(Igor Marojević, Beogradsko petoknjižje, Knjiga komerc, Beograd, 2025)
U svemu o čemu govore i razmišljaju junakinje pronalazimo onaj pravi Beograd i njegov punk, rock, njegov džez, ali tu obitavaju i generacije tviteraša, influensera, jutjubera, alternativne muzike i njenih poklonika, u čemu je Beograd uvijek bio u inflaciji u odnosu na sve druge, što mu je i davalo onu opojnu i privlačnu osobinu zbog koje ga svi koji smo u njemu cijeli životni vijek i volimo, no to ne znači da on nema i svoje duboke padove, nekada i najdublja survavanja u ponor i tamu i zlo, jer i takav umije biti Beograd, kao što se zna uzdići kada ga neka sila uzdigne i od njega načini ponos svojih stanovnika. Marojević je upravo napisao odu stanovnicama Beograda, jer su one zapravo ona motivaciona snaga koji jedan grad i čini takvim kakav jeste, a jeste i divan i nezaboravan, ali ponekad i nelagodan i oduran, i sve to naš autor u kolažu beogradskom iznosi na vidjelo i plijeni duše čitalaca. A šta znači biti Beograđanka, možda najbolje veli sam autor, kroz svoje likove, u akribičnom i numerološki obojenom monologu u priči “Sivi komplet” iz pera jedne od ličnosti iz romana koja je predstavljena kao beogradska intelektualka: “Mada se teško može biti bivša Beograđanka, taj pečat kad žena trajno emigrira ostaje celog života kao štrihkod na knjizi, ili kao ljubičasti žig na komadu mesa.”
5.”Roman o pijanstvima” (roman)
Posljednja, peta prozna knjiga u “Beogradskom petoknjižju” Igora Marojevića zapravo je fanteovsko štivo koje nas vraća u devedesete i život koji smo imali tada i prije toga dok se sve nije izmjenilo i dok nijesmo postali roba, a ne ljudi sa osjećajem za sofisticirano i kultivisano. Naravno ono što obilježava i presudno utiče na stanje svjesti Marojevićeva glavnog junaka i pripovjedača jesu opijati i sve ono što zapravo predstavlja život grada i što mu daje auru drugačijeg i izvan normi i pravila, jer sve što se radilo nekada i onda sličilo je na pravi duh Beograda, slušao se rock, da li su Horrorsi ili Ramonsi, stvar je izbora, je li The Exploited ili Dead Kannedys, pitanje je izbora, ali ono što se nikad nije dovodilo u vezu sa pravim gradom, dvijehiljaditih je ušlo u grad i inficiralo ga nesenzitivnom masom neznanja i gradske seljane, što nema veze sa selom i divnim ljudima koji tamo žive, jer je u pitanju gradska seljana, tačnije gradska ološ koju i Marojević dekonstruiše i istodobno izdiže se i traži izlaz sa svojim diskursom iznad provincijalnog i plitkog, jer i opijati su izlaz u onome što nas okružuje, jer drugog izlaza nema kada smo zarobljeni između Scile i Haribde neznanja i gradskog dna koje upravlja, vodi i enormno se bogati na račun Beograđana koji sve to gledaju sa nevjericom i piju, motaju i duvaju i čekaju da prođe, no tako lako šljam ne izlazi iz svojih prostranih vila i otetog bogatstva na račun sirotinje gradske koja se na dnevnom nivou utrostručuje, te smo doista okruženi jadom i gadom, pa je roman o pijanstvima antiautobiografija pisca koji se takvim Beogradom šeta i živi, ali se sa njim ni u čemu ne slaže, jer to nije onaj Beograd koji je bio umjetničko središte jedne bivše visokokvalitene države, kao što niti Berlin nije ono stjecište umjetnika kakvo je bio prije dolaska Hitlera na vlast, kakvog ga pamte oni koji su u njemu živjeli u vrijeme između dva rata, kada je bio najveće stjecište umjetnika i pisaca, koji su grad činili onim što bi bio njegov najveći smisao, a to je uvećanje osjećaja da živiš životom dostojnim umjetnika, a zapravo čovjeka. Takav je bio i Beograd prije oktobarskih, a zapravo prije devedesetih ratnih ludačkih godina.
Marojević se poigrava sa svojim čitaocima i glavnom junaku dodaje niz likova, između ostalog i lika koji se zove Igor Marojević i koji ima osobine i karakteristike samog pisca, i čak u jednom trenutku pisac Marojević umire u romanu, a na sahranu mu dolaze raznorazni gosti, pa i glavni junak, te se razvija groteskni poetski konkurs tko će čitati svoj literarni rad na sahrani, što stvara sjajnu situaciju i impresivnu sliku urnebesa besmisla, koja ovaj roman čini beskrajno zanimljivim, te nailazimo na prefinjenu ironiju i sarkazam, jasno se iskazuje nakana autora da ukaže na izglobljenost života koji ga okružuje i koji to više nije već je simulakrum stvarnosti, gdje svako svakome radi o glavi bio to rođak, brat, majka, ili sin, svako svakome biva neprijatelj i stranac ukoliko to što želi drugi shvata kao nešto što se ne slaže sa njegovim habitusom, te je otuđenje sasvim prirodna konsekvenca života koji odudara od njega samog i koji ne dozvoljava da se razvije ličnost koja je sputana na svakom koraku i koja postaje felerična kao i sam život u gradu koji to više nije, već je oblik grada koji je posustao i koji zamire sa svakim novim danom koji ne unosi niti trunku svjetlosti već proširuje mrak i tamu i jad i glad.
“Roman o pijanstvima” je simbolična slika umiranja jednog divnog grada na obali dviju krasnih rijeka koji postaje poprište tihe bitke nakaza koje imaju svo bogatstvo u svojim rukama i građana koji su obespravljeni i koji kao somnanbuli i kao zombiji traže izlaz iz situacije koja postaje nepodnošljiva, no izlaza nema. Da li će ga ikada naći, vrijeme će pokazati, a roman koji imamo pred sobom zapravo govori o pijanstvima simbolično, jer ono što pisac kani jeste markiranje besmisla koje širi zadah raspadanja jednog grada koji tiho nestaje i postaje šarena laža kapitalizma i bogatuna i kapitalaca koji brode u svojim lađama i jahtama i hode po svojim dvorovima od domova prepunih kiča i besmisla. I Beograd i Berlin i Barselona jesu ravnopravni toponimi ovog romana, no roman je zapravo samo o Beogradu i njegovim stanovnicima koji bježe iz njega i vraćajući mu se i na tom putu posustaju i odustaju od svega i odlaze od svakoga, jer grad koji te odbaci transformiše onaj mehanizam da više nikad ne nađeš mjesto koje bi te zaustavilo i dalo ti ono što si imao nekada, a zatim si ga izgubio, jer je Beograd imao ne samo spoljni već i unutrašnji sjaj, a više ga nimalo nema, tako da su sve luke koje Beograđani obilaze širom svijeta samo pristaništa za beogradske duše, jer je grad koji te je oblikovao nešto što čini habitus građanina, a taj je habitus prije devedesetih bio jak i snažan i moćan, dočim je danas oduran, gadan i grozan, jer se svijetlo pretvorilo u tamu, a život u zijev smrti što kruži gradom bez duše. To malo duše ostaće samo u pravim Beograđankama i Beograđanima, kako je glasio i naslov jedne ranije varijante konačnog Marojevićevog “Romana o pijanstvima”, a zapravo verističke slike i otiska iste autentičnog beogradskog miljea.
Bonus video:
