Nove procrnogorske političke inicijative, osim što se suočavaju s dominacijom Demokratske partije socijalista (DPS), često ponavljaju iste nedemokratske obrasce kao i etablirane stranke. Međutim, i one koje to ne rade, nastaju u trenutku dok novac, klijentelizam i lični interesi dominiraju crnogorskom političkom scenom, pa je uspjeh takvih alternativnih opcija, koje pritom nemaju ni resurse, teško očekivati.
To tvrde sagovornici “Vijesti” analizirajući zašto na procrnogorskoj strani političkog spektra godinama nema nijedne nove ozbiljnije snage, te odgovarajući na pitanje jesu li DPS i Evropski savez zauzeli gotovo cijeli taj politički prostor, ostavljajući malo mjesta za nove aktere.
Nova politička platforma “Stega - evropski klub 28”, nedavno je ozvaničila početak rada i najavila učešće na parlamentarnim izborima, koji se očekuju dogodine.
To je posljednji u nizu procrnogorskih pokreta ili partija nastalih nakon pada trodecenijske vlasti DPS-a 2020. godine, nakon što prethodni, poput Građanske inicijative (GI) “21. maj”, Patriotsko-komitskog saveza, Crnogorske evropske partije, Stranke evropskog progresa... nisu uspjeli da se snažnije etabliraju na političkoj sceni.
ĐUKANOVIĆ: NE RAZLIKUJU SE
Docentkinja na Univerzitetu Donja Gorica Nikoleta Đukanović rekla je “Vijestima” da problem novih političkih inicijativa unutar procrnogorskog bloka nije samo u dominantnoj poziciji DPS-a, već i u činjenici da mnoge od njih ne uspijevaju da ponude suštinski drugačiji model političkog djelovanja.
“Često nastaju kao odgovor na nezadovoljstvo postojećim partijama, ali vrlo brzo reprodukuju iste obrasce personalizacije, unutrašnjih sukoba, nedostatka demokratskih procedura i borbe za političku vidljivost”, navodi ona.
Đukanović kaže da ne misli da je procrnogorskom biračkom tijelu dovoljno ponuditi samo oštriju retoriku protiv (šefa parlamenta i Nove srpske demokratije Andrije) Mandića, nacionalizma ili ugrožavanja državnog identiteta.
“To jesu važna politička pitanja, ali građani imaju i druge, vrlo konkretne probleme: životni standard, partijsko zapošljavanje, korupciju, obrazovanje, zdravstvo i nefunkcionalne institucije. Nova politička snaga mora pokazati da ima odgovore i na ta pitanja, a ne samo da se snažnije od postojećih partija predstavlja kao zaštitnik države”, istakla je Đukanović.
Ona je ocijenila da je DPS i dalje važan politički akter u tom dijelu biračkog tijela, ali to ne znači da postoji unaprijed garantovana podrška bilo kojoj novoj inicijativi koja sebe nazove procrnogorskom.
“Postoje i građani koji su kritični prema vlasti, ali istovremeno ne žele povratak starim modelima upravljanja. Njihovo nezadovoljstvo ne znači automatski spremnost da podrže svakoga ko se pojavi kao nova alternativa”, dodaje sagovornica.
BOJOVIĆ: MONOPOL DPS-A
Izvršni koordinator GI “21. maj” Rade Bojović kazao je listu da misli da je politički pridjev “procrnogorski” odavno izgubio smisao, navodeći da su parlamentarne stranke prije svega interesne i trgovačke političke grupe spremne da svoje deklarativne ideologije i identitete začas komercijalizuju.
“Pritom upotreba političke simbolike, državotvornih ili nacionalnih narativa je prije svega u funkciji manipulacije biračima koji svoju, npr. ‘procrnogorsku’ ili ‘prosrpsku’ identifikaciju nepopravljivo pogrešno vezuju za partije koje ih uglavnom tretiraju kao ‘korisne političke idiote’”, rekao je Bojović.
On je ocijenio da je tako sasvim jasno da DPS “sa svojim državotvornim prenemaganjem” primarno teži trajnom monopolu na tzv. procrnogorskom političkom polu.
“Što se tiče Evropskog saveza, on se trudi da bez riječi kritike prema DPS-u kupi preostale ‘suverenističke’ mrvice. Kad je u pitanju ‘Stega - evropski klub 28’, njihov problem je u tome što se politički ni po čemu bitnom ne razlikuju od DPS-a i Evropskog saveza, tako da jedino što mogu učiniti to je da se pridruže jednima ili drugima”, tvrdi Bojović.
SLUČAJ “STEGA”
Predstavnici platforme poručili su da ona nije politička partija, već mjesto koje okuplja intelektualace, profesionalace i mlade koji žele da svoje dosadašnje javno djelovanje zamijene konkretnim političkim angažmanom.
Nikoleta Đukanović kaže da je slučaj “Stege” posebno ilustrativan, navodeći da se ideja koja je okupljala ljude različitih profesionalnih i političkih profila oko zajedničkog interesa “za evropsku i građansku Crnu Goru” - suočila s ozbiljnim unutrašnjim razilaženjima oko političkog angažovanja.
“Za mene je suštinsko pitanje može li dio jedne građanske inicijative predstavljati njen zajednički rad, ime i stečeni društveni ugled kao osnovu sopstvenog političkog projekta, bez jasne saglasnosti ljudi koji su je stvarali. Upravo na takvim pitanjima provjeravaju se demokratski principi na koje se nove inicijative pozivaju”, navodi ona.
Đukanović je ocijenila da je politička kultura u Crnoj Gori još previše vezana za pojedince i lidere, te da se nerijetko lična prepoznatljivost u užem društvenom krugu pogrešno poistovjećuje sa širokom društvenom podrškom.
“Međutim, medijska vidljivost, javni nastupi i popularnost na društvenim mrežama nijesu isto što i politička organizacija, povjerenje građana i sposobnost da se izgradi ozbiljan program”, kazala je Đukanović.
Ona je navela da stoga ključni izazov nije samo stvaranje još jedne partije ili političke platforme, već izgradnja drugačije političke kulture.
“Ako nove inicijative nastaju na nepovjerenju, netransparentnim odlukama i personalnim ambicijama, teško mogu uvjerljivo zastupati demokratizaciju društva”, podvukla je sagovornica.
NE PROPUSTITE
MRŠAVI REZULTATI
Crnogorska evropska partija osnovana je u Podgorici u septembru 2023. godine, kad je za predsjednika tog subjekta izabran istoričar Novak Adžić. Stranka je formirana s ciljem političkog organizovanja građana koji se zalažu za očuvanje crnogorske nezavisnosti, državnog i nacionalnog identiteta, sekularnog karaktera države i njenog evropskog puta. CEP je samostalno učestvovao na lokalnim izborima u Budvi u maju 2024, ali su ostali ispod cenzusa.
Samostalno su nastupili i na vanrednim izborima u Podgorici 29. septembra 2024, ali takođe nisu prešli census. Na lokalnim izborima u Nikšiću održanim 13. aprila 2025, nastupili su u okviru koalicije Evropski savez. Savez je osvojio dva mandata, ali predstavnik CEP-a nije ušao u parlament s obzirom da je bio šesti na listi.
Patriotski-komitski savez Crne Gore počeo je da se organizuje u septembru 2020, nakon promjene vlasti na državnom nivou i patriotskih okupljanja posvećenih očuvanju crnogorske državnosti.
U Nikšiću je 20. septembra 2020. ozvaničen početak rada njegovog opštinskog odbora. Pokret je isticao antifašizam, crnogorsku državnu tradiciju, građanski karakter države i evropske vrijednosti. Patriotsko-komitski savez učestvovao je na lokalnim izborima u Nikšiću 14. marta 2021. godine kao dio koalicije “Evropski tim za Nikšić” (DPS, SD, LP).
Stranka evropskog progresa Duška Markovića predstavljena je u junu 2024, a osnovana je kao nova politička opcija koju predvodi bivši premijer i nekadašnji visoki funkcioner DPS-a. Marković je kao razloge za njeno formiranje isticao zabrinutost za stanje u državi, potrebu očuvanja njenog suvereniteta i dostojanstva, kao i potrebu za efikasnijim institucijama i evropskim razvojem.
Markovićeva stranka učestvovala je na lokalnim izborima u Podgorici 29. septembra 2024, kad je osvojila dva mandata. Nakon toga, stranka je predala listu i učestvovala i na lokalnim izborima u Nikšiću u martu 2025, ali tamo nisu prešli census.
Kad je riječ o GI “21. maj”, oni su učestvovali 2022. na izborima u Podgorici, u sklopu liste “Svi za naš grad”, koju je predvodio DPS. Iste godine učestvovali su na lokalnim izborima u Budvi kao dio široke koalicije predvođene DPS-om.
ZA ETABLIRANJE TREBA PARA
Rade Bojović je podsjetio da je jedan od osnivača GI “21. maj”, inicijative konstituisane početkom 2021. Riječ je, kako je kazao, o neformalnom, građanskom i multietničkom udruženju koje trenutno okuplja oko hiljadu članova i koji svoje političke stavove temelji na kritici političke klase, antipartitokratiji, potrebi radikalnih sistemskih reformi, antifašizmu i kulturi sjećanja, humanizaciji i sekularizaciji društva.
To, rekao je, ujedno uključuje otklon od praksi bivšeg i aktuelnog režima. Istakao je da vjeruje da su usamljena autonomna grupa koja opstaje isključivo zahvaljujući materijalnoj pomoći svojih članova i podržavalaca.
“Pritom, da bi se ozbiljnije, kako kažete, etablirali na široj društvenoj ili političkoj sceni, potrebni su značajni materijalni resursi. Ne zaboravite, parlamentarne stranke raspolažu sa preko 17 miliona budžetskog novca bez skrivenih fondova, i apsurdno je očekivati da im se suprotstave vanparlamentarne alternative s npr. dvadesetak hljada eura, koliko god bile bile kadrovski, vrednosno ili idejno nadmoćne”, ističe Bojović.
On je dodao da odavno novac determiniše crnogorsku politiku, da su stranke postala klijentelistička i koruptivna preduzeća, dok ubjedljiva većina birača razmišlja oportunistički, površno ili kroz prizmu ličnog interesa.
“Ili, da uprostim: kad bismo volšebno raspolagali s polovinom novca parlamentarnih stranaka, sve skupa bismo ih poslali u zavod za zapošljavanje. Međutim, vjerujem u potrebu da postoji ozbiljan, alternativan i kritički glas, pa makar on bio politički i društveno marginalan”, poručio je Bojović.
Tadić Mijović: Potrebna partija koja će se baviti životnim pitanjima
Direktorica Centra za istraživačko novinarstvo Crne Gore Milka Tadić Mijović kazala je da bi u trenutnim političkim prilikama bilo najpametnije da ojača lijevi centar - građanska lijeva opcija.
“Mi i na procrnogorskom i na prosrpskom polu imamo već snažno profilisane partije. Nama treba neko ko će imati jasan odnos prema svim strateškim prioritetima Crne Gore, kao što je EU, ali ko će se umjesto identitetskih baviti ključnim pitanjima: razvojem ekonomije i ekonomskim reformama, jakim obrazovanjem i zdravstvom, očuvanjem penzionog fonda, zaštitom životne sredine, očuvanjem prostora, jačanjem ljudskih prava i reformom pravosuđa, jačanjem socijalne države”, naglašava Tadić Mijović.
Ona je navela da su to ključna pitanja, koja objedinjuju sve građane, bez obzira na njihovu nacionalnu i vjersku pripadnost.
“Treba i neko ko ima hrabrosti da izađe na crtu svim ovim ludilima, ne samo nacionalnim i nacionalističkim, već ovoj zloupotrebi moći, kojom se demagogijom i modelima, kao što je ovaj ‘Euro model’, legalizuje sistemska kupovina glasova, koja će uništiti temelje crnogorske ekonomije, zdravstvenog i penzionog sistema. Hiljade ljudi ostaće bez posla, bez sigurnosti, sunovratiće se brojna preduzeća, dok se mi prebrojavamo na Crnogorce, Srbe, Bošnjake, Albance”, ocijenila je Tadić Mijović, poručujući da su Crnoj Gori potrebne integralističke snage, oni koji se bore za bolje i pravednije društvo, za sve građane, a ne ovu ili onu nacionalnu i religijsku grupu.
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
