Crna Gora ostvarila je napredak u reformi obrazovnog sistema, uključujući donošenje novih zakona i sprovođenje većine planiranih aktivnosti, ali kvalitet obrazovanja i dalje predstavlja izazov, a postignuća učenika, uprkos poboljšanju, ostaju ispod prosjeka OECD-a, ocijenila je Evropska komisija (EK) u ovogodišnjem izvještaju o napretku Crne Gore.
EK ukazuje i na neusklađenost obrazovanja sa potrebama tržišta rada, ali i na probleme u uključivanju romske i egipćanske djece u obrazovni sistem.
U dokumentu, u koji “Vijesti” imaju uvid, podsjeća se da je Skupština Crne Gore u oktobru usvojila Zakon o visokom obrazovanju i Zakon o obrazovanju djece sa posebnim obrazovnim potrebama, ali i više drugih propisa, od kojih su neki datirali i iz 2010.
“U državnom budžetu za 2026. godinu ukupna izdvajanja za obrazovanje iznose 368,2 miliona eura, odnosno približno 4,3 odsto bruto domaćeg proizvoda (BDP), prema procjeni za 2026. godinu. To je nešto ispod prosjeka EU od 4,7 odsto BDP-a iz 2023. godine. Od ukupnih izdvajanja za obrazovanje, 46,05 odsto opredijeljeno je za predškolsko i osnovno obrazovanje, 15,86 odsto za srednje, a 13,91 odsto za visoko obrazovanje. U školskoj 2025/2026. godini predškolskim obrazovanjem obuhvaćeno je ukupno 26.786 djece, osnovno obrazovanje pohađalo je 69.295 učenika, a srednje 27.004 učenika. Crna Gora pokrenula je novi program za sticanje kvalifikacije asistenta za rani razvoj djece”, precizirano je u izvještaju.
Napredak, ali treba još rada do prosjeka OECD
Kada je riječ o međunarodnim procjenama školskog obrazovanja, iz EK navode da je Crna Gora učestvovala je u Međunarodnom istraživanju razvoja čitalačke pismenosti (PIRLS) 2026. Objašnjavaju da se radi o testiranju koje obezbjeđuje podatke o postignućima djece u oblasti čitalačke pismenosti, zasnovane na dokazima, i omogućava prepoznavanje trendova.
Podsjećaju i na to da su u septembru objavljeni rezultati PISA testiranja.
“Rezultati su pokazali da je 60 odsto učenika dostiglo najmanje osnovni nivo znanja i kompetencija (nivo 2 ili viši) iz prirodnih nauka, 45 odsto iz matematike i 55 odsto iz čitanja. Iako su rezultati i dalje ispod prosjeka Organizacije za ekonomsku saradnju i razvoj (OECD), poboljšani su u poređenju sa rezultatima PISA testiranja iz 2022. godine”, stoji u dokumentu u koji redakcija ima uvid. Navodi se i da je Crna Gora učestvovala je i u Međunarodnom istraživanju nastave i učenja (TALIS) 2024, čiji su rezultati objavljeni u oktobru 2025. godine.
“Istraživanje je pokazalo zabrinjavajući trend: svaki četvrti nastavnik u Crnoj Gori namjerava da napusti profesiju u narednih pet godina”, ocijenjeno je.
Potrebno jačanje kvaliteta praktičnog osposobljavanja
Kada je riječ o stručnom obrazovanju i obuci (VET), EK navodi da je Crna Gora, kao nastavak obaveza preuzetih Deklaracijom iz Osnabrika, u septembru 2025. podržala Deklaraciju iz Herninga, potvrđujući svoju posvećenost modernizaciji stručnog obrazovanja, unapređenju vještina i sprovođenju reformi radi rješavanja problema neusklađenosti vještina sa potrebama tržišta rada.
“Izmjenama Zakona o stručnom obrazovanju iz 2025. godine uvedene su mjere za dalje jačanje dualnog i praktičnog obrazovanja. U tu svrhu Ministarstvo prosvjete osnovalo je Fond za podršku dualnom obrazovanju, uz poseban pravilnik objavljen u decembru 2025. godine”, navodi se u dokumentu.
Podsjeća se da je Crna Gora od 2015. članica Evropske alijanse za pripravništvo (EAfA), čime pokazuje posvećenost unapređenju zapošljavanja mladih i odraslih, te da je u oktobru 2025. bila je domaćin posljednjeg događaja koji su organizovali Evropska alijansa za pripravništvo i Evropska fondacija za obuku (ETF).
“Međutim, država bi trebalo da podstakne veći broj lokalnih zainteresovanih strana da pristupe Alijansi preuzimanjem konkretnih obaveza, čime bi im bilo omogućeno da razmjenjuju dobre prakse i jačaju kvalitet programa praktičnog osposobljavanja. Crna Gora bi takođe mogla da razmotri obnavljanje svojih obaveza na nacionalnom nivou”, stoji u izvještaju.
Neophodna bolja povezanost sa tržištem rada
Kad je u pitanju visoko obrazovanje, EK ističe da je Crna Gora nastavila sprovođenje Strategije razvoja visokog obrazovanja, s ciljem unapređenja kvaliteta, dostupnosti i finansijske stabilnosti obrazovnog sistema. Podsjećaju da je Crna Gora članica Bolonjskog procesa od 2003. godine i aktivno sprovodi obaveze utvrđene strategijom.
“U okviru tih reformi, u oktobru 2025. godine usvojen je novi Zakon o visokom obrazovanju, kojim je dodatno ojačana usklađenost Crne Gore sa standardima Evropskog prostora visokog obrazovanja (EHEA). U akademskoj 2025/2026. godini na postdiplomske i doktorske studije na visokoškolskim ustanovama u Crnoj Gori upisao se 4.071 student”, stoji u izvještaju.
Ističe se da je da je država razvila solidnu stratešku i zakonsku osnovu za cjeloživotno učenje odraslih, uključujući reforme koje se odnose na mikrokvalifikacije, fleksibilne obrazovne puteve i besplatan pristup sticanju prve kvalifikacije.
“Međutim, učešće odraslih u obrazovanju i dalje je veoma nisko i iznosilo je svega 5,47 odsto u 2024. godini, što je daleko ispod cilja EU od 60 odsto do 2030. godine. Napredak ograničavaju slaba primjena Strategije obrazovanja odraslih, nedovoljno finansiranje i koordinacija, oskudni i nepotpuni podaci, kao i neujednačen kvalitet nastavnog kadra, iako je u budžetu za 2026. uvedena posebna budžetska stavka za tu oblast. Ponuda programa obrazovanja odraslih u Crnoj Gori je široka i obuhvata dopunsko obrazovanje, neformalno učenje i mikrokvalifikacije. Međutim, ta ponuda samo djelimično odgovara potrebama različitih grupa odraslih i često ne obezbjeđuje priznate ishode učenja niti jasnu povezanost sa potrebama tržišta rada”, navodi se. Precizira se da učešće dodatno ograničavaju nedovoljno razvijene aktivnosti informisanja i uključivanja potencijalnih polaznika, kao i nedovoljno razvijeno karijerno savjetovanje za grupe koje nijesu obuhvaćene kategorijom nezaposlenih.
Upis romske djejce u škole i dalje izazov
Kada je riječ o inkluzivnom obrazovanju, upis romske i egipćanske djece i dalje predstavlja izazov, ocjenjuje EK.
U dokumentu je navedeno da je tokom 2025. broj romske i egipćanske djece uključene u obrazovanje u ranom djetinjstvu povećan je za 14,43 odsto, na ukupno 333 djece.
“Međutim, upis je smanjen za jedan odsto u osnovnom i za osam odsto u srednjem obrazovanju. Tokom 2025. broj djece sa posebnim obrazovnim potrebama koja pohađaju redovne škole na svim nivoima obrazovanja iznosio je 1.794. Dok je broj upisane djece u predškolsko i srednje obrazovanje smanjen za tri, odnosno 0,3 odsto, tokom 2025. zabilježen je značajan porast od sedam odsto u broju upisane djece u osnovne škole u poređenju sa 2024. godinom”, navodi se u izvještaju.
EK naglašava da je neophodno kontinuirano jačanje kapaciteta zaposlenih u obrazovanju.
“Crna Gora pokrenula je novi program obuke, koji uključuje i polaganje ispita, za asistente u nastavi koji rade sa djecom sa posebnim obrazovnim potrebama”, stoji u dokimentu.
Žena više na fakultetima
Kada je riječ o rodnoj zastupljenosti, EK kao “relativno ujednačeno” opsiuje učešće dječaka i djevojčica u osnovnom i srednjem obrazovanju tokom školske 2025/2026. godine.
“Međutim, na nivou visokog obrazovanja u akademskoj 2025/2026. godini postojala je značajna razlika, pri čemu su žene činile 59 odsto, a muškarci 41 odsto upisanih studenata. Na postdiplomskom nivou žene su činile 63 odsto svih studenata master studija i 58 odsto studenata doktorskih studija”. Dodaje se da su digitalne vještine prepoznate kao važna oblast u Strategiji reforme obrazovanja za period 2025-2035, a Crna Gora ostvarila je određeni napredak u digitalizaciji obrazovanja.
“Uz podršku Evropske unije, uspostavljeno je više od 100 laboratorija za obrazovne tehnologije (EdTech), posebno u opštinama na sjeveru Crne Gore”, ocijenjeno je.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
