Monografija „Krtoli - zanovetni metoh Boke kotorske“, koja na gotovo 700 strana donosi istoriju, kulturu, tradiciju i svjedočanstva o životu ovog dijela opštine Tivat, predstavljena je sinoć u JU Muzej i galerija Tivat.
Objavljena je u izdanju Crkvene opštine Krtoli i NVO Miholjski zbor, uz finansijsku podršku Opštine Tivat, a rezultat je višegodišnjeg istraživanja osam autora koji žive ili vode porijeklo iz Krtola: Zorana Mujbegovića, Nenada Miloševića, Nikole Momčilovića, Vasilija Stanjevića, Vaska Momčilovića, Ilije Antovića, Darka Antovića i Sava Klakora.
Na promociji su o knjizi govorili direktorica JU Muzej i galerija Tivat, mr Danijela Đukić, i dio autorskog tima.
Kroz petnaest tematskih poglavlja i više od 140 izvora, monografija prvi put na jednom mjestu objedinjuje obimnu građu o Krtolima - od istorije, pomorstva i crkvene prošlosti, preko arhitekture, običaja i svakodnevnog života, do lokalnog govora i tradicionalnih načina ribanja.
Posebnu vrijednost predstavljaju arhivska dokumenta koja su autori godinama prikupljali po krtoljskim kućama, porodičnim i ličnim zbirkama i crkvenim arhivima. Dio te građe javnosti je predstavljen prvi put.
Osnovu za nastanak monografije činio je projekat „Sačuvajmo od zaborava“, kroz koji su prikupljane stare fotografije, dokumenta, knjige, katastarske mape i druga građa vezana za Krtole. Materijal je sistematizovan po krtoljskim porodicama, uz korišćenje literature u kojoj se direktno ili indirektno pominju Krtoli.
„U jednom trenutku to je naraslo u sajt koji je toliko pohranjen i sadržajan da bi mnogi muzeji mogli da mu pozavide. Ovu ideju je inicirao profesor dr Nenad Milošević, koji je finansirao izradu sajta, dok je Zoran Mujbegović bio najveći motor svega od početka“, kazao je prof. dr Nikola Momčilović.
Među najznačajnijim izvorima korišćenim u istraživanju, kako je naveo, bili su arhiv crkve Svete Gospođe u Radovićima, etnografska studija „Boka“ popa Sava Nakićenovića iz 1913. godine i dnevnički zapisi lokalnog sveštenika Mihajla Barbića iz 1931. godine.
Momčilović, redovni profesor na Katedri za brodogradnju Mašinskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, posebno je istraživao istoriju pomorstva Krtola, koja je, kako je kazao, često ostajala u sjenci priča o pomorcima iz drugih djelova Boke: Perasta, Kotora, Prčanja, Herceg Novog i Luštice.
Posebno mjesto u toj istoriji zauzima učešće Krtoljana u izgradnji Sueckog kanala sredinom 19. vijeka. Pojedinci su tamo, osim fizičkog rada, sticali nova znanja i iskustva, uključujući poznavanje stranih jezika i navigacije, a njihov povratak imao je širi uticaj na kulturni i društveni život Krtola.
„Među ljudima i događajima koje smo ovdje opisali ima zaista fascinantnih pojedinaca, poput Joka (Džejmsa) Meštrovića, koji je početkom 20. vijeka emigrirao iz Krtola u SAD trbuhom za kruhom, da bi tamo stupio u američku vojsku i istakao se herojskim djelom u završnoj godini Prvog svjetskog rata na francuskom ratištu. Zbog toga je odlikovan najvećim američkim odlikovanjem za hrabrost i vojničke zasluge, Kongresnom medaljom časti“, kazao je Momčilović.
U knjizi su, pored značajnih ličnosti i događaja, opisani i tragični momenti iz lokalne istorije, među kojima je pogibija petnaestak mladih Krtoljana u završnim operacijama okupacije Boke 1944. godine, u takozvanoj „tragediji pod Rogač“.
Monografija donosi i svjedočanstva o krtoljskim pomorcima i sveštenicima, rekonstrukcije izgleda i života u starim krtoljskim kućama i ambijentima, restaurirane i obrađene fotografije, dopunjeni krtoljski rječnik, kao i pregled djela poznatih slikara koji su bili inspirisani Krtolima i Bokom kotorskom.
„Krtoli su veliko mjesto, ali to je, realno gledano, jedna porodica. Krtoli su mjesto gdje su, 1400. i neke godine, građani, kmetovi Krtola dobili slobodu – bili su slobodni građani. Imali su papir da je kuća njihova i da je zemlja njihova. To je velika stvar“, istakao je akademski slikar Zoran Mujbegović.
Govoreći o identitetu Krtola, Mujbegović je naglasio značaj „drčnosti“ i ponosa na korijene koji traju vjekovima.
„Niti bilo šta počinje od nas, niti mi vrijedimo bilo koliko ako ne pomenemo ljude, pretke koji su sve uradili da bismo mi danas promovisali, u suštini, njihove, a i naše živote“, kazao je on.
Podsjetio je i na istorijski značaj prostora Krtola, kroz koji je, prema predanju i istorijskim zapisima, prolazio Sveti Sava, dok je car Dušan na tom području imao svoju flotu.
Teatrolog dr Darko Antović podsjetio je da su Krtoli dugo bili dio metoha manastira Svetog arhangela Mihaila na Prevlaci, koji je, kako je naveo, Sveti Sava ustrojio kao sjedište prve srpske episkopije.
Ukazujući na relativno malo prostora koji su Krtoli do sada zauzimali u modernoj istoriografiji, Antović je ocijenio da monografija predstavlja doprinos boljem upoznavanju kulturno-istorijske i etnografske baštine ovog kraja.
„U dokumentaciji koju smo sakupljali i analizirali za izradu ove knjige našlo se mnogo toga interesantnog. Recimo, postoji zapis koji govori o organizovanoj vakcinaciji djece u Krtolima iz 1824. godine. Ovo su prvi zabilježeni podaci o vakcinaciji djece uopšte na ovim širim prostorima“, kazao je Antović.
Posebno je istakao značaj Solila, odnosno starih srednjovjekovnih solana, za istoriju Krtola, kao i viševjekovnu povezanost i prožimanje Krtoljana sa stanovnicima drugih djelova Boke.Monografija tako predstavlja pokušaj da se na jednom mjestu sačuva i javnosti približi slojevita istorija Krtola – od njihovog društvenog i crkvenog života, preko pomorstva i svakodnevnih običaja, do porodičnih priča i sjećanja koja su generacijama prenošena usmenim putem.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
