoljele njemačkom bombardovanju. Kasnije, oko spomenika se formiralo uže gradsko jezgro i nastao poslijeratni Kolašin.
Bakić se smatra jednim od najvećih hrvatskih vajara 20. vijeka. Prema nekim izvorima, zagrebački vajar je kolašinski spomenik stvarao u vrijeme kada je težio da se oslobodi “nametnutih kanona socijalističkog realizma i ikonografije poratne umjetnosti” i opredijeli za modernizam. Navodno se, u trenutku svoje umjetničke prekretnice, i kajao što je preuzeo obavezu vajanja spomenika koji će kasnije krasiti kolašinski trg. Početkom devedesetih mnoga djela tog vajara u Hrvatskoj, na primjer, oštećena su ili uništena.
No, slavni spomenik već godinama je spreman za sanaciju i konzervaciju. Konačno, prošle godine država je preuzela tu odgovornost. Prema izvještaju o radu predsjednika Opštine Petka Bakića, ti radovi uvršteni su u državni program brige o kulturnim dobrima, pa je planirano sprečavanje daljeg propadanja i očuvanje originalnog izgleda.
Planirano unapređenje turističkog i edukativnog potencijala, kako očekuju u Opštini, stvoriće uslove za njegovu veću posjećenost, kao i za kvalitetniju edukaciju građana i turista o njegovom istorijskom značaju. Predviđeno je i unapređenje prostora oko spomenika.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
