Crna Gora u naredne tri godine planira da uloži 330 miliona eura u gašenje nelegalnih deponija, prelazak na cirkularnu ekonomiju i uspostavljanje regionalnih centara za odlaganje otpada, uz još 200 miliona potencijalnog troška za infrastrukturu i opremu.
Taj novac još nije obezbijeđen, iako je planirano da se izdvoji iz državne kase, kredita kod međunarodnih banaka, opština i inostranih fondova, pa Ministarstvo finansija smatra da treba pronaći alternativne izvore finansiranja - kako bi se smanjilo opterećenje po budžet.
To, između ostalog, piše u mišljenju koje je resor Novice Vukovića dostavio na Predlog državnog plana upravljanja otpadom za period 2025-2029. godine, koji je Vlada usvojila krajem oktobra prošle godine.
Država ovim planom namjerava da do 2029. godine obezbijedi tranziciju Crne Gore ka ekološki održivoj cirkularnoj ekonomiji i obezbijedi efektivno i efikasno upravljanje otpadom, odnosno da se otpad svede na minimum uz korišćenje materijala koji se mogu reciklirati.
Izvještajem o analizi uticaja propisa navodi se da ukupna finansijska procjena iznosi 330 miliona eura. Dodatno, uslovno je planirano do 200 miliona eura, nakon završetka šest studija planova koji će precizirati dodatne infrastrukturne potrebe...
Osim toga, kao kandidat za članstvo u Evropskoj uniji, Crna Gora ima obavezu da uspostavi integrisani sistem upravljanja otpadom, što je jedan od prioriteta na evropskom putu i zatvaranju Poglavlja 27 (životna sredina i klimatske promjene).
Ministarstvo finansija smatra da se ambicije moraju uskladiti sa obezbijeđenim novcem i državnim finansijama, jer se po planu do kraja ove godine predviđa ulaganje od 30 miliona eura i zatvaranje svih privremenih odlagališta, dok su troškovi za 2027. - 25 miliona i po 20 miliona u 2028. i 2029. godini.
“Izvještajem o analizi uticaja propisa navodi se da ukupna finansijska procjena iznosi 330 miliona eura. Dodatno, uslovno je planirano do 200 miliona eura, nakon završetka šest studija planova koji će precizirati dodatne infrastrukturne potrebe. Sredstva je neophodno obezbijediti u periodu od 2025. do 2029. godine. Shodno Izvještaju, sredstva nisu u potpunosti obezbijeđena - njihovo obezbjeđivanje planira se sukcesivno tokom trajanja plana, i to kroz kombinaciju nacionalnih budžetskih sredstava, kreditnih aranžmana sa međunarodnim finansijskim institucijama, sredstava jedinica lokalne samouprave i međunarodnih fondova (IPA i drugi programi EU). Ministarstvo finansija predlaže da Ministarstvo ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera intezivira aktivnosti kako bi se što veći dio nedostajućih sredstava potrebnih za dalju implementaciju projekta finansirao iz drugih donatorskih sredstava, a u cilju rasterećenja budžetske potrošnje”, ističe se u mišljenju ovog resora.
Opštine da gase deponije
Ministarstvo finansija navodi i da je za sprovođenje plana u prošloj godini planirano 1,07 miliona eura iz državne kase, uz 35 miliona eura obezbijeđenih kreditom kod Svjetske banke i Evropske banke za obnovu i razvoj (EBRD), uz deset miliona od opština, pet miliona iz međunarodnih fonova i milion eura od granta.
Iz Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, kojim upravlja Damjan Ćulafić, su “Vijestima” kazali da planiraju gradnju četiri regionalna centra za upravljanje otpadom - u Bijelom Polju, Nikšiću, Podgorici i Baru. Centri bi služili za sakupljanje, obradu, recikliranje i deponovanje otpada, i to plastike, stakla, metala, papira, elektronskog i biološkog otpada, razvrstavanje po materijalima i kategorijama radi lakše obrade, privremeno skladištenje, reciklažu, presovanje plastike ili drobljenje stakla, edukaciju...
“Regionalni centar u Nikšiću realizovaće se uz podršku Svjetske banke i sljedeće godine je u planu izrada glavnog projekta izradnje, koji će pokazati vrijednost. Za Regionalni centar u Bijelom Polju, aktivnosti su u toku. Neuređenih odlagališta otpada prema Izvještaju o sprovođenju Državnog plana za 2024. godinu ima oko 334. Međutim, ovaj broj nije stalan jer su aktivnosti koje se sprovode na njihovom uklanjanju konstantne, ali istovremeno i nastaju nova. Fond za zaštitu životne sredine (Ekofond) sprovodi Program uklanjanja otpada odbačenog u životnu sredinu, tzv ‘divlje deponije’ i na taj način jedinice lokalne samouprave imaju značajnu podršku u otklanjanju ovog ne malog problema. Kada su divlje deponije u pitanju, lokalne samouprave će se morati pozabaviti ovim pitanjem mnogo ažurnije nego što je to do sada bila praksa”, istakli su oni.
Navode i da je do sada nalogom državne komunalne inspekcije zatvoreno privremeno odlagalište “Mostina” u Rožajama, dok je odlagalište “Mislov do” u Nikšiću zatvoreno 2024. godine, a sanacija odlagališta “Zakršnica” u Mojkovcu prošle godine. Ta sanacija je završena krajem prošle godine, a kapitalni budžet je koštala 4.227.940 eura.
Spremaju registar reciklaže
Upitani koliko uređaja za prečišćavanje otpadnih voda iz fekalne kanalizacije treba da bude izgrađeno u Crnoj Gori, na kojim lokacijama i koliko će to koštati, iz Ministarstva su naglasili da su mjesta u određenim opštinama određena na osnovu prostorno-planske dokumentacije, te da trenutno rade na proračunu troškova za pregovaračko Poglavlje 27 - nakon čega će znati cijenu izgradnje.
“Kada je reciklaža u pitanju, za sada ne postoji uniforman obrazac o izvještavanju o količinama frakcija otpada koje se pripremaju za ponovnu upotrebu, stoga i dolazi do različitosti u podacima. U toku su aktivnosti na uspostavljanju jedinstvene baze podataka. Tako da je, prema Izvještaju o sprovođenju Državnog plana upravljanja otpadom za ponovnu upotrebu i reciklažu pripremljeno oko 19 odsto od sakupljenog otpada sa cjelokupne teritorije CG. Tako je npr., tokom 2024. godine, sakupljeno je i pripremljeno za ponovnu upotrebu i reciklažu 4.973 tone otpadne papirne, kartonske, plastične ambalaže i staklene ambalaže (neopasni otpad); 252 tone opasnog otpada od EE opreme; 5.471 tona baterija i akumulatora; 221 tona otpadnih guma; 117 tona otpadnih vozila”, naveli su iz ovog resora
Tvrde i da kontinuirano sprovode razne kampanje o jačanju i podizanju svijesti, te da je po planu upravljanja otpadom predviđena izrada Državnog komunikacionog plana - po kojem će se uraditi lokalni komunikacioni planovi i edukovati javnost o važnosti uključivanja u proces uspostavljanja održivog upravljanja otpadom.
Regionalni centri do kraja ove godine?
U državnom planu za upravljanje otpadom do 2029. godine piše da će troškovi ulaganja u infrastrukturu za upravljanje otpadom biti oko 400 miliona eura, kako bi Crna Gora postala društvo sa “nula deponija” - zabranom stvaranja novih, zatvaranjem postojećih i sanacijom svih deponija do 2030. godine.
Planirano je da se prvo izgrade četiri regionalna centra za upravljanje otpadom, a godinu nakon toga da se u opštinama obezbijedi nedostajuća infrastruktura i oprema, kako bi se poslovalo po državnom planu. Između ostalog, plan je i da se otpadna vozila transportuju u postrojenje za recikliranje otpadnih vozila u sklopu podgoričke deponije “Livade”, dok bi se gume prvo obrađivale u regionalnim centrima Nikšić, Bar i Bijelo Polje, a zatim slale za Podgoricu.
Regionalni centar u Nikšiću bi služio toj i opštinama Herceg Novi, Kotor, Plužine, Šavnik i Žabljak, dok bi objekat u Baru bio namijenjen tom gradu i ostatku primorja, tj. Budvi, Ulcinju, Tivtu. Centar za otpad Bijelo Polje bi služio toj opštini, ali i Andrijevici, Beranama, Gusinju, Kolašinu, Mojkovcu, Petnjici, Plavu, Pljevljima i Rožajama, dok bi regionalni objekat u Podgorici bio nadležan za Glavni grad, Cetinje, Tuzi, Danilovgrad i Zetu.
“Planirano je da se svi regionalni centri za upravljanje otpadom izgrade do kraja 2026. godine i puste u rad. Razmotriti opcije da se sakupljeni otpad sa teritorije opština Kotor i Herceg Novi odvozi u regionalne centre za upravljanje otpadom u opštinama Nikšić ili Bar, sa aspekta efikasnosti i ekonomičnosti. Primarna selekcija komunalnog otpada se vrši na nivou lokalne samouprave, a nakon toga u regionalnim centrima za upravljanje otpadom. Uraditi studiju izvodljivosti za tretman biootpada i za postrojenje za insineraciju u regionalnom centru u Podgorici. Ukoliko se studijom pokaže opravdanost izgradnje postrojenja za insineraciju, sav otpad koji se ne može dalje reciklirati će se transportovati u centar Podgorica na insineraciju”, ističe se u planu.
Bijelo Polje lider po deponijama
U planu se ističe da je od 334 nelegalna odlagališta, najviše njih u Bijelom Polju - 105, dok ih je u Beranama 38. Najmanje ih ima u Budvi i Danilovgradu, tri i dvije.
Ističe se da u Crnoj Gori već postoje četiri centra za reciklažu otpada, u Podgorici na deponiji “Livade”, Herceg Novom, Žabljaku i Kotoru. U Glavnom gradu postoji i šest reciklažnih dvorišta, dok se četiri nalaze u Herceg Novom, Kotoru, Budvi i Mojkovcu.
Prema dokumentu, Podgorica posjeduje i postrojenje za preradu otpadnih vozila, a u Beranama ima i jedno postrojenje za obradu medicinskog otpada. U Baru postoji postrojenje za obradu električnog i elektronskog otpada, dok ta primorska opština i Podgorica imaju i deponije za neopasan otpad - “Livade” i “Možura”. Dodaje se i da u Crnoj Gori postoji 18 kontrolisanih odlagališta, s tim da su dva namijenjena samo za građevinski otpad - “Dragalj” i “Brajići”.
Planirano je da ukupni troškovi upravljanja sa 360.000 tona komunalnog otpada godišnje iznose 160 miliona eura, dok bi došlo i do poskupljenja usluga koje će plaćati građani.
“Budući da se očekuje da će stanovništvo sjevernog regiona biti najviše pogođeno implementacijom plana upravljanja otpadom, organi uprave bi trebalo da pažljivo osmisle set mjera kroz razvoj programa finansijskog i operativnog poboljšanja, uključujući, posebno, poboljšane mehanizme prikupljanja prihoda. Prijavljene stope naplate za domaćinstva su samo 35 odsto, dok se za preduzeća kreću u rasponu od 50 do 60 odsto”, navodi se u dokumentu.
Ističe se da će zbog sprovođenja plana, opštine morati da izrade lokalne planove upravljanja komunalnim i neopasanim građevinskim otpadom te da će važiti u periodu u kojem i plan. U planu se navodi i da je Crna Gora usvojila Zakon o upravljanju otpadom i više podzakonskih akata i propisa, čime je uspostavljen pravni okvir za Državni sistem upravljanja otpadom.
Zabrane i za neregistrovane sakupljače
U planu se ističe da Zakon o upravljanju otpadom zabranjuje sakupljanje otpada građanima i firmama koje za to nisu registrovane, ali i da se i dalje ne zna o kojim količinama se tačno radi.
“Izražen je problem u primjeni zakona, budući da određena lica koja nijesu upisana u registar sakupljača, nezakonito prikupljaju određene frakcije recikliranog otpada (posebno kartonsku ambalažu) iz kontejnera i na taj način smanjuju količinu otpada koju sakupljaju komunalna preduzeća. Dodatni problem je što se ove količine ne evidentiraju”, navodi se u dokumentu.
Zaduženje do 107 miliona
U državnom budžetu za ovu godinu ističe se da se država za finansiranje investicija u sektor odlaganja otpada može zadužiti 107 miliona eura.
U državnoj kasi je, između ostalog, predviđeno izdvajanje od 55 hiljada za izgradnju sanitarnih deponija, transfer stanica, reciklažnih centara i dvorišta, kao i sanaciju postojećih odlagališta komunalnog otpada, dok je za postrojenje za prečišćavanje otpadnih voda u Buljarici opredijeljeno 60.000 eura.
Za izgradnju reciklažnog dvorišta komunalnog otpada u Baru je planirana 101.000 eura, a za tehničku podršku pripremi novog plana upravljanja otpadom, strategija i javnih kampanja 10.000 eura.
“Država se može zadužiti sa Francuskom razvojnom agencijom (AFD) za potrebe finansiranja projekta ‘Podrška uspostavljanju Regionalnog centra za upravljanje otpadom u Bijelom Polju’ u iznosu do 20.000.000 eura. Sa Svjetskom bankom, za potrebe finansiranja projekta ‘Reforma u oblasti upravljanja otpadom’, u iznosu do 87.120.000 eura”, ističe se u dokumentu.
Bonus video:
