Vesković: Institucionalna stabilnost države ne smije zavisiti od političkih kalkulacija

Institucionalna stabilnost države ne smije zavisiti od političkih kalkulacija, niti od toga da li pojedinim političkim akterima u određenom trenutku odgovaraju funkcionalne ili nefunkcionalne institucije, poručila je savjetnica predsjednika Crne Gore za javne politike Marija Vesković.

Ona je, kako je saopšteno iz kabineta predsjednika, kazala da je usvajanjem izmjena zakona o izboru odbornika i poslanika i o lokalnoj samoupravi, tokom jula prošle godine, Crna Gora uspostavila novi model izborne administracije.

Vesković je navela da je nadležnost za raspisivanje opštih i prijevremenih lokalnih izbora prenijeta sa predsjednika Crne Gore na novoformiranu Centralnu izbornu komisiju (CIK).

Ona je rekla da je zakonom bilo predviđeno da se u roku od 60 dana pokrene postupak izbora predsjednika i članova CIK-a, dok bi do njenog konstituisanja nadležnosti privremeno obavljao postojeći sastav Državne izborne komisije (DIK).

„Međutim, gotovo godinu nakon usvajanja zakona, CIK još nije izabran, uprkos tome što su sprovedena četiri konkursna postupka“, kazala je Vesković.

Prema njenim riječima, suštinski problem nije samo politički dogovor, već i način na koji je sprovedena reforma izborne administracije.

„Dosadašnji model DIK bio je dominantno političko-reprezentativni, dok je novim zakonom pokušano uspostavljanje profesionalizovane i ekspertske CIK“, navela je Vesković.

Istovremeno, kako je dodala, postavljeni su i stroži uslovi za izbor članova CIK-a, bez adekvatno planirane tranzicije između starog i novog sistema.

„Time je Crna Gora ušla u institucionalni vakuum u kojem postoji ograničen broj kandidata koji mogu ispuniti zakonske kriterijume, a istovremeno nije obezbijeđen funkcionalan prelazni mehanizam do izbora novog organa. Posljedice blokade već su postale vidljive u praksi“, rekla je Vesković.

Ona je dodala da su, nakon ostavke predsjednika DIK-a početkom godine, otvoreni problemi u funkcionisanju izborne administracije i verifikaciji poslaničkih mandata, što je dovelo do situacije da parlament praktično preuzima nadležnosti koje po zakonu pripadaju izbornim organima.

Vesković je ocijenila da takvo stanje danas proizvodi ozbiljan institucionalni i demokratski rizik.

„Ukoliko bi u bilo kojoj opštini došlo do skraćenja mandata lokalnog parlamenta, političke blokade ili nastupanja uslova za raspisivanje prijevremenih lokalnih izbora, Crna Gora bi mogla ući u situaciju da nema funkcionalan organ koji može sprovesti zakonom propisanu proceduru raspisivanja i organizacije izbora“, ukazala je Vesković.

To, kako je rekla, više nije pitanje političke dinamike ili administrativnog kašnjenja, već pitanje sposobnosti države da građanima garantuje jedno od osnovnih ustavnih prava - pravo da na slobodnim i zakonito sprovedenim izborima biraju lokalnu vlast.

„U situaciji nemogućnosti sprovođenja izbora, upravljanje lokalnim samoupravama moglo bi biti preneseno na privremene organe pod kontrolom izvršne vlasti, umjesto da o lokalnoj vlasti odlučuju građani na izborima“, kazala je Vesković.

Kako je navela, to bi značilo da bi građani, zbog nefunkcionisanja institucija i neispunjavanja zakonskih obaveza države, mogli ostati bez mogućnosti da neposredno odlučuju ko upravlja njihovim opštinama.

Vesković je rekla da posebno zabrinjava činjenica da se, paralelno sa blokadom izborne administracije, nastavlja i odlaganje izbora sudija Ustavnog suda.

Ona je kazala da Ustavni sud ima ključnu ulogu u zaštiti ustavnosti, zakonitosti i odlučivanju u izbornim sporovima.

„Zato njegovo puno funkcionisanje ne može zavisiti od političkih kalkulacija, partijskih interesa ili pokušaja institucionalne kontrole“, dodala je Vesković.

Ona je naglasila da Ustavni sud nije institucija parlamentarne većine, niti instrument dnevne politike.

„To je institucija svih građana i posljednja garancija zaštite njihovih ustavnih prava, pravne sigurnosti i demokratskog poretka“, kazala je Vesković.

Zato, kako je navela, pitanje funkcionisanja izbornih organa i Ustavnog suda danas predstavlja jedno od ključnih pitanja institucionalne stabilnosti države i zaštite demokratskog sistema Crne Gore.

Vesković je rekla da profesionalizacija izborne administracije predstavlja važan reformski cilj i evropski standard kojem Crna Gora treba da teži.

„Međutim, svaka reforma mora biti praćena funkcionalnim prelaznim rješenjima kako država ne bi ostala bez institucija koje garantuju kontinuitet izbornog procesa“, kazala je Vesković.

Ona smatra da je zato bilo neophodno, paralelno sa konkursnim procedurama, razmotriti i ciljane izmjene zakona kojima bi se obezbijedio puni funkcionalni kapacitet DIK-a do izbora CIK-a, preciznije uredili prelazni mehanizmi funkcionisanja izborne administracije.

Vesković je navela da je trebalo redefinisati i pojedine uslove za izbor članova CIK-a, uz očuvanje principa stručnosti i profesionalizacije i urediti prelazno rješenje, prema kojem bi funkciju predsjedavajućeg DIK-a do izbora novog sastava CIK-a mogao vršiti najstariji član Komisije ili drugi ovlašćeni član po unaprijed definisanom redosljedu.

„Institucije moraju biti uređene tako da mogu funkcionisati i u kriznim situacijama, jer demokratski sistem ne smije zavisiti od improvizacija, institucionalnih praznina ili političkih dogovora u posljednjem trenutku“, poručila je Vesković.

Ona je poručila da građani imaju pravo na državu u kojoj izborni sistem funkcioniše stabilno, predvidivo i nezavisno od dnevne politike, jer, kako je kazala, upravo od toga zavisi povjerenje u demokratiju, institucije i pravnu sigurnost države.