Od obnove nezavisnosti do danas, u Crnu Goru je investirano oko 16 milijardi eura stranog kapitala u bruto iznosu, što je svrstava među vodeće zemlje regiona po obimu stranih direktnih investicija u odnosu na veličinu ekonomije. U pojedinim godinama godišnji priliv stranih direktnih investicija (SDI) premašivao je milijardu eura, dok je njihovo prosječno učešće u bruto domaćem proizvodu iznosilo oko petine BDP-a, uz znatno više vrijednosti u godinama investicionog buma.
Kapital je tokom dvije decenije stizao iz više od 120 zemalja, a najveći pojedinačni investitor bila je Rusija sa oko 13 odsto ukupnih SDI. Ipak, veliki dio stranog novca završavao je u nekretninama i uslugama, dok su ulaganja koja snažnije podstiču produktivnost, izvoz i domaću proizvodnju ostala ograničena. Nakon pandemije ulaganja u nekretnine ponovo su snažno porasla, pa su u pojedinim godinama dostizala gotovo pola milijarde eura i činila čak polovinu ukupnog priliva SDI.
To je pokazala analiza Privredne komore Crne Gore (PKCG).
“SDI imao je važnu ulogu u ekonomskom razvoju Crne Gore tokom protekle dvije decenije. U uslovima ograničenih domaćih izvora i izraženih razvojnih potreba, priliv stranog kapitala bio je jedan od glavnih pokretača investicione aktivnosti, razvoja turističke infrastrukture i rasta zaposlenosti”, ocijenili su iz PKCG.
Kretanje stranih direktnih investicija u velikoj mjeri odražavalo je promjene u ekonomskom i investicionom ciklusu Crne Gore, pa su period nakon obnove nezavisnosti, kako se navodi u analizi, obilježili snažan priliv kapitala i intenzivna ulaganja u bankarski sektor, kompanije, turizam i nekretnine, podstaknuti privatizacijom, liberalizacijom tržišta i rastom povjerenja investitora.
“Investicioni zamah dostigao je vrhunac neposredno prije i tokom prvih godina globalne finansijske krize, kada je godišnji priliv SDI premašivao milijardu eura. U narednim godinama uslijedilo je usporavanje investicione aktivnosti i prilagođavanje novim tržišnim okolnostima. Nova faza rasta investicionih tokova započela je od 2015. godine, kada su realizacija velikih turističko rezidencijalnih projekata i ulaganja u saobraćajnu i energetsku infrastrukturu, uključujući izgradnju prioritetne dionice auto-puta Bar – Boljare i podmorskog elektroenergetskog kabla prema Italiji, doprinijeli ponovnom jačanju investicione aktivnosti. Nakon pandemije zabilježen je dodatni rast priliva stranog kapitala, pri čemu su pojedine godine donijele jedne od najviših vrijednosti SDI od obnove nezavisnosti”, istakl isu iz PKCG.
Analiza je pokazala da se struktura SDI značajno mijenjala tokom posmatranog perioda, odražavajući promjene u investicionim ciklusima, sektorskoj usmjerenosti ulaganja i strukturi investitora. U godinama prije globalne finansijske krize značajan dio kapitala bio je usmjeren ka nekretninama i ulaganjima u kompanije i banke, dok nakon krize raste značaj interkompanijskog duga. Nakon pandemije ponovo dolazi do snažnog rasta ulaganja u nekretnine, koja su u pojedinim godinama dostizala gotovo pola milijarde eura i činila polovinu ukupnog priliva SDI.
“Posmatrano iz razvojne perspektive, značaj SDI ne zavisi samo od njihovog obima, već i od njihove sektorske usmjerenosti i sposobnosti da generišu dugoročne razvojne efekte. Ulaganja u proizvodne, tehnološki intenzivne i izvozno orijentisane djelatnosti imaju veći potencijal da podstaknu rast produktivnosti, transfer znanja i tehnologije, razvoj domaćih dobavljačkih lanaca i jačanje izvozne konkurentnosti, upravo takve investicije mogu dati najveći doprinos održivom ekonomskom rastu i dugoročnom povećanju dodate vrijednosti u domaćoj ekonomiji”, navode u PKCG.
Geografska struktura stranih direktnih investicija bila je široko diverzifikovana, budući da je kapital, kako se navodi, u Crnu Goru tokom protekle dvije decenije pristizao iz više od 120 zemalja. Međutim, najveći dio investicionih tokova bio je koncentrisan na ograničen broj država, koje su zajedno generisale više od polovine svih SDI realizovanih u Crnoj Gori od obnove nezavisnosti.
“Najveći pojedinačni investitor bila je Ruska Federacija sa oko 13% ukupnih stranih direktnih investicija, dok su Srbija, Švajcarska i Italija učestvovale sa po približno 7%. Značajan udio imale su i Austrija, Kipar, Njemačka i Turska, sa po oko 5% ukupnog priliva. Pored razlika u obimu ulaganja, među vodećim investitorima bile su prisutne i značajne razlike u strukturi investicionih tokova. Kapital iz Srbije, Njemačke, Sjedinjenih Američkih Država i Turske bio je dominantno usmjeren ka tržištu nekretnina, dok su investitori iz Švajcarske, Azerbejdžana i Ujedinjenih Arapskih Emirata u većoj mjeri bili zastupljeni kroz interkompanijski dug. Ruska Federacija, kao najveći pojedinačni investitor, imala je znatno uravnoteženiju strukturu ulaganja između kompanija i banaka, nekretnina i interkompanijskog finansiranja”, navodi se u analizi.
Ukazano je da za razliku od većine vodećih investitora, ulaganja iz Italije bila su dominantno usmjerena ka kompanijama odnosno energetskom sektoru, pri čemu je ulazak kompanije A2A u vlasničku strukturu EPCG 2009. godine predstavljao najveću pojedinačnu investiciju u posmatranom periodu.
Novi kapital usmjeriti ka razvojnim sektorima
PKCG je ocijenio da je SDI dao značajan doprinos ekonomskom rastu, modernizaciji pojedinih sektora, razvoju turističke infrastrukture i jačanju međunarodne ekonomske povezanosti Crne Gore.
“Ipak, iskustvo protekle dvije decenije jasno pokazuje da pitanje investicija nije samo koliko kapitala dolazi, već kakav razvoj taj kapital pokreće. Uprkos tome što Crna Gora po obimu SDI u odnosu na veličinu ekonomije spada među vodeće zemlje regiona, efekti na produktivnost, izvoznu bazu i domaće proizvodne kapacitete ostali su ograničeni, dominantno zbog visokog učešća investicija u nekretnine i usluge koje generišu relativno nizak multiplikativni efekat na ostatak ekonomije”, istaknuto je iz PKCG.
Dalje se navodi da se kvalitet investicija mjeri njihovim dugoročnim efektima na ekonomiju, novim radnim mjestima, razvojem domaćih kompanija i transferom znanja.
“U narednoj fazi razvoja poseban izazov biće privlačenje investicija koje doprinose rastu produktivnosti, tehnološkoj modernizaciji i širenju izvozne baze kroz selektivniju investicionu politiku usmjerenu ka sektorima veće dodate vrijednosti, što zahtijeva stabilno i predvidivo poslovno okruženje jer investitori traže jasna pravila i povjerenje u institucije jednako koliko i povoljne ekonomske uslove”, kazali su iz PKCG.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
