Registar zanatlija počeo je sa radom od 1. marta, a elektronskom bazom podataka u koju će se narednih tri mjeseca upisivati zanatlije upravljaće Zanatska komora Crne Gore, ali postoji spor o tome ko je na njenom čelu.
“Vijestima” su iz Ministarstva ekonomskog razvoja kazali da od septembra 2023. godine komorom upravlja izvršna direktorka Sanja Đurović, ali to osporava Upravni odbor Javne ustanove Zanatska komora Crne Gore, iz kojeg tvrde da je ona na toj funkciji nelegitimno i da je Boris Marđonović izvršni direktor komore i nevladinog udruženja Zanatsko-preduzetnička komora. Marđonović je ranije bio direktor Zanatske komore, ali je 2022. podnio opozivu ostavku, dok iz odbora tvrde da primopredaja funkcije nikada nije ozvaničena.
Resor kojim rukovodi Nik Đeljošaj i Marđonović već nekoliko mjeseci oprečno javno govore i o početku rada Registra zanatlija. Iz Ministarstva su najavljivali da će baza podataka proraditi od marta, dok je Marđonović tvrdio da bi zanatlije već od sredine februara zbog neupisivanja u njega mogle plaćati kaznu do 20.000 eura.
Skupština je izmjene i dopune Zakona o zanatstvu usvojila u julu prošle godine, a njima je bilo propisano formiranje Registra zanatlija u roku od šest mjeseci. Zakon je na snagu zvanično stupio 13. avgusta 2025. godine, što znači da je rok bio do 13. februara.
U Crnoj Gori trenutno niko nema podatke koliko stolara, vodoinstalatera, zidara i drugih zanatlija radi zakonito, ili “na crno”, ali se zna da je vrijednost sivog tržišta ogromna i da milioni eura ne završavaju u državnom budžetu.
Vrijednost sive ekonomije u 2024. godini iznosila je 1,5 milijardi eura, ili oko 20 odsto bruto-domaćeg proizvoda (BDP) koji je iznosio 7,64 milijarde eura.
Registrom bi trebalo da se obezbijede podaci o broju i djelatnostima esnafista.
Iz Ministarstva su naglasili da su nadležni za tumačenje i nadzor nad Zakonom o zanatstvu, i da se status odgovornog lica u Zanatskoj komori Crne Gore utvrđuje na osnovu internih akata tog tijela i podataka upisanih u Centralni registar privrednih subjekata (CRPS).
“Prema zvanično dostupnim podacima iz CRPS-a, funkciju izvršne direktorice Zanatske komore Crne Gore obavlja Sanja Đurović, koja je imenovana od strane nadležnog organa Komore - Upravnog odbora - na sjednici održanoj 28. septembra 2023. godine, a čije je imenovanje registrovano 3. novembra 2023. godine. Statutom Zanatske komore, koji je donijela Skupština Zanatske komore 2. aprila 2011. godine, članom 39 propisano je da izvršnog direktora imenuje, zapošljava i razrješava Upravni odbor Zanatske komore. Boris Marđonović nije upisan u CRPS kao izvršni direktor Zanatske komore. Imajući u vidu da je važećim aktima Komore i upisom u CRPS jasno utvrđeno lice koje obavlja funkciju izvršnog direktora, javno predstavljanje drugog lica u tom svojstvu nema pravni osnov”, kazali su iz Ministarstva.
Ostavka prihvaćena
Iz Ministarstva su naveli da se u pravnom poretku ovlašćena osoba dokazuje upisom u registar i da je to mjerodavno za utvrđivanje legitimnog zastupanja. Pojasnili su i da je u formalno-pravnom smislu, legitimno zastupanje i istupanje u ime kompanije vezano za onog kojeg je imenovao nadležni organ i koje je uredno registrovano, te da svako drugačije predstavljanje ne proizvodi pravno dejstvo.
Naglasili su da se radi isključivo o pitanju formalno-pravnog statusa, te da ne ograničavaju bilo čije pravo na javno iznošenje mišljenja.
Upitani ko može provjeriti zakonitost imenovanja u Zanatskoj komori, iz Ministarstva su naveli da se proces može preispitivati kroz sudske i druge zakonom propisane postupke, te da informacije u CRPS-u obezbjeđuju pravnu sigurnost i javnost podataka o zastupanju.
Prema dokumentaciji u koju su “Vijesti” imale uvid, Upravni odbor Zanatske komore je u aprilu 2022. godine prihvatio ostavku tadašnjeg direktora Marđonovića. Sjednicom odbora je predsjedavao predsjednik Zanatske komore Ivan Vukčević, kao i 12 od ukupno 16 članova. Ističe se da se tada glasalo o Marđonovićevoj ideji spajanja NVO Zanatsko-preduzetničke komore i Zanatske komore Crne Gore, dok je paralelno podnio uslovnu ostavku - u slučaju da do pripajanja ne dođe.
“Upravní odbor je donio odluku da ne prihvati fuziju NVO Zanatsko-preduzetničke komora i Zanatske komora Crne Gore sa osam glasova protiv, tri glasa za i jedan uzdržan glas. Upravni odbor donio je odluku o prihvatanju ostavke direktora Zanatske komore Crne Gore, sa osam glasova za ostavku, tri uzdržana i bez glasova protiv”, ističe se u obrazloženju odluke.
Upravni odbor Zanatske komore je zatim na sjednici 28. septembra 2023. godine razriješio tadašnjeg izvršnog direktora komore Vojislava Delića, jer, između ostalog, kako se navodi, nije savjesno, stručno i blagovremeno obavljao službene poslove i zadatke, nije ispoštovao Statut, zapošljavao po pravilima, dok je slao i prijeteće poruke Vukčeviću.
Na isti dan je za izvršnu direktorku Zanatske komore imenovana Sanja Đurović, ali se u odluci ne navodi koliko glasova podrške je dobila.
Đurović navodno nelegitimna
Iz Upravnog odbora JU Zanatska komora su “Vijestima” kazali da konfuzija oko administrativnog upisa u CRPS stvara utisak da je riječ o sporu oko funkcije, te da je u stvari riječ o institucionalnom pitanju - hoće li sistem zanatstva funkcionisati kroz zakonom predviđene procedure ili kroz intervencije politike.
Dodali su da će se to pitanje riješiti kroz zakonitu izbornu proceduru svih zanatlija.
“Gospođa Đurović nije legitimni izvršni direktor Zanatske komore. Njen upis u CRPS predstavlja nastavak nelegitimne promjene od 5. maja 2023, kada je nezakonito upisan Vojislav Delić. Dokumentacija na osnovu koje je izvršen upis osporena je po vjerodostojnosti - CRPS ju je dva puta odbio, a prihvatio tek u trećem pokušaju, pod okolnostima koje su predmet dokumentovane pritužbe. Na osnovu slobodnog pristupa informacijama, posjedujemo dokaze o falsifikovanim i nestatutarnim odlukama koje su poslužile kao osnov za te promjene. Zanatska komora nikada nije izvršila primopredaju funkcije, Registra zanatlija, dokumentacije niti arhive”, istakli su iz ovog odbora.
Kazali su da je Marđonović imenovan za izvršnog direktora odlukom Upravnog odbora 12. novembra 2012. godine, od kada funkciju obavlja neprekidno, počasno i bez naknade. Naglasili su da je 11. aprila 2022. podnio uslovnu i opozivu ostavku, koja je oročena do izbora novog rukovodstva po Statutu.
Pojasnili su da je njegova ostavka opozvana nakon što je Ministarstvo ekonomskog razvoja 16. marta 2023. odbacilo Sporazum iz 2021. na osnovu kojeg je organizovana izborna skupština s oročenim mandatom, čime su kako tvrde - prestali uslovi pod kojima je ostavka data.
“Nelegitimna frakcija pokušala je iskoristiti upravo tu uslovnu ostavku za promjenu u CRPS-u, ali dva mjeseca nakon njenog opoziva, 5. maja 2023. Da je cilj zaista bilo novo rukovodstvo, mogla se sazvati skupština po Statutu. Umjesto toga, Ministarstvo je frakciji bez mandatnog legitimiteta obezbijedilo kancelarijski prostor pod svojim okriljem i javna sredstva bez javnog konkursa. Cilj nije bila kadrovska promjena, već blokiranje reformskih procesa koje je Komora pokrenula - uspostavljanje Registra zanatlija, javna ovlašćenja u oblasti dualnog obrazovanja i majstorskih ispita, i jačanje zanatske samouprave”, naveli su oni.
Na pitanje po kojem osnovu se Marđonović predstavlja kao izvršni direktor Zanatske komore, da li ga je imenovao Upravni odbor i da li posjeduje legitimitet za obavljanje ove funkcije, naglasili su da je pravni osnov odluka odbora iz novembra 2012. upis u CRPS po osnovu te odluke, kao i činjenica da, kako kažu, nikada nije sprovedena legitimna smjena po statutarnoj proceduri - uključujući primopredaju dužnosti.
Dodali su da CRPS ne odlučuje o izboru rukovodstva već samo registruje odluke na osnovu dostavljene dokumentacije, pa promjene izvršene bez statutarnog legitimiteta i na osnovu dokumentacije koju je sam CRPS odbijao - ne mogu proizvesti pravno dejstvo.
“Nakon pribavljanja dokaza o falsifikovanoj dokumentaciji odlučili smo da pitanje razriješimo kroz izbornu proceduru umjesto kroz dugotrajne sudske procese poništaja, čiji bi ishod bio identičan. Ocijenili smo da je važnije usmjeriti energiju na suštinu - Zakon o zanatstvu, majstorske kvalifikacije, elektronski Registar, konjunkturni izvještaj - umjesto na polemiku koju je Ministarstvo generisalo. Radi potpune transparentnosti, cjelokupna dokumentacija biće javno objavljena početkom naredne sedmice i istovremeno dostavljena Skupštinskom odboru za ekonomiju, finansije i budžet i Evropskoj komesarki za proširenje”, kazali su iz odbora.
Nisu htjeli duple komore
Prema dokumentaciji koju su “Vijestima” dostavili, Marđonovića je Upravni odbor Zanatske komore imenovao za izvršnog direktora u novembru 2012. godine. Na ovom dokumentu nije bio zvaničnog pečata niti broja pod kojim je odluka odbora zavedena.
U zapisniku sa sjednice takođe bez pečata, na kojoj je Upravni odbor donio odluku o njegovom razrješenju, ističe se da je Marđonović kazao da su nastale dvije komore iako su zanatlije insistirale tokom pripreme Zakona o zanatstvu, da se ne osniva nova kako je predložila Vlada jer je jedna postojala od sredine 2007. godine.
Iz odbora su naveli da predlog nije prihvaćen pa je nova Zanatska komora osnovana 2011. godine, zbog čega je traženo da se problem prevaziđe raspisivanjem opštih izbora za članove skupštine javne Komore i da novi delegati u zanatskom parlamentu - donesu odluku o transferu vlasništva NVO Komore na novu.
“NVO Komora je usaglasila svoj Statut i uredbu o izborima sa Statutom i uredbom o izborima javne Komore. Marđonović je naveo da bi odbijanje fuzije istovremeno značilo otklon od duha i slova krovne organizacije, ciljeva i rezultata koji su zajednički ostvareni i intelektualne svojine, koja je stečena kroz projekte. To bi značilo i prekid saradnje sa međunarodnim partnerima koji su pomogli u osnivanju i strukovnih organizacija i krovne organizacije zanatstva. Sve od osnivanja pa do septembra 2021. godine predsjednik NVO Komore bio je istovremeno i predsjednik javne Komore, a izvršni direktor NVO Komore istovremeno i direktor javne”, navodi se u zapisniku koji je objednio Marđonović, a koji je kako se ističe, odbio da razmatra Vukčević uz obrazloženje da podržava zapisnik potpredsjednika Zanatske komore Obrada Kovačevića.
Marđonović je po spisima, naveo da je Vukčević imao obavezu po Statutu da zapisnik usaglasi s njim kao izvršnim direktorom dok je Vukčević dodao da su htjeli da zadrže Marđonovića na poziciji izvršnog direktora - ali ih je uslovljavao pa je razriješen. Po zapisniku, Marđonović je naglasio da je NVO Komora krovna organizacija koja zastupa sva zanatska udruženja, te da je njeno stavljanje u isti rang sa strukovnim udruženjima - rezultat političke odluke Ministarstva ekonomije.
Komore rade zasebno
Ministarstvo ekonomskog razvoja je saopštilo da Boris Marđonović može govoriti samo u ime NVO Zanatsko-preduzetnička komora Crne Gore, ali da je u prethodnom periodu ka javnosti zanatlijama iznosio određene informacije u vezi sa primjenom Zakona o zanatstvu. To su naveli u saopštenju od 6. marta.
Istakli su da pozivaju sve da informacije u vezi sa primjenom Zakona o zanatstvu provjeravaju kod tog resora, kao nadležnog organa.
“Ukazujemo da su u javnim obraćanjima pomenutog lica korišćeni naziv i obilježja Zanatske komore Crne Gore, koja predstavlja pravno zasebno poslovno udruženje u odnosu na NVO Zanatsko-preduzetnička komora Crne Gore, u čije ime Marđonović može istupati. Ovakav način predstavljanja može dovesti do nedoumica u pogledu identiteta i nadležnosti lica koje se obraća javnosti. S tim u vezi, Ministarstvo podsjeća da je, u skladu sa važećim zakonskim okvirom, nadležni organ za normativno uređivanje, praćenje primjene i tumačenje Zakona o zanatstvu”, naveli su oni.
Najavili su da će i u buduće nastaviti da rade u skladu sa svojim nadležnostima, radi obezbjeđivanja zakonitosti, pravne sigurnosti i zaštite interesa zanatlija.
Počeo upis u Registar
Crnogorske zanatlije su dužne da u narednih tri mjeseca podnesu prijavu za upis Zanatskoj komori Crne Gore, a postupak će biti jednostavan, jasno definisan i usklađen sa važećim propisima.
To je krajem februara saopšteno iz Ministarstva ekonomskog razvoja.
“Uspostavljanjem Registra obezbjeđuje se: transparentan i jedinstven pregled zanatlija u Crnoj Gori, ažurna evidencija o upisu, promjenama i brisanju podataka, jačanje institucionalne podrške sektoru zanatstva, unapređenje poslovnog ambijenta i pravne sigurnosti zanatlija”, kazali su oni.
Marđonović je “Vijestima” krajem februara kazao da registar zanatlija postoji i radi od 2013. godine, te da je u decembru prošle godine usaglašen sa novim izmjenama Zakona o zanatstvu - i da je digitalan i javno dostupan na stranici Komore.
“Trenutno imamo evidentirano 38.407 privrednih subjekata, 102.996 zanatlija i 5,75 milijardi eura prihoda u 2024. godini. Ovi brojevi rastu svakodnevno. U Crnoj Gori postoji 155 različitih zanata koji se pojavljuju kroz 197 od 201 zanatskih šifri djelatnosti”, kazao je Marđonović.
Bonus video:
