ANALIZA EIU

Ekonomija Crne Gore sve više zaostaje za Evropom

CG je smanjila približavanje bogatom dijelu EU sa 51 odsto evropskog dohotka iz 1989. na 32 odsto u 2017.
225 pregleda 23 komentar(a)
Crna Gora, EU (Novine), Foto: Frederic Sierakowski
Crna Gora, EU (Novine), Foto: Frederic Sierakowski
Ažurirano: 17.05.2019. 14:11h

Crna Gora se, prema iznosu prosječnog bruto domaćeg proizvoda (BDP) po stanovniku, sve više udaljava od razvijenog dijela Evrope, pokazuje analiza londonskog Ikonomist intelidžens junita (EIU).

EIU je u novoj analizi uporedio prosječan BDP po stanovniku država u tranziciji iz centralne i istočne Evrope sa BDP-om 15 razvijenih članica Evropske unije 1989. i 2017. godine. „Razlika između njihovog prosječnog dohotka i nivoa dohotka u EU15 bila je veća 2017. godine nego 1989“, navodi se u analizi pod nazivom Približavanje razvijenoj Evropi usporava.

Procjenjuje se da je BDP EU iznosio 15,3 biliona eura (nominalno) u 2017. godini, što predstavlja 22 odsto svjetske ekonomije.

Prema podacima EIU, crnogorski BDP po stanovniku smanjio se u odnosu na evropski, sa 51 odsto evropskog dohotka iz 1989. godine na 32 odsto u 2017. U Crnoj Gori je BDP po stanovniku 1990. bio 47 odsto evropskog prosjeka (EU15), 1995. je pao na 21,2 odsto, 2000. godine je bio 24,1 odsto, a 2008. godine 29,7 odsto.

Prema na internetu dostupnim podacima (Helsinška povelja) u Crnoj Gori je BDP po stanovniku 1990. godine iznosio oko 3.400 eura. Prema podacima iz Vladinog Programa ekonomskih reformi, crnogorski BDP po stanovniku 2017. je bio 6,7 hiljada eura.

U Analizi EIU podsjeća se da je od početka tranzicije u državama centralne i istočne Evrope (1989. godine) prošlo skoro tri decenije.

“Ekonomske performanse su bile mješovite za regiju od 1989. godine. Napredak u približavanju u nivoma dohotka 15 članica EU prije proširenja 2004. godine bio je skroman, posebno od globalne finansijske krize 2008. godine”, navodi EIU.

U izvještaju se procjenjuje da će se, dugoročno, većina zemalja centralne i istočne Evrope vjerovatno sporo približavati razvijenoj Evropi. Prošle godine je, kako je navedeno, na zapadnom Balkanu jedino Albanija zabilježila, iako nisko, približavanje nivou dohotka u razvijenim članicama EU, i to sa 15,5 na 23,4 odsto, dok su Srbija, Makedonija i Bosna i Hercegovina imale manji rast u odnosu na 1989. Srbija je prošle godine smanjila približavanje bogatom dijelu EU sa 45,8 odsto, koliko je taj nivo bio u 1989, na 31,1 odsto prošle godine, Makedonija sa 33,8 na 27,8 odsto, a BiH sa 30 odsto na 23,5 odsto.

Londonski centar za ekonomske analize navodi da je jedino Hrvatska od članica EU u centralnoj i istočnoj Evropi postala siromašnija. Prošle godine se smanjio rast hrvatskog BDP-a po stanovniku u poređenju sa 15 razvijenih članica EU u odnosu na ključnu 1989. godinu sa 56,8 odsto na 48,5 odsto.

EIU objašnjava da je zapadni Balkan u prvoj fazi ekonomske tranzicije bio pogođen ratnim sukobima 90-ih godina i velikom recesijom, dok je nakon 2000. zabilježen brzi oporavak i snažnije približavanje BDP-u po stanovniku tadašnjoj EU15, da bi oporavak usporio zbog svjetske ekonomske krize 2008. koja je pogodila i cijelu EU.

Među članicama EU iz istočne i centralne Evrope je na početku ekonomske tranzicije prije tri decenije najbolje stajala Slovenija čiji je BDP po stanovniku iznosio 69,8 odsto prosjeka u bogatim državama EU. Prošle godine je slovenački dohodak dostigao 75,8 odsto BDP-a po stanovniku najrazvijenih u EU. Ubjedljivo najsnažniji ekonomski razvoj i rast dohotka je zabilježila Poljska, pa je sa 29,9 odsto u 1989. Poljska došla na 59,9 odsto bogatstva EU15. Češka je prošle godine imala BDP po stanovniku od 72 odsto, a Slovačka 67,9 odsto u odnosu na najrazvijenije članice EU, najskromnije su bile Bugarska, sa 39,5 i Rumunija sa 42,2 odsto dohotka koje imaju bogate članice EU.

Rast crnogorskog BDP-a je usporio u ovoj godini. Vlada i Centralna banka očekuju rast od tri odsto u ovoj godini, koliko i Međunarodni monetarni fond (3,1 odsto). Svjetska banka prognozira nešto slabiji rast za ovu godinu, 2,8 odsto.

Model rasta da ne zavisi od SDI

Model tranzicionog rasta u regionu je dostigao svoje limite i sada postoji potreba za razvijanjem strategija za rast koji neće pretežno zavisiti od stranih direktnih investicija (SDI). U Analizi se navodi da je moguće da zemlje u regionu trpe od takozvane zamke srednjeg dohotka - usporavanje rasta kada se privreda približava tehnološkoj granici, odnosno postaje tehnološki razvijenija. Kako se zemlje razvijaju tehnološki, njihov fokus treba da se prebaci od imitacije do inovacija, poručuju iz EIU.