Širom Evrope politička debata rijetko djelovala toliko polarizujuća. Medijski narativi često prikazuju društva kao duboko podijeljena između mlađih, progresivnijih i starijih, konzervativnijih generacija.
Sve veći broj istraživanja takođe ukazuje na to da se politički stavovi sve više razlikuju prema polu, naročito među mlađim generacijama. Čini se da mlade žene zauzimaju liberalnije stavove od mladih muškaraca kada je riječ o pitanjima poput klimatskih promjena i imigracije.
Koristeći podatke Evropskog društvenog istraživanja (European Social Survey), koje vodim od 2013. godine, moj tim je ispitivao koliko su ove tvrdnje utemeljene. To smo učinili analizirajući dugoročne trendove u istočnoj, zapadnoj i sjevernoj Evropi u periodu od 2002. do 2023. godine, u pogledu političke orijentacije, straha od klimatskih promjena i stavova prema imigraciji.
U svim grupama zemalja mlađi ispitanici dosljedno se pozicioniraju više ulijevo na skali političke orijentacije nego stariji ispitanici.
Ipak, dok su politički stavovi starijih ispitanika u sjevernoj i zapadnoj Evropi relativno stabilni, u istočnoj Evropi bilježimo veće oscilacije i izraženiji pomak udesno u novijim talasima istraživanja.
Mlađi ispitanici u istočnoj Evropi kreću se u suprotnom smjeru. To ukazuje na pojavu generacijskog jaza u političkoj orijentaciji unutar ovog regiona. Obrasci prema polu u političkoj orijentaciji takođe se značajno razlikuju među starosnim grupama u Evropi u cjelini. Među starijim ispitanicima muškarci i žene uglavnom imaju sličnu ideološku poziciju tokom vremena. Međutim, među mlađim generacijama razlike između muškaraca i žena znatno su izraženije.
Ova podjela najizraženija je u sjevernoj Evropi. Mlade žene u tom regionu dosljedno se pozicioniraju više ulijevo nego mladi muškarci. Nasuprot tome, čini se da se mladi muškarci i žene u istočnoj Evropi vremenom donekle ideološki približavaju — iako su mlade žene i dalje više lijevo orijentisane. Politički stavovi mladih žena, naročito u zapadnoj Evropi, takođe više osciliraju između različitih talasa istraživanja. Te promjene poklapaju se s velikim političkim i ekonomskim događajima, uključujući umjereni pomak udesno u periodu globalne finansijske krize 2008. godine i pomak ulijevo tokom pandemije kovida 19, 2020. godine.
U svim regionima, talasima istraživanja i starosnim grupama, žene dosljedno iskazuju veću zabrinutost zbog klimatskih promjena nego muškarci. Veličina te razlike razlikuje se u zavisnosti od regiona i starosne dobi.
Među generacijama uočavamo umjerene razlike u zabrinutosti zbog klimatskih promjena. Međutim, naši nalazi ne potvrđuju dosljedno uobičajeno očekivanje da su mlađi ljudi više zabrinuti od starijih generacija. U istočnoj i zapadnoj Evropi stariji ispitanici često su iskazivali nivo zabrinutosti jednak ili neznatno veći od onog kod mlađih grupa.
Ipak, u cjelini posmatrano, čini se da je zabrinutost zbog klimatskih promjena stabilna ili da postepeno opada u većini demografskih grupa. Dok razlike između muškaraca i žena među starijim generacijama ostaju relativno male, među mlađim ispitanicima one su znatno izraženije — naročito u sjevernoj Evropi.
Mlade žene u ovom regionu jedina su grupa kod koje zabrinutost zbog klimatskih promjena pokazuje umjeren trend rasta tokom vremena. To odražava sve veći jaz između mladih muškaraca i mladih žena u ovom regionu. Zabrinutost zbog klimatskih promjena među mladim muškarcima opada, dok je među mladim ženama ostala stabilna ili je blago porasla. Nivoi zabrinutosti u istočnoj i zapadnoj Evropi pokazuju veću sličnost među starosnim i polnim grupama, pri čemu i muškarci i žene posljednjih godina iskazuju sve manju zabrinutost zbog klimatskih promjena.
Posmatrano u cjelini, ovi nalazi ukazuju na to da zabrinutost zbog klimatskih promjena nije snažno podijeljena po generacijskim linijama. Umjesto toga, ona je oblikovana razlikama između polova unutar mlađih generacija, naročito u sjevernoj Evropi.
Stavovi prema imigraciji više se razlikuju u zavisnosti od regiona nego samo prema polu i generaciji. U istočnoj Evropi stavovi prema migrantima mijenjali su se znatnije nego u drugim regionima tokom vremena.
Tolerancija prema imigraciji u istočnoj Evropi opala je u periodu migrantske krize 2015–2016. godine. Nakon toga uočava se primjetan, ali relativno kratkotrajan porast tolerancije oko 2020. godine.
Ovaj promjenljivi obrazac može odražavati promjene u političkom i društvenom kontekstu, uključujući pandemiju kovida 19 i kasnije raseljavanje Ukrajinaca nakon izbijanja rata u Ukrajini 2022. godine. On takođe može biti posljedica onoga što nazivamo efektima načina sprovođenja istraživanja (mode effects), odnosno razlika u odgovorima ispitanika koje nastaju u zavisnosti od toga da li je u istraživanju prisutan anketar ili se ono sprovodi bez njegovog prisustva.
Stavovi prema imigraciji u sjevernoj i zapadnoj Evropi ostali su relativno stabilni i, možda iznenađujuće, s obzirom na antiimigrantsku retoriku medija i političara u pojedinim djelovima tih regiona, generalno postaju pozitivniji tokom vremena.
Razlike između muškaraca i žena u stavovima prema imigraciji relativno su male među starijim ispitanicima u svim regionima, pri čemu stariji muškarci i žene uglavnom prate veoma slične trendove. Međutim, razlike između polova ostaju vidljive među mlađim generacijama.
Mlade žene u sjevernoj Evropi dosljedno iskazuju znatno veći stepen tolerancije prema migrantima nego njihovi vršnjaci muškarci, čime se dodatno potvrđuje širi obrazac sve većeg jaza između polova u stavovima mlađih ljudi u ovom regionu.
Sveukupno, naši nalazi pokazuju da je politička polarizacija u Evropi zaista generacijska. Međutim, umjesto da je oblikuje samo pripadnost određenoj generaciji, na političke stavove u Evropi sve više utiče međusobno djelovanje generacijskih, polnih i regionalnih razlika.
Autor teksta je Rori Ficdžerald, direktor Evropskog društvenog istraživanja na Univerzitetu u Londonu
preveo: S. STRUGAR
Pogledajte još:
Preuzmi aplikaciju i prati vijesti
PRATITE NAS NA
