Spajića otpisali samo zbog politike: Kako Osnovni sud obrazlaže presudu da je DIK diskriminisao lidera PES-a

Državna izborna komisija (DIK) nije dokazala da je za odluku da u februaru 2023. godine odbije kandidaturu Milojka Spajića za predsjednika Crne Gore, postojao objektivan i opravdan razlog, koji nije ni u kakvoj vezi s njegovom političkom pripadnošću.

Tako je Osnovni sud u Podgorici obrazložio prvostepenu presudu (donijetu 10. jula) da je DIK neposredno diskriminisao lidera Pokreta Evropa sad (PES) Spajića ne omogućivši mu da prije tri godine učestvuje u trci za funkciju šefa države, odnosno uskrativši mu mogućnost da otkloni nedostatke u podnijetoj kandidaturi.

DIK je početkom februara 2023. odlučio da se obrati kolegama iz Srbije (Republička izborna komisija) zahtjevom o tome da li Spajić i lider Nove srpske demokratije Andrija Mandić imaju biračko pravo i prebivalište u toj zemlji. Upit je podnesen prije nego što su se njih dvojica kandidovali za funkciju predsjednika.

DIK-u je odgovor iz srpskog Ministarstva unutrašnjih poslova stigao za dvije sedmice, i u njemu je pisalo da Spajić ima prebivalište u Beogradu, a Mandić ne. To je rezultiralo Spajićevom “diskvalifikacijom”, nakon što je predao kandidaturu.

Pojedini pravnici tvrdili su tada da je DIK izašao izvan svojih nadležnosti, tj. da nije smio da traži da mu nadležni organi iz Srbije saopšte da li, u tom trenutku potencijalni predsjednički kandidati, imaju prebivalište u toj državi, jer se ispunjenost uslova za kandidaturu ne može ocjenjivati dok se ona ne podnese.

Spajić je u tužbi (podnijetoj u martu 2023) naveo da ga je DIK diskriminisao u odnosu na tada druge predsjedničke kandidate, te da mu je tako povrijedio i biračko pravo.

Kako je pisalo u tužbi, DIK je u obrazloženju naveo da Spajić u formalnom smislu ispunjava sve uslove za kandidaturu, ali da iz dokaza dostavljenih od Republičke izborne komisije Srbije proističe da je on dan prije predaje kandidature odjavio prebivalište u Srbiji, i da je još državljanin te zemlje.

U tužbi se dodaje da je DIK na taj način postupio diskriminatorno prema Spajiću, prekoračivši ovlašćenja koja su zakonom data toj instituciji.

“Kako je Spajić ispunjavao sve Ustavom i zakonom predviđene uslove da bude kandidat za predsjednika Crne Gore, jasno je da mu je DIK povrijedio biračko (pasivno) pravo”, istaknuto je u tužbi koju su podnijeli Spajićevi punomoćnici.

Oni su podsjetili da je Zakonom o izboru predsjednika Crne Gore, propisano da DIK utvrđuje kandidature predsjedničkih kandidata.

“DIK nije imao pravo da odlučuje da li nekom određeno pravo priznaje ili ne, već samo da utvrdi da li određeni kandidat ima pasivno biračko pravo, i isto isključivo iz dokaza koje zakon predviđa da se moraju dostaviti uz kandidaturu”, navodi se u tužbi, i podsjeća da su to pisana izjava kandidata da prihvata kandidaturu, potvrda o biračkom pravu kandidata, potvrda o prebivalištu kandidata, uvjerenje o državljanstvu i potpisi podrške birača.

U tužbi je istaknuto da svako drugo ponašanje predstavlja prekoračenje zakonom datih ovlašćenja, posebno imajući u vidu pretpostavku istinitosti javnih isprava dostavljenih uz predlog za kandidaturu.

Advokati DIK-a poručivali su da Osnovni sud nije nadležan za ovaj spor, već da je to u isključivoj nadležnosti organa za sprovođenje izbora, kao i Ustavnog suda. Takođe, tvrdili su da je tužba neuredna i da treba da bude odbijena.

Osnovni sud utvrdio je, iz dokumenata koje je Spajić dostavio DIK-u, da je lidera PES-a za predsjednika predložila njegova partija, da je on to prihvatio, da je on crnogorski državljanin, da je upisan u birački spisak u Podgorici, te da ima prebivalište na teritoriji Crne Gore najmanje 10 godina u posljednjih 15 prije održavanja izbora.

Sud je ukazao da je u izvještaju OEBS-a iz marta 2023. navedeno da DIK nije ponudio Spajiću 48 sati da otkloni nedostatke u svojoj dokumentaciji, kako je to propisano zakonom, ali da je to omogućio nekim drugim kandidatima.

Sud je konstatovao da, iz navoda iznijetih tokom postupka, proizilazi da je osnovana tvrdnja Spajića da je bio izložen diskriminaciji, odnosno - da je nejednako i nepovolljnije tretiran u odnosu na druge kandidate za predsjednika, a koji su se nalazili u uporedivo istoj ili sličnoj situaciji.

“Tužilac (Spajić) je učinio vjerovatnim da je tužena (Komisija) u odnosu na njega postupala drugačije u odnosu na druge... kad je ostalim kandidatima omugućila otklanjanje nepravilnosti u roku od 48 sati, dok je u odnosu na njega donijela rješenje kojim se ne utvrđuje njegova kandidatura, ne ostavljajući mogućnost da se nađene nepravilnosti otklone ili razjasne, na koji način je tužilac isključen iz izbornog procesa, uskraćivanjem prava na ravnopravno učešće”, piše u presudi Osnovnog suda u koju su “Vijesti” imale uvid.

Samim tim, prema ocjeni suda, DIK nije dokazao da nije prekršio princip jednakog postupanja, pri čemu ta institucija “niti jednim dokazom nije opovrgla pretpostavku, niti je uspjela dati valjane razloge za različito postupanje prema tužiocu u odnosu na druga lica...”.

“Imajući u vidu utvrđeno činjenično stanje, sud nalazi da opisano postupanje tužene predstavlja diskriminatorsko, nejednako postupanje prema tužiocu u odnosu na druge kandidate u uporedivo istoj ili sličnoj situaciji, te da tužena, na kojoj je bio teret dokazivanja, nije dokazala da je za svoje postupanje prema tužiocu postojao objektivan i opravdan razlog, a koji nije ni u kakvoj vezi s njegovom pretpostavljenom političkom pripadnošću”, piše u presudi koju potpisuje sutkinja Vesna Banjević.

DIK se na prvostepenu odluku Osnovnog suda može žaliti Višem sudu u Podgorici. Ako presuda postane pravosnažna, Komisija će morati da isplati Spajiću 1.815 eura na ime troškova postupka.

Spajić je prekjuče na mreži “Iks”, komentarišući presudu, napisao da poštuje odluke institucija i da vjeruje da je važno da pravda, čak i kad kasni, bude zadovoljena.

“Nastavljamo da gradimo Crnu Goru u kojoj će zakoni i institucije biti jednaki za sve”, poručio je on.

Nakon što Spajiću nije omogućeno da učestvuje u trci za šefa države, “štafetu” je preuzeo njegov tadašnji partijski kolega Jakov Milatović, koji je u drugom krugu izbora pobijedio tadašnjeg predsjednika države Mila Đukanovića, kandidata Demokratske partije socijalista (DPS).

Spajić je nedugo potom bio nosilac liste na parlamentarnim izborima, na kojima je PES trijumfovao, nakon čega je lider te stranke postao premijer. Na toj funkciji nalazi se od kraja oktobra 2023.

U DIK-u bila samo tri glasa za prihvatanje kandidature

Na sjednici na kojoj se odlučivalo o Spajićevoj kandidaturi, za njeno prihvatanje bila su samo tri glasa - tadašnjeg predsjednika DIK-a Nikole Mugoše, Vladimira Čađenovića (Demokratska Crna Gora) i Damira Suljevića (predstavnik civilnog društva).

Uzdržani su bili predstavnici Demokratske narodne partije, Pokreta za promjene, Socijalističke narodne partije i Bošnjačke stranke (BS), dok su protiv prihvatanja kandidature glasali predstavnici DPS-a i Socijaldemokrata (SD).

Zahtjev Republičkoj izbornoj komisiji u Srbiji podnesen je na predlog DPS-a, SD-a i BS-a, a podržao ga je i bivši Demokratski front.