Nova analiza BiEPAG-a poziva Evropsku uniju da transformiše ugovore o pristupanju u snažne instrumente reformi i odgovornosti, a ne u rješenja koja vode ka ograničenim, „lakšim“ ili oblicima članstva drugog reda, saopštila je danas Savjetodavna grupa za politiku Balkana u Evropi (BiEPAG).
Autori analize upozoravaju da bi pristup koji drži zemlje Zapadnog Balkana na samom rubu integracije mogao stvoriti novi jaz – od periferije Evrope do periferije same Evropske unije – čime bi se doprinijelo daljem slabljenju, a ne preko potrebnom jačanju EU.
Među ključnim preporukama su integracija postojećih instrumenata u ugovore o pristupanju, jačanje veze između reformi i finansijske podrške, uvođenje jasnih i automatskih mehanizama zaštite zasnovanih na mjerljivim rezultatima i očuvanje pune političke jednakosti za buduće države članice.
BiEPAG je objavio novu analizu pod nazivom „Sprovođenje, podsticaji i karika koja nedostaje: Kako ugovori o pristupanju mogu ojačati Evropu“, koja se bavi načinima na koje Evropska unija može učiniti proces proširenja i kredibilnijim i efikasnijim.
Analiza se oslanja na lekcije iz prethodnih proširenja i novorazvijenih instrumenata za Zapadni Balkan, ističući dugogodišnji problem: pritisak i uslovljenost su najjači prije članstva, ali značajno slabe nakon pristupanja.
To stvara prostor za stagnaciju reformi i potkopava povjerenje u transformativnu moć EU.
„Umjesto da promovišu ideje o trajno diferenciranim nivoima članstva ili ograničavanju prava novih država članica, autori se zalažu za pametnije i odlučnije korišćenje postojećeg pravnog okvira“, navodi se u analizi.
Ugovori o pristupanju već sadrže zaštitne mehanizme i prelazne aranžmane, ali oni nijesu dovoljno povezani sa instrumentima zaštite vladavine prava i podsticajima za reforme koje je EU razvila posljednjih godina.
Jačanjem tih veza, pristupanje EU može postati snažan pokretač institucionalnih promjena koje ostaju održive čak i nakon članstva.
Analiza stavlja poseban naglasak na finansijsku uslovljenost kao najefikasniji katalizator promjena.
Iskustvo i država članica i zemalja kandidata pokazuje da samo praćenje i izvještavanje rijetko daju opipljive rezultate, dok jasna veza između reformi i pristupa fondovima EU proizvodi vidljive efekte.
Autori takođe predlažu uvođenje objektivnih kriterijuma koji bi omogućili automatsko pokretanje zaštitnih mjera, bez dugotrajnih političkih blokada, čime bi proces bio predvidljiviji i pravedniji za sve države.
Istovremeno, analiza upozorava da bi stvaranje trajno diferenciranog članstva oslabilo samu ideju evropskog jedinstva.
Evropska unija, tvrde autori, trebalo bi da očuva princip pune političke jednakosti, dok bi istovremeno ugradila jače mehanizme odgovornosti direktno u ugovore o pristupanju.
Takav pristup bi osigurao da proširenje ostane geopolitički kredibilno, a istovremeno bi zaštitio demokratske vrijednosti Unije i institucionalnu stabilnost.
Nova analiza dolazi u trenutku kada se proširenje ponovo vratilo na vrh političke agende EU.
BiEPAG naglašava da rješenje ne leži u snižavanju standarda članstva ili stvaranju novih podjela među državama, već u jačanju instrumenata koji osiguravaju da pristupanje predstavlja istinsku transformaciju – kako za zemlje koje se pridružuju, tako i za samu Evropsku uniju.
Bonus video:
