CIN-CG: U sjenci spornih referenci i partijskih veza - ko su novi članovi Savjeta Centralne banke Crne Gore

Akademske reference, ali i doskorašnja partijska pripadnost Ismeta Hadžića i Srđana Milića, koje je Skupština Crne Gore 31. decembra 2025. izabrala za članove Savjeta Centralne banke Crne Gore (CBCG), otvaraju ozbiljna pitanja o kredibilitetu i kvalifikacijama za tu funkciju: diplome im dolaze sa obrazovnih ustanova koje su godinama pratile kontroverze oko akreditacije i akademskog integriteta.

Istraživanje Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore (CIN-CG) pokazalo je da je reference članova Savjeta jedne od najvažnijih državnih institucija skupštinski Odbor za ekonomiju, finansije i budžet cijenio bez stvarnog uvida u relevantnu dokumentaciju.

Za izbor četiri člana Savjeta CBCG, pored Hadžića i Milića, bilo je predloženo još šest kandidata: Tamara Backović, Hadži Vesna Vujošević, Šućo Orahovac, Zarija Pejović, Brankica Mosurović i Mladen Bojanić. Od kandidature su još tokom ljeta lanjske godine odustale Mosurović i Hadži Vujošević. Nakon toga je Odbor održao konsultativno saslušanje preostalih šest kandidata, da bi Skupštini za izbor predložio Tamaru Backović, Srđana Milića, Šuća Orahovca i Ismeta Hadžića, što je na sjednici posljednjeg dana prošle godine i usvojeno. Backović i Milić su dobili podršku devet poslanika, dok je za Orahovca i Hadžića glasalo njih osam. Kandidati Zarija Pejović i Mladen Bojanić su dobili samo po jedan glas.

Ismeta Hadžića je za kandidata za člana Savjeta CBCG predložio poslanik Bošnjačke stranke (BS) Mirsad Nurković, partije čiji je Hadžić ranije bio funkcioner, dok je Srđana Milića predložila poslanica Socijalističke narodne partije (SNP) Slađana Kaluđerović, čiji je dugogodišnji predsjednik i poslanik bio Milić. Međutim, i jedan i drugi su saopštili da više nijesu u partijama.

Skupštinski Odbor za ekonomiju, finansije i budžet je postupak izbora članova Savjeta CBCG vodio po ranije uspostavljenoj praksi, prema kojoj član Odbora uz predlog kandidata dostavlja samo biografiju iz koje se sagledava da li kandidat ispunjava uslove. Međutim, kandidati nijesu bili dužni da dostave i obrazovne isprave, niti bilo koje druge dokaze o kvalifikacijama.

FAKULTET U NOVOM PAZARU AKREDITOVAN TEK VIŠE OD DECENIJU NAKON ŠTO JE HADŽIĆ DIPLOMIRAO

Ismet Hadžić je, prema biografiji dostavljenoj Skupštini, a u koju je CIN-CG imao uvid, od 2004. do 2008. godine studirao na Fakultetu za menadžment i poslovnu ekonomiju na privatnom Internacionalnom univerzitetu u Novom Pazaru, na odsjeku za poslovnu ekonomiju, smjer menadžment i preduzetništvo, gdje je stekao zvanje diplomiranog ekonomiste sa 240 ECTS kredita. Ta obrazovna ustanova akreditaciju nije imala ni deceniju nakon što je Hadžić diplomirao, iako je, prema srpskom Zakonu o visokom obrazovanju, taj status trebalo da riješi još do 2009. godine.

Internacionalni univerzitet u Novom Pazaru godinama je bio predmet sporova. U 2016. Nacionalni savet za visoko obrazovanje Srbije odbio je akreditaciju gotovo svih studijskih programa Internacionalnog univerziteta u Novom Pazaru, uz navode da je problem bio, između ostalog, u nastavnom kadru. Prema navodima iz te srpske institucije, do tog perioda bili su akreditovani samo engleski jezik i pravne nauke.

U Srbiji je 2005. donesen Zakon o visokom obrazovanju kojim je, radi obezbjeđenja razvoja i unapređenja kvaliteta, propisana obaveza akreditacije svih visokoškolskih ustanova. Proces akreditacije sprovodila je Komisija za akreditaciju i provjeru kvaliteta visokoškolskih ustanova i jedinica u njihovom sastavu i vrednovanja studijskih programa (Komisija), koja je počela sa radom u junu 2006. godine. Ovaj zakon predviđa da se postupak akreditacije i dobijanja dozvole za rad visokoškolskih ustanova koje su zakonito radile prije donošenja ovog propisa sprovede u roku od tri godine od dana obrazovanja Komisije.

Tek nakon intervencija srpskog Ministarstva prosvjete i zaključka Vlade Srbije iz juna 2017. godine, diplome tog univerziteta formalno su potvrđene kao validne do okončanja akreditacionog procesa, dok se danas na sajtu ovog univerziteta može pronaći potvrda o akreditaciji iz 2024. godine.

“Smatram da je za ocjenu validnosti bilo koje diplome relevantno isključivo to da li je ona priznata od strane nadležnih institucija. U mom slučaju, diploma je prošla zakonom propisanu proceduru priznavanja u Crnoj Gori, čime je potvrđena njena pravna valjanost. Eventualne polemike o reputaciji pojedinih institucija ne mogu biti osnov za osporavanje diplome koja je formalno priznata od strane nadležnog državnog organa”, kaže Hadžić za CIN-CG.

Da formalno priznavanje diplome ne zatvara automatski sva pitanja o njenom kredibilitetu pokazuju i nedavne odluke Ministarstva prosvjete, nauke i inovacija (MPNI), koje je u septembru 2025. godine obustavilo priznavanje diploma sa osam regionalnih visokoškolskih ustanova, zbog zaštite javnog interesa i standarda kvaliteta u visokom obrazovanju.

Hadžić je u biografiji još naveo da je radio kao nastavnik ekonomske grupe predmeta, knjigovođa, saradnik za osiguranje, rukovodilac sektora za finansijsko-računovodstvene poslove u rožajskom komunalnom preduzeću, potom sekretar Sekretarijata za finansije i ekonomski razvoj Opštine Rožaje, a kao tada trenutnu poziciju naveo je mjesto sekretara Sekretarijata za planiranje i uređenje prostora Opštine Rožaje.

Uz to je istakao i obuke iz pripreme EU projekata, upravljanja projektima i računovodstva, dok je za engleski jezik u biografiji naveo pasivno znanje u sve tri kategorije: razumijevanje, govor i pisanje.

MILIĆEV DOKTORAT SADRŽI IDENTIČNE DJELOVE RANIJE OBJAVLJENOG RADA, BEZ REFERENCE U BIBLIOGRAFIJI

Milić, drugi član Savjeta CBCG, prema biografiji dostavljenoj Skupštini Crne Gore, završio je u bivšoj SFRJ cijenjeni Fakultet za turizam i vanjsku trgovinu u Dubrovniku, gdje je diplomirao na temi “Primarna i sekundarna emisija novca”. Doktorirao je na Beogradskoj bankarskoj akademiji, u okviru privatnog Univerziteta Union, gdje je 15. jula 2021. odbranio disertaciju “Uticaj fiskalne konsolidacije na makroekonomske performanse - primjer Crna Gora”.

Međutim, uvid CIN-CG-a u javno dostupnu doktorsku disertaciju Srđana Milića, koja se može pronaći na oficijalnom sajtu Univerziteta Union, pokazuje poklapanja sa njegovim ranijim radom “Fiskalna konsolidacija: osnovni aspekti i uporedna analiza” koji je u decembru 2020. godine objavljen u naučnom časopisu Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Beogradu “Ekonomske ideje i praksa”, međutim to nigdje ne navodi kao referencu ili u bibliografiji u samoj disertaciji, što je akademska obaveza.

U Milićevom radu i u doktoratu pojavljuju se isti ili gotovo isti pasusi, ista argumentacija i slična struktura poglavlja. Na primjer, u članku iz 2020. Milić piše da su “Alesina i Peroti pokazali da su uspješne konsolidacije dominantno bazirane na smanjenju zarada i socijalnih transfera”, a u disertaciji se gotovo identična formulacija ponavlja.

Još vidljivije poklapanje odnosi se na dio o političkim ciklusima. U disertaciji, na stranama 148–149, stoji: “Na ovaj način vlade često pokušavaju da minimiziraju potencijalni gubitak glasača... Faktički nijedan ozbiljni program fiskalne konsolidacije se ne može sprovesti, a da ostanu nedirnute bar neke od ove tri komponente: plate i zaposlenost u javnom sektoru, penzije i socijalni transferi... Stoga se često programi fiskalne konsolidacije pokreću u prvoj ili eventualno drugoj godini nakon izbora...”.

Slični niz formulacija vidi se i u Milićevom radu iz 2020, uz sličnu logiku, raspored teza i iste autore na koje se poziva. U tom radu nalazi se i gotovo ista rečenica o “Hansjorgu i tome da je najveći broj programa fiskalne konsolidacije sproveden u roku od jedne godine od izbora”, što se potom gotovo doslovno pojavljuje u disertaciji.

Ovo je samo dio potpuno identičnih rečenica koje se ponavljaju u dva Milićeva rada.

U samoj disertaciji Milić navodi da je riječ o rezultatu njegovog samostalnog istraživačkog rada i da su korišćene reference jasno navedene.

U akademskoj praksi, objašnjava za CIN-CG sagovornik sa Univerziteta Crne Gore (UCG), koji je tražio da ostane anoniman, postoji debata o tome gdje prestaje legitimno objavljivanje djelova rada tokom izrade doktorata, a gdje počinje autoplagijarizam.

Prema njegovim riječima, članak objavljen tokom izrade disertacije može predstavljati uvodni ili teorijski dio doktorskog rada, posebno ako je prethodno objavljivanje dijela istraživanja bilo uslov za odbranu. Ipak, ističe da je u ovom slučaju problematično to što se u samoj disertaciji nigdje ne konstatuje da je dio teksta ranije objavljen kao poseban rad, niti se taj rad navodi kao referenca u bibliografiji.

Prema Zakonu o akademskom integritetu, autoplagijarizam je prepisivanje sopstvenog teksta u djelovima ili u cjelosti bez navođenja originalnog izvora i predstavljanja istog kao potpuno novog djela. Parafraziranje bez reference je, prema istom zakonu, preuzimanje ukupnog smisla ili pojedinih ideja tuđeg teksta bez navođenja izvora.

Milić nije odgovorio na pitanja CIN-CG-a do objave ovog istraživanja.

Zvanični podaci Univerziteta Union i Nacionalnog tijela za akreditaciju u Srbiji pokazuju da je Beogradska bankarska akademija akreditovana članica Univerziteta Union, koji je bio dio afere “Doktorati” u Srbiji i predmet ozbiljnih javnih pitanja o akademskom integritetu, između ostalog i zbog načina na koji je godinama postupao u slučaju osporene doktorske disertacije aktuelnog gradonačelnika Beograda Aleksandra Šapića, koji je doktorirao 2012. na Fakultetu za poslovno-industrijski menadžment Univerziteta Union.

Profesori sa Univerziteta Union pominjani su i u slučaju spornog doktorata aktuelnog ministra finansija Srbije Siniše Malog, jer su pojedini učestvovali u komisiji koja je ocijenila da njegov rad nije plagijat u mjeri koja bi opravdala njegovo osporavanje. Tu ocjenu je kasnije osporio Odbor za profesionalnu etiku Univerziteta u Beogradu, a Senat tog univerziteta je doktorat potom i poništio.

Još 2015. “Istinomer” je objavio da je komisija koju je formirao Univerzitet Union utvrdila da je više od polovine Šapićevog rada preuzeto, ali je postupak potom zapao u ćorsokak: komisija je prekinula rad, a taj univerzitet godinama nije uspijevao da formira novu. “Danas” je 2022. pisao da Univerzitet Union ni poslije sedam i po godina nije uspio da okonča ispitivanje navoda o plagijatu, što je dodatno otvorilo pitanje sposobnosti te ustanove da dosljedno štiti akademske standarde kada su u pitanju politički eksponirani kandidati.

Milić je u svojoj biografiji naveo da je na svim nivoima obrazovanja dobijao posebne nagrade, da je objavio više naučnih radova iz ekonomije i finansija, te da iza sebe ima 17 godina poslaničkog iskustva i pet saziva u Odboru za ekonomiju, finansije i budžet, uz učešće na brojnim domaćim i međunarodnim skupovima posvećenim ekonomskim i finansijskim pitanjima.

IZABRANI UPRKOS ZAKONSKIM OGRANIČENJIMA

Zakon o CBCG propisuje da član Savjeta ne može biti član političke organizacije, niti osoba koja obavlja funkciju ili dužnost u organima lokalne samouprave.

Tokom saslušanja 1. jula 2025. godine Srđan Milić je otvoreno rekao da je “bio i ostao SNP”, što su prenijeli i crnogorski mediji, dok je Hadžić, kako se može vidjeti iz dokumenta koji je poslao CIN-CG-u, takođe bio partijski angažovan, u Bošnjačkoj stranci, sve do 20. marta 2025. godine.

I Šućo Orahovac, takođe jedan od novoizabranih članova Savjeta CBCG, bio je, kao član Pokreta Evropa sad (PES), politički aktivan, sve do kadidature za Savjet. On je bio član podgoričkog odbora ove partije. I njega su kandidovale partijske kolege iz PES-a: Tonći Janović, Dražen Petrić i Seid Hadžić. Orahovac je završio magistarske studije u oblasti finansija na prestižnom Univerzitetu Bocconi u Milanu, gdje je 2009. i radio kao saradnik. Iskustvo je sticao u Hipotekarnoj banci, Ministarstvu finansija i socijalnog staranja, Glavnom Gradu Podgorica, itd.

Tamara Backović je docentkinja na Ekonomskom fakultetu Univerziteta Crne Gore. Počela je karijeru na tom fakultetu kao saradnica u nastavi, 2004. godine. Bila je angažovana i na brojnim ekonomskim projektima i istraživanjima. Bila je jedna od članica tima koji je napravio model predviđanja bankrota crnogorskih privatnih preduzeća.

Tokom 77. sjednice Odbora za ekonomiju, finansije i budžet, krajem jula 2025. godine, poslanik vladajućeg PES-a Janović je kazao da su potrebne dodatne konsultacije u vladajućoj većini, jasno stavljajući do znanja da se odluka donosi na osnovu političkih dogovora umjesto kompetencija kandidata.

Predsjednik Odbora za ekonomiju, finansije i budžet Boris Mugoša upozorio je da su kriterijumi izbora neprecizni i da zakon treba mijenjati.

“Ovaj proces je duboko politizovan o čemu svjedoči i činjenica da su tri od četiri izabrana člana bila partijski funkcioneri, kao i činjenica da se mjesecima nakon završenog saslušanja odlagalo na zahtjev većine izjašnjenje na odboru o predloženim kandidatima. Javnost je na plenumu svjedočila neadekvatnim kompetencijama pojedinih izabranih članova Savjeta CBCG, kao i o očiglednoj međukoalicionoj trgovini funkcijama koja je bila u pozadini svega ovoga”, kaže za CIN-CG Mugoša (Socijaldemokrate), koji je apelovao na poslanike većine da ne prekidaju dobru praksu koja je postojala u parlamentu, a to je da barem jedan od četiri člana Savjeta CBCG bude imenovan na usaglašeni predlog opozicije.

Prema njegovim riječima, treba izmijeniti Zakon o CBCG kako bi se jasno definisalo da se članovi Savjeta CBCG biraju na osnovu javnog poziva, uz oštrije kriterijume, a ne da ih predlažu poslanici kao što je dugogodišnja praksa u parlamentu.

Iz Evropske komisije (EK) su u Izvještaju za Crnu Goru za 2025. godinu istakli da imenovanja u Savjet CBCG moraju biti transparentna, zasnovana na kompetencijama i bez partijskog uticaja.

Ni Nurković, ni Kaluđerović nijesu odgovorili na pitanje CIN-CG da li smatraju da su njihovi prijedlozi za članove CBCG bili u skladu sa smjernicama EK, s obzirom na to da su birali svoje doskorašnje partijske kolege.