Da li smo svi odavno već postali tek jedan od bezbroj profila u nepostojećem prostoru? Jesu li ljudi sami sebe serijalizovali ili na to puko pristali? Autentičnost, kritička misao, vizija, stav, otpor..., iščezavaju, ali djeluju i vredniji i važniji nego ikada.
Na to podsjećaju i u dubinu gledaju lica i figure Maksa Nojmana, jednog od najznačajnijih predstavnika savremenog njemačkog figurativnog slikarstva.
Portreti bez identiteta, siluete na granici prisutnosti i nestajanja, likovi i formati koji na prvi pogled stvaraju efekat kolektivne izgubljenosti, istosti, amnezije…, djeluju kao direktna i neumoljiva refleksija vremena i čovječanstva - u kojem živimo, koje stvaramo i na koje pristajemo.
To progovaraju zidovi Galerije Muzeja savremene umjenosti Crne Gore (MSUCG), gdje je u utorak veče otvorena Nojmanova izložba “Gegenfrage” iliti “Kontrapitanje”, koja komunicira sa individuom, kolektivom, zajednicom, društvom u globalu - kao ogledalo ili upozorenje.
U suprotnosti sa spektaklom, bez naglašenih aktivističkih poruka, izložba ne šokira svojom eksplicitnošću ili eksperimentalnošću, već svedenim, donekle i suzdržanim i minimalističkim, a majstorskim izrazom koji poziva na introspekciju, opservaciju, promišljanje, vlastiti komentar.
Bez raskošnog ili kolorita uopšte, s izostankom kontrasta ili zasićenosti boja, od malih formi do velikih formata koji prevazilaze dimenzije galerijskih zidova, Nojmanova djela prikazana na izložbi postavljena su u službi preispitivanja i atmosfere. Uprkos tome, postavka je raznovrsna i bogata, dokazuje da i danas naizgled jednostavna i svedena umjetnost progovara snažno, bez vođstva ili objašnjenja, intimno. Sastavljena od više različitih ciklusa i djela, izložba nudi dobar uvid u Nojmanovo višedecenijsko stvaralaštvo, istraživanja i motive, čiji je centar čovjek, individua, pojedinac - otuđen u masi ili njoj prilagođen, na kraju, u nadi, ipak svoj.
Iskolažiranog koncepta izložba je savršeno ukomponovana u zanimljiv i dinamičan prostor Galerije MSUCG koja, iako mala, uspijeva da na najbolji način predstavi veliku umjetnost. Tišina, dubina, ritam, praznina i ponavljanje neki su od najupečatljivijih elemenata postavke koji se uvlače u posmatrača i tek kasnije spoznaju.
Ogromne, crne siluete koje dominiraju prostorom, ne samo sopstvenog platna, već i galerije, djeluju gotovo arhitektonski, megalomanski, ali i izgubljeno - možda u potrazi za sobom. Kolaži malog formata su posebno zanimljivi, jer njima kao da se pravi presjek istorije i sadašnjosti, kroz medijski materijal iz 60-ih koji nije upotrebljen sentimentalno, već kao arhiv koji se razlaže i ponovo sastavlja u drugom, savremenom i univerzalnom značenju. Ti fragmenti vremena više nijesu važne informacije, već sjene i svjedočanstvo istorije i pulsa nekog drugog perioda koji možda ponovo živimo.
Nojmanova djela nijesu refleksija, već zapravo slika procesa i rezultata koji donekle podsjeća i na Munkov vječiti “Krik”.
Iako je Nojman, u razgovoru za “Vijesti” nakon izložbe kazao da se uvijek trudi da prilikom stvaranja bude daleko od politike i aktivizma bilo koje vrste, njegovi radovi ipak to nijesu, već se lako čitaju i sa tog aspekta, ponajviše kroz sugestiju sociopolitičkog stanja uniformisanosti, vladavine nad masom, modelovanja identitetom, kolektivnog zatvaranja očiju pred realnošću. Sve to djeluje kao vizuelni komentar na ono što bi bila manipulacija, politika, proizvodnja, konfekcija ili serija koja proizvodi i nudi identitet po obrascu, zamijenivši autentičnost bića i njegovog uma.
Tako Nojmanova djela kao da prikazuju matricu društvenog lica, otisak onoga što nas oblikuje i čemu se prilagođavamo, dok provijava snažan vjetar vremena. S obzirom na sve to, Nojmanov izbor da bude “daleko od komentara” ne znači neutralnost, ignorisanje ili bijeg, već upravo zbog toga njegova djela dobijaju dodatnu moć i dubinu, kao čisti umjetnički proces koji čitamo u sebi i oko sebe, jer njegovi radovi odzvanjaju u savremenom kontekstu.
Definitivno je ovo jedna je od izložbi koje u sebi nose svježinu i posebnost, ali i obavezu prema sebi, prema misli, čitanju, stavu. Pred Nojmanovim radovima postaje jasno da se “Ja” ne podrazumijeva, već da se mora iznova tražiti, osvajati i graditi.
Između značenja i interpretacije
Kustoskinja izložbe Natalija Đuranović istakla je da je ovo premijerno predstavljanje Maksa Nojmana u Crnoj Gori.
“Tokom više od 30 godina umjetničke karijere Nojman je razvio prepoznatljiv vokabular oblika koje stalno preobražava i prilagođava. Slično znakovima po svojoj preciznoj formi, njegovi radovi nastanjuju prostor između značenja i interpretacije”, istakla je kustoskinja.
Detaljnom analizom Nojmanovog stvaralaštva i same izložbe, Đuranović je prisutnima približila umjetnikova djela kroz sopstveno čitanje, ističući da on gradi atmosferične i zagonetne prizore u koijima ljudska figura postaje nosilac univerzalnog egzistencijalnog iskustva.
“On vjeruje da slika može postojati kao autonomno umjetničko djelo sa vlastitim životom i značenjem koje nije nužno vezano uz vanjski kontekst. Slika se sama po sebi bavi pitanjem vizuelnog izraza i percepcije, slike nastaju kroz intenzivan i promišlje proces, a značenje proizilazi iz forme, a ne iz biografije ili emocija”, rekla je Đuranović.
Ona je navela da Njmanovo slikarstvo ne pripovijeda, već evocira, te da njegove slike ne nude gotova značenja, već pozivaju posmatrača na lično tumačenje i unutrašnji dijalog.
“Ovom izložbom MSUCG dodatno obogaćuje svoj umjetnički program, istovremeno podstičući promišljanje savremenih egzistencijalnih pitanja univerzalnog karaktera. Pozivamo vas da kroz lični doživljaj istražite ovu postavku i da u suptilnosti Nojmanovih slika pronađete vlastita značenja i refleksije”, poručila je Đuranović.
Kontrapitanja kao način za razumijevanje
Izložbu je zvanično otvorio ambasador Savezne Republike Njemačke u Crnoj Gori Peter Felten, koji je istakao značaj saradnje u oblasti kulture između dvije države.
“Ova izložba predstavlja snažan primjer prijateljskih i partnerskih odnosa između Savezne Republike Njemačke i Crne Gore, potvrđujući da kultura i umjetnost imaju posebnu ulogu u povezivanju naših društava. Velika je čast što Crna Gora ima priliku da bude domaćin izložbe jednog od najznačajnijih savremenih njemačkih umjetnika, čime se dodatno jača kulturni dijalog i međusobno razumijevanje između naših zemalja”, naveo je Felten.
On je istakao da mu se posebno dopada naziv izložbe koji u prevodu znači “Kontrapitanje”, odnosno razgovor pun pitanja, a bez odgovora... To je povezao i sa diplomatijom objašnjavajući da su “kontrapitanja” ili pak retorička pitanja često najbolji način za međusobno razumijevanje.
Prisutnima se obratio i sam umjetnik koji je izrazio zahvalnost timu Muzeja savremene umjetnosti na organizaciji i produkciji izložbe, izrazivši veliko zadovoljstvo što se prvi put predstavlja crnogorskoj publici. Otkrio je i da mu se koncept postavke prilično dopada, te da je i sam pod utiskom i prilično iznenađen.
Izložba je realizovana u saradnji sa galerijom Puzić i galeristom Esadom Puzićem. U pitanju je retrospektivna postavka Maksa Nojmana koja je prvobitno osmišljena i predstavljena u galeriji Puzić, a realizuje se kao međunarodni projekat i simbolično povezuje dvije zemlje.
Izložba će biti otvorena do 17. marta.
Bonus video:
