Da ne nose svi heroji plašteve, dokaz je Gara, protagonistkinja crnogorskog dugometražnog dokumentarnog filma “Planina”, primijetili su selektori renomiranog filmskog festivala “Sandens” (Sundance) i istakli to u opisu ostvarenja na svom sajtu.
Na ovogodišnjem, po mnogo čemu značajnom izdanju “Sandensa”, svjetsku premijeru imaće upravo i “Planina”, inostranog naziva “To Hold a Mountain” u režiji Biljane Tutorov i Petra Glomazića, i to 26. januara u okviru prestižne takmičarske selekcije u kategoriji svjetskih dokumentaraca “World Cinema Documentary Competition”.
Prvi put od smrti njegovog osnivača, legendarnog Roberta Redforda, ali i posljednje izdanje u čuvenom Park Sitiju u planinama Jute, najznačajniji američki festival nezavisnog filma “Sandens” (Sundance) realizuje se od 22. januara do 1. februara, ove godine. Od narednog izdanja, festival se seli u susjednu državu Kolorado, mjesto Bolder.
“Program dugometražnih dokumentarnih filmova prikazuje najhrabrija i najizuzetnija ostvarenja savremenog filmskog dokumentarnog stvaralaštva autora/ki iz cijelog svijeta”, navodi se u opisu kategorije.
Film “Planina” je sniman od 2018. do 2025. godini na Sinjajevini na sjeveru Crne Gore, najvećem pašnjačkom području na Balkanu, ponajviše na lokaciji katuna Okrugljak, ali i široj okolini. Prvo je ostvarenje iz Crne Gore selektovano za renomirani festival, a projekcije će biti upriličene i nakon premijere, i to: 27, 29. i 30. januara, kao i prvog februara.
U sekciji “Upoznajte umjetnike” (Meet the Artists) na sajtu festivala, autorski duo koji potpisuje i scenario i režiju i produkciju, Tutorov i Glomazić sumirali su film iz svoje perspektive otkrivajući i da u cijeloj priči postoji mnogo više nego što djeluje.
“Film govori o Gari i Nadi, majci i kćeri koje su ljeta provodile čuvajući stoku u visoravnima pod zaštitom Uneskoa. Upoznali smo ih u izuzetno dramatičnom trenutku, kada je njihova dragocjena planina trebalo da bude pretvorena u vojni poligon (NATO-a). Gara je postala predvodnica lokalne zajednice u borbi za spas planine. No, već pri našem prvom susretu bilo je jasno da se iza toga krije nešto više i da su Gara i Nada dio veće priče, nalik epovima iz davnih vremena, ali bolno ukorijenjeni u sadašnjosti. Njihova sudbina nosi odjeke grčke tragedije”, konstatovala je Tutorov i dodala:
“Nismo postavljali pitanja. Slušali smo, a priča se sama razotkrila”, rekla je ona.
Glomazić je istakao i da junakinje “Planine” predstavljaju majke i kćerke tokom vjekova koje su, uprkos svemu, njegovale kulturu i ljubav.
“U ovom filmu promišljali smo duboke veze između žena i zemlje, patrijarhata i militarizacije, dužnosti i ljubavi”, rekao je Glomazić.
Na zvaničnom sajtu festivala, u opisu filma ističe se da je protagonistkinja Gara “dokaz da ne nose svi heroji plašteve”.
“U udaljenim planinskim predjelima Crne Gore, majka i kćerka pastirice ponosno brane planinu svojih predaka od prijetnje da postane poligon za obuku NATO-a, budeći sjećanja na nasilje koje je uništilo njihovu porodicu. Gara, protagonistkinja filma ‘To Hold a Mountain’, živi je dokaz da ne nose svi heroji plašteve. Dane provodi čuvajući ovce, praveći sir i boreći se da zaštiti svoje najdraže mjesto na svijetu, i sve to dok istovremeno brine da mlada Nada odrasta kao dobra, sposobna i osnažena”, ističe se u opisu filma.
Pored Mileve Gare Jovanović, junakinje filma su i Nada Stanišić, Rajka Radonjić, Ljiljana Šaranović i drugi.
Na sajtu “Sandensa” se dodaje i da korediteljski duo Biljana Tutorov i Petar Glomazić, stvara nježan, vizuelno zadivljujući portret udaljene planinske zajednice žena, onih koje se bave napornim radom, ali i pružaju podršku i učestvuju u otporu građana.
“Uprkos svakodnevnim teškoćama i trajnim posljedicama generacijske traume, one ostaju pune ljubavi i ponosa, brižne i dostojanstvene, njegujući ne samo jedna drugu, već i životinje na koje se oslanjaju za preživljavanje. Film snažno prikazuje značaj ljubavi, upornosti i istrajnosti u vremenu kada prošlost proganja, a budućnost se čini ugroženom”, navodi se na sajtu “Sandensa”.
U sinopsisu podsjećaju i da majka i kćerka ponosno brane svoju planinu, ali i cijelu nomadsku stočarsku tradiciju, od formiranja vojnog poligona NATO-a.
“Povezuje ih nesvakidašnja ljubav, ali i gorke uspomene. U septembru 2019. održana je prva međunarodna vojna vježba na Sinjajevini. Započeti su vojni manevri u srcu pašnjaka, bez prethodne konsultacije sa stočarskim zajednicama koje ovaj pašnjak koriste vjekovima. Gara (59), majka šestoro djece, predvodnica lokalne zajednice u borbi za zaštitu planine, i njena najmlađa ćerka Nada (13) vode dvije važne životne bitke - ekološku, za očuvanje prirode, i ličnu, porodičnu - suočavanje sa patrijarhatom i nasiljem nad ženama”, navedeno je ranije u sinopsisu.
Tutorov je u svom osvrtu dodala da su tokom sedam godina snimanja i sami iskusili život među lokalnom zajednicom, u maloj pastirskoj kolibi bez struje i signala, što je bila avantura za sebe. Nestrpljivo su čekali da film krene sa svojim život i podijeli nevjerovatnu priču.
Ona je ranije navela i da je film zamišljen kao vrsta egzistencijalističke bajke ili feminističke vestern opere.
“Inspirisale su me naše moćne ženske protagonistkinje koje su bile istinski partneri u filmskom procesu i van njega, njihov organički odnos prema prirodi sa kojom žive u simbiozi, ciklična dramaturgija/koreografija njihovog života, emotivni slojevi priče u kojoj smo učestvovali kroz sedam sezona i gotovo 230 dana boravka u planini”, rekla je.
Glomazić je kazao da je i sam imao privilegiju da odrasta u porodici čvrsto povezanoj sa svojim korijenima i ruralnim životom u vrletima crnogorskih planina, a za “Sandens” je Crnu Goru opisao kao planinsku, mediteransku zemlju s rajskim predjelima.
“Želio sam da pred publiku iznesem ovaj bajkoviti svijet u kojem su priroda i čovjek još neraskidivo povezani i gdje jednostavni ljudski život omogućava da lako uočimo temeljne i univerzalne vrijednosti naše egzistencije: ljubav, solidarnost, odricanje za druge, skromnost, neumoran rad. Naše protagonistkinje su se pred nama ukazale kao neprolazni likovi antičke drame”, poručio je on.
Kada je objavljeno da će premijera biti upriličena na “Sandensu”, reditelji su istakli veliko zadovoljstvo, podsjećajući na činjenicu da je u pitanju jedna od najboljih mogućih platformi za lansiranje autorskog dokumentarnog filma.
“Naš film je ambiciozan autorski film, ali je izrastao iz našeg aktivizma koji je filmu dao etički okvir. Globalna vidljivost koju Sandens pruža je dragocjena kako bi se naširoko govorilo o veoma važnim temama koje Garina i Nadina drama povezuju - militarizacija, ekologija, (nedostatak) prava žena. Zahvalni smo cijeloj zajednici stočara na Sinjajevini koja nas je najsrdačnije prihvatila i sa kojom smo podijelili godine zajedničkih napora da zaštitimo ovu planinu i snimimo ovaj film”, naglasili su tom prilikom.
Autorsku ekipu filma, pored Tutorov i Glomazića, upotpunjuju i: direktorka fotografije Eva Kraljević, montažer George Cragg, autor originalne muzike Draško Adžić, dizajner zvuka Julij Zornik, dok je za kolor korekciju bio zadužen Emil Svetlik. Producentkinja filma je Biljana Tutorov, izvršne producentkinje Megan Gelstein i Bianca Oana, kao i producenti Petar Glomazić, Quentin Laurent i Rok Biček, koproducentkinja Dijana Cetina Mlađenović i pridruženi producent Veliša Popović.
NE PROPUSTITE
Film je nastao uz podršku Filmskog centra Crne Gore, Filmskog centra Srbije, CNC France - Cinéma du Monde, Slovenačkog filmskog centra, Hrvatskog audiovizualnog centra, PACA Fonda regiona Južna Francuska, RTV Slovenije, Tax Shelter Belgium programa, InMaat Fondacije, Doc Society Climate Story fonda, Uniqua See Future Fondacije, Catapult Film Fund, Chicken & Egg Films, Diane Weyermann fellowship, IDA Enterprise Grant, kao i Savjeta Evrope i EURIMAGES-a.
Biće prikazano više od 100 filmova u različitim kategorijama, a čak 90 njih su svjetske premijere. U istoj takmičarskoj kategoriji sa filmom “Planina”, našlo se još devet filmova iz cijelog svijeta. Za festival je pristiglo više od 16.000 prijava, iz 164 zemlje.
Prepoznat širom svijeta kao festival koji perspektivnim filmskim stvaraocima koji se bave autorskim, dokumentarnim i nezavisnim filmom pruža priliku da promovišu svoje projekte i privuku pažnju šire javnosti, Sandens i ove godine okuplja velike svjetske zvijezde. Ipak, festival je poznat i po tome što su upravo neki od najcjenjenijih savremenih reditelja, među kojima i Kventin Tarantino, Pol Tomas Anderson i Daren Aronofski, doživjeli svoj veliki proboj upravo na njemu, a filmovi koji su uvršteni u program preporuka su za festivale, struku, kritiku i gledaoce širom Zemlje.
Bonus video:
