Crna Gora ulazi u 2026. kao najizgledniji kandidat Zapadnog Balkana za naredno proširenje EU, nakon godine u kojoj je, dodatno učvrstila proevropski kurs i ojačala međunarodnu poziciju.
To se navodi, između ostalog u izvještaju Atlantskog saveza za Zapadni Balkan.
"Protekla godina bila je dinamična za transatlantske odnose, a Zapadni Balkan nije bio izuzetak. Tokom 2025, zemlje regiona nastavile su da se oslanjaju na Sjedinjene Američke Države (SAD), Evropsku uniju (EU) i jedne na druge kako bi dobile veća ekonomska ulaganja, proširile infrastrukturnu povezanost i ojačale regionalnu stabilnost. Istovremeno, Vašington je slao više pomiješanih signala o obimu i trajnosti budućeg angažmana prema Evropi, dok je Brisel ostao nejasan kada je riječ o rokovima za pristupanje EU za više zemalja Zapadnog Balkana", piše u izvještaju.
Ako se trendovi koji su bili vidljivi u 2025. nastave i naredne godine, države Zapadnog Balkana, dodaje se, mogle bi sve više morati da preuzmu veću ulogu u oblikovanju sopstvenih putanja.
Crna Gora
U 2025. Crna Gora se dodatno približila Evropi, proširila ekonomski razvoj i ojačala bezbjednosno-odbrambeni položaj. Zatvorila je više pregovaračkih poglavlja u pristupanju EU, otvorila kancelariju Evropske investicione banke i doprinosila naporima NATO-a i evropskim inicijativama da se suprotstave ruskoj agresiji u Ukrajini.
Među zemljama Zapadnog Balkana, Crna Gora se široko smatra vodećim kandidatom za sljedeće pristupanje EU. Iako su izvještaji Evropske komisije o Zapadnom Balkanu u 2025. isticali više izazova nego razloga za pohvalu, Crna Gora nastavlja da sprovodi strukturne reforme, povećava investicione mogućnosti i modernizuje vojne kapacitete. Sljedeći Paket proširenja EU, koji se očekuje krajem 2026, biće još jedna prilika da Brisel procijeni napredak Podgorice.
Gledajući unaprijed, Crna Gora će vjerovatno nastaviti da se predstavlja kao evropski i regionalni lider. U junu će biti domaćin samita EU–Zapadni Balkan, posvećenog proširenju EU i pristupanju. Tokom 2026. Crna Gora će predsjedavati sastancima i događajima u okviru Berlinskog procesa, njemačke inicijative za ekonomsku integraciju Zapadnog Balkana. Počev od novembra, predsjedavaće i Komitetom ministara Savjeta Evrope, uticajnom pozicijom koja omogućava Crnoj Gori da postavlja agendu Savjeta Evrope, promoviše inicijative i pruža liderstvo u osjetljivim političkim pitanjima.
Bosna i Hercegovina
Za Bosnu i Hercegovinu, 2025. je djelimično bila godina okretanja ka prošlosti, jer su lideri obilježili tridesetu godišnjicu Dejtonskog mirovnog sporazuma, posredovanog od strane SAD, kojim je okončan rat u Bosni i Hercegovini. Bilo je više zapaženih obilježavanja godišnjice, uključujući u Dejtonu tokom proljećnog zasijedanja Parlamentarne skupštine NATO-a, kao i u Sarajevu i Vašingtonu. Ove događaje obilježili su zahvalnost, ali i neizvjesnost u vezi sa budućnošću zemlje. Sporazum nikada nije bio zamišljen kao trajni ustavni okvir Bosne i Hercegovine, ali je tu funkciju obavljao tokom posljednje tri decenije.
Protekla godina otvorila je i pitanja o budućnosti, budući da su Bijela kuća i Kongres unijeli dozu neizvjesnosti u region slanjem pomiješanih, a ponekad i suprotstavljenih signala. Primjer za to je Zakon o demokratiji i prosperitetu Zapadnog Balkana, koji je pripojen Zakonu o ovlašćenjima za nacionalnu odbranu za fiskalnu 2026. godinu i potpisan u decembru. Tim zakonom se poziva na uvođenje sankcija onima koji su "preduzeli radnje ili politike koje ugrožavaju mir, bezbjednost, stabilnost ili teritorijalni integritet bilo koje oblasti ili države na Zapadnom Balkanu". Ali samo nekoliko sedmica ranije, Ministarstvo finansija SAD ukinulo je sankcije Miloradu Dodiku, bivšem lideru Republike Srpske, bliskom Kremlju, kao i njegovim saradnicima, iako on već dugo prijeti secesijom od Bosne i Hercegovine.
Šire gledano, Nacionalna bezbjednosna strategija SAD za 2025. bacila je sumnju na posvećenost SAD Evropi ubuduće. Ako Sjedinjene Države smanje angažman i prisustvo u Evropi, Bosna i Hercegovina - koja se od devedesetih oslanjala na međunarodnu podršku za institucionalnu stabilnost i sposobnost efikasnog upravljanja - mogla bi biti pogođena. Nadalje, NSS je izazvao više nego blagu zabrinutost u Evropi, uz prikrivenu prijetnju američke intervencije u unutrašnju evropsku politiku.
Dok se u godini pred nama bude prilagođavala mogućim promjenama američkog pristupa, Bosna i Hercegovina bi trebalo da unaprijedi i sopstvenu agendu. Sarajevo bi, na primjer, trebalo da teži napredovanju velikih ustavnih reformi i da pokaže sposobnost da završava velike infrastrukturne projekte. Jedan takav projekat koji će testirati kapacitete upravljanja u Bosni i Hercegovini jeste predloženi američko-bosanski južni interkonektor-gasovod, koji bi smanjio zavisnost zemlje od ruske energije uvozom gasa preko Srbije, uz završetak u Hrvatskoj. Gasovod je možda najbolji kratkoročni primjer projekta koji, ako bude pravilno postavljen, može ojačati institucije Bosne i Hercegovine i uzeti u obzir pitanja etničkih manjina, ali ne i biti talac njihovih zahtjeva.
Srbija
Srbija je potresena studentskim protestima još od novembra 2024, kada se nadstrešnica željezničke stanice srušila u Novom Sadu, usmrtivši šesnaest ljudi, u onome što demonstranti vide kao tragediju koja se mogla spriječiti i koja je, po njihovom mišljenju, posljedica državne korupcije. Da li će protesti uspjeti u zahtjevu za vanredne izbore, nije izvjesno, iako je predsjednik Aleksandar Vučić javno nagovijestio mogućnost.
Iako je EU dugo pokazivala više strpljenja prema Vučiću nego što su se mnogi u Srbiji nadali, poruke iz Brisela u 2025. bile su sve oštrije u vezi sa, kako se tvrdi, antidemokratskim postupanjem Beograda prema protestima. Očekuje se da se ova evropska zabrinutost nastavi i u 2026. ukoliko Vučić ne bude suštinski odgovorio na proteste i njihove uzroke. Međutim, pogled Vašingtona na Beograd može se razlikovati od stava Brisela, jer je administracija Trampa u septembru 2025. najavila novi strateški dijalog SAD–Srbija, što signalizira spremnost da se pronađe zajednički jezik i sarađuje.
Još jedno ključno pitanje u 2026. jeste potez Srbije da primora rusku državnu naftnu kompaniju Gasprom da se povuče iz Naftne industrije Srbije (NIS) - rafinerije u Pančevu - nakon što je postala meta američkih energetskih sankcija Rusiji u oktobru 2025. Uklanjanje Gaspromove kontrole iz NIS-a ključno je za energetsku i bezbjednosnu agendu Srbije. Neuspjeh da dođe do promjene vlasništva omogućio bi Rusiji da zadrži efektivnu kontrolu nad srpskom energetikom i zadržao bi Srbiju u fokusu američkih i evropskih energetskih sankcija. Vašington je Srbiji dao rok do 24. marta da nađe alternativnog vlasnika; mađarska MOL grupa je 19. januara postigla privremeni dogovor o kupovini većinskog udjela Gasprom Njefta.
Albanija
Albanija će vjerovatno nastaviti da bude u žiži u 2026. kao jedan od predvodnika u procesu pristupanja EU, uz Crnu Goru, a u Tirani vladaju velika očekivanja da bi pregovori mogli biti završeni do 2027. Albanija se, takođe, priprema da bude domaćin NATO samita 2027. godine.
Međutim, korupcijski skandali u vrhu vlasti prijete da uspore napredak u pristupanju. Prošle godine, gradonačelnik Tirane Erion Veliaj osuđen je za korupciju i pranje novca, a optužbe za korupciju protiv bivše potpredsjednice Vlade Belinde Baluku dovele su do njenog privremenog udaljavanja sa funkcije. Takođe, Nacionalna agencija za informaciono društvo (AKSHI) - glavno državno tijelo za digitalne i IT poslove - pod istragom je zbog navodnog namještanja javnih tendera.
Ova dešavanja ukazuju na izazov korupcije u Albaniji i produbljenu borbu između antikorupcijskih institucija i ukorijenjenih političkih i ekonomskih interesa. Dok su pregovori premijera Edija Rame sa EU bili efikasni, ovi skandali staviće njegovu vladu pod veći pritisak Brisela i potencijalno usporiti rokove pristupanja.
Kosovo
Premijer Aljbin Kurti predvodi sve ukrućeniju tehničku vladu i ima sve lošije odnose sa Vašingtonom. U septembru 2025. SAD su suspendovale strateški dijalog SAD–Kosovo, ključnu platformu američkog angažmana sa Prištinom. Prema administraciji Trampa, dijalog je suspendovan iz dva razloga: prvo, Kurtijeva vlada nije postigla mjerljiv napredak u formiranju Zajednice opština sa srpskom većinom na sjeveru Kosova, što je jedna od obaveza iz Ohridskog sporazuma iz 2023, posredovanog od strane EU između Prištine i Beograda. Drugo, Kurti se pokazao nesposobnim da formira vladajuću koaliciju nakon izborne pobjede njegove stranke prošlog februara.
Nakon vanrednih parlamentarnih izbora održanih prošlog decembra, Kurtijevom Pokretu Samoopredjeljenje i dalje će biti potrebna podrška koalicionih partnera da formira vladu, ali će mu povećan broj mandata u novom sazivu parlamenta to olakšati u odnosu na situaciju poslije izbora u februaru 2025. Predstojeći predsjednički izbori u martu ove godine biće još jedna prilika da se okonča politička paraliza u Prištini. Aktuelna predsjednica Vjosa Osmani, poznata po pozitivnim naporima da se zemlja uskladi i sarađuje sa međunarodnom zajednicom, kandiduje se za reizbor.
Sjeverna Makedonija
Sjeverna Makedonija je u 2025. ostvarila postepen, ali ograničen napredak ka članstvu u EU. Prema izvještaju iz Paketa proširenja za 2025, Skoplje je ostvarilo određene pomake u vladavini prava, reformi javne uprave i funkcionisanju demokratskih institucija. Ipak, Sjeverna Makedonija i dalje ima razumljivo pesimističan pogled na proces pristupanja EU, doživljavajući ga više kao instrument političkog pritiska nego tehničke procjene ispunjenosti uslova.
Zemlja je 2019. sprovela Prespanski sporazum, promijenivši zvanični naziv u "Republika Sjeverna Makedonija" u zamjenu za to da Grčka odustane od prijetnje vetom na pristupanje. Međutim, Sjeverna Makedonija je i dalje vezana sporazumom iz 2022, nametnutim uz francusko posredovanje, kojim se uvode dodatni uslovi za prevazilaženje bugarskih primjedbi - uključujući izmjene ustava radi priznavanja bugarske manjine u zemlji.
Rezultati drugog kruga lokalnih izbora krajem 2025, uključujući u Skoplju, učvrstili su politički zamah premijera Hristijana Mickoskog. Imajući to u vidu, Skoplje vjerovatno neće pristati na nepopularne ustavne promjene u godini pred nama. Ni politička nestabilnost u Bugarskoj ne pomaže: vanredni parlamentarni izbori biće održani početkom 2026, osmi put u pet godina. Ipak, malo je izgleda za značajne promjene ili spremnost da se ovo pitanje pomjeri s mrtve tačke u odnosima sa Sjevernom Makedonijom.
Bonus video:
